De Socialisten 010 maken een groepsfoto voor ze gaan canvassen op het Afrikaanderplein in Rotterdam.

ReportageRotterdam

De Rotterdamse socialist heeft wat te kiezen: ‘Eindelijk weer eens wat elan en enthousiasme’

De Socialisten 010 maken een groepsfoto voor ze gaan canvassen op het Afrikaanderplein in Rotterdam.Beeld Werry Crone

Na de scheuring in de SP kunnen Rotterdammers op twee socialistische partijen stemmen. Nieuwkomer Socialisten 010 wil naamsbekendheid opbouwen, terwijl de SP probeert haar relevantie te hervinden.

Niels Markus

De ene partij gaat in hagelnieuwe felrode jassen langs de deuren, de andere moet het doen met een op de borst geplakte partijsticker. En waar vrijwilligers van de eerste partij, de SP, voorbijgangers een gelikte folder met professionele foto’s aanbieden, zijn de flyertjes van Socialisten 010 na anderhalf uur alweer op. Wat ze gemeen hebben: beide noemen ze zich ‘de ware socialistische partij van Rotterdam’, en allebei doen ze mee aan de raadsverkiezingen van 16 maart.

Het conflict in de SP met jongerenafdeling Rood heeft met name in de grote steden tot partijscheuringen geleid. In Rotterdam, Amsterdam en Utrecht hebben leden die geroyeerd werden tijdens de ruzie die ging over marxisme, communisme, partijlidmaatschappen én de partijkoers, in recordtempo nieuwe lijsten opgericht.

De nieuwkomer in Rotterdam heet Socialisten 010. Lijsttrekker is Arno van der Veen, voorheen beoogd lijsttrekker van de SP, maar geroyeerd omdat hij ook lid was van Rood. Op de lijst staan meer voormalige SP-kandidaten, plus het vroegere afdelingsbestuur. De tweekoppige raadsfractie besloot uit protest de geroyeerde leden te volgen. Ook partijkopstukken sloten zich aan bij Socialisten 010. Zoals Leo de Kleijn, twaalf jaar lang een gewaardeerd raadslid in Rotterdam. Cem Lacin, tot vorig jaar Kamerlid, zegde zijn SP-lidmaatschap op. En ook Erik Meijer, oud-Europarlementariër en senator voor de SP, werd de partij uitgezet. De drie zijn lijstduwer bij Socialisten 010.

‘Eindelijk weer eens wat elan’

De Kleijn (63) voelt zich thuis bij de nieuwe partij, zegt hij begin februari op de Afrikaandermarkt in Rotterdam-Zuid. “Eindelijk weer eens wat elan en enthousiasme. Dat is heel lang zoek geweest aan de linkerkant.” Voor nagenoeg alle marktbezoekers is het de eerste kennismaking met Socialisten 010. In wijken als deze, weet De Kleijn, is de grootste uitdaging om mensen überhaupt naar de stembus te krijgen. Hij voerde diezelfde strijd jarenlang als SP’er.

Toch zegt lijsttrekker Arno van der Veen (25) dat hij geregeld herkend wordt. Als lid van Rood voerde hij vaak actie tegen de sloop van de Tweebosbuurt, om de hoek van het Afrikaanderplein. Voormalige bewoners herkennen sommige socialisten. “Herkenning en pessimisme”, dat is wat Van der Veen vooral treft, deze zaterdag.

Wonen is volgens de socialisten dan ook hét thema van de raadsverkiezingen. De grootschalige sloop van woningen in Rotterdam moet stoppen, vindt hij. “Ook armoede is een groot probleem, en we hebben hier de smerigste haven van Europa. Maar alles begint met een dak boven je hoofd.”

Burgemeester afschaffen

Die standpunten zouden niet misstaan bij de SP. Toch vindt Van der Veen dat zijn partij een afwijkend geluid laat horen. “Wij zijn scherper. Ook over cultuur en identiteit. Als het gaat over het racistische karakter van de Rotterdamwet (waarmee lage inkomens uit sommige wijken geweerd worden, red.) of de gedecentraliseerde transzorg, dan heeft de SP meer moeite zich hierover uit te spreken.” Socialisten 010 wil ook de burgemeester afschaffen en minder geld voor politie en handhaving.

Van der Veen raakt aan een oude discussie in de SP, één waarin de afdeling Rotterdam zich vaak scherp mengde. Is de partij er vooral voor de witte arbeider in de oude volksbuurt, die zich soms onaangenaam voelt bij de komst van migranten? Of moet de partij juist ook opkomen voor minderheden, vluchtelingen en migranten? De afdeling Rotterdam, Leo de Kleijn voorop, was steevast van de tweede school.

Uitgemaakt voor racist

Bij Socialisten 010 voelen ze zich gesterkt in hun overtuiging dat de SP op de verkeerde koers zit, door de aftrap van de campagne door landelijk SP-leider Lilian Marijnissen. De SP, zei zij afgelopen zaterdag, moet opkomen voor de mensen ‘in de buurt’. En het daarbij ook hebben over de problemen die arbeidsmigratie veroorzaakt in kwetsbare wijken. En passant sneerde zij naar de PvdA en GroenLinks: “Elitair links wordt dan superboos. Ik ben uitgemaakt voor racist, en noem maar op.” Maar door de problemen niet te benoemen, worden Nederlandse arbeiders en arbeidsmigranten tegen elkaar uitgespeeld, vindt Marijnissen.

De SP’ers die diezelfde zaterdag flyeren in Pendrecht, een andere wijk op Rotterdam-Zuid, zijn het eens met hun partijleider. Theo Coşkun (71), de partijveteraan die bereid werd gevonden de lijst nog eens te trekken, schrikt van het aantal Oost-Europeanen dat hij treft op het centrale Plein 1953.

Leo Kleijn (grijze jas) van Socialisten 010 aan het canvassen op de Afrikaandermarkt in Rotterdam-Zuid. Hij is weggestuurd bij de SP. Beeld Werry Crone
Leo Kleijn (grijze jas) van Socialisten 010 aan het canvassen op de Afrikaandermarkt in Rotterdam-Zuid. Hij is weggestuurd bij de SP.Beeld Werry Crone

“Dit is een doorgangswijk geworden, waar te veel mensen bij elkaar worden gezet door huisjesmelkers, om na een paar maanden weer door te trekken.” Zo ontstaat een stad met een welvarend centrum en arme buitenwijken zonder sociale samenhang en voorzieningen. Coşkun: “De Parijsizering van Rotterdam”. Het is de plicht van een socialistische partij om die misstanden te benoemen, vindt hij.

SP deed bijna niet mee

Het had weinig gescheeld, of de SP had helemaal niet meegedaan in Rotterdam, de stad waar de partij vijftig jaar geleden werd opgericht. Het partij-adagium indachtig dat een afdeling op orde moet zijn om deel te nemen aan verkiezingen, dienden enkele leden een motie in om in maart niet mee te doen. 54 van de 100 aanwezige leden vonden dat de afdeling zich eerst opnieuw moest opbouwen, na de scheuring.

Het landelijk partijbestuur overrulede die beslissing: de SP moest meedoen in Rotterdam. De partij won sinds 2015 geen verkiezingen meer, en doet toch al in aanmerkelijk minder gemeenten mee dan vier jaar geleden. In 2018 waren het er 110, nu 86. De afdeling Gouda besloot uit protest tegen de royementen geen lijst af te vaardigen. In Rotterdam kan daarvan geen sprake zijn, vindt Coşkun: “De partij is hier opgericht, we gaan haar niet hier ten grave dragen.”

Wiel Senden diende de gewraakte motie in. Hij is één van de weinige nog actieve leden die in 1972 bij de oprichtingsvergadering van de SP was. “Een democratisch besluit is niet gerespecteerd”, zegt hij. Daardoor is er inmiddels een ‘driedeling’ ontstaan in de afdeling: nu is er ook een groep SP-leden ontevreden over het wél meedoen aan de verkiezingen. Zelf stemt hij daarom dit jaar geen SP. “Ik heb ook niks met de Socialisten 010. Ik overweeg de Partij voor de Dieren.”

Coşkun ontkent dat de wens van de leden niet is opgevolgd. Hij spreekt van een opzetje. “Er stemden veel sympathisanten van Socialisten 010 mee. Sommigen zijn speciaal lid geworden om te stemmen.” SP’ers belden na de stemming een kleine 200 leden. 89 procent was volgens Coşkun vóór verkiezingsdeelname. “En we kunnen een goede lijst leveren. 130 leden willen actief meewerken. Natúúrlijk moeten we meedoen. Het kan niet zo zijn dat de partij van Renske Leijten (die de toeslagenaffaire mede aan het licht bracht, red.) niet meedoet in Rotterdam.”

Maar wat wil de SP voor Rotterdam? De partij publiceerde alleen een tienpuntenprogramma met bekende SP-punten als ‘betaalbaar wonen’, ‘goede zorg’ en ‘werk moet lonen’, die in enkele zinnen worden toegelicht. Toen Coşkun laatst in het AD gevraagd werd naar zijn klimaatstandpunt, zei hij: “Tja, kijk naar buiten... Het komt en het gaat, het klimaat.”

Naar dat antwoord gevraagd, zegt Coşkun dat hij bedoelde dat je als Rotterdamse SP, met de grootste haven van Europa in je achtertuin, niet even het klimaatvraagstuk oplost. “Natuurlijk hebben we concrete plannen, zoals meer walstroom voor schepen die aan de kade aanleggen.”

Maar de SP moet volgens hem vooral realistisch zijn, en zich verre houden van ideologische scherpslijperij. In de eerste plaats moeten de socialisten proberen de levens te verbeteren van mensen die dat het hardste nodig hebben.

Strijd tegen woningcorporatie

Zo voert de SP deze zaterdag in Pendrecht in de eerste plaats actie, de campagne is ondergeschikt. Een groepje SP’ers gaat langs de deuren van een galerijflat. De partij voert hier al enkele jaren een strijd tegen woningcorporatie Vestia, vanwege achterstallig onderhoud. De omstandigheden leken even verbeterd, maar onlangs stonden de kelders toch weer blank. Lieke Smits, nummer drie op de kandidatenlijst en voorheen landelijk partijsecretaris, komt één van de appartementen uitgelopen. “Het hele huis zit onder de schimmel. Het kussen van de bewoner ligt onder een schimmelwand. Zijn gezondheid lijdt eronder.” De woning is geen uitzondering, maar de regel in de wederopbouwflat, bevestigen de andere SP’ers.

Het is deze werkwijze die raadslid Aart van Zevenbergen (69), nu Socialisten 010-kandidaat, de ‘klokkenluiderskant’ van de SP noemt. “Begrijp me niet verkeerd, wij vinden actievoeren ook belangrijk. Maar dat moet gepaard gaan met systeemkritiek. Je moet radicaal durven zijn.”

Kritische SP’ers hebben het vaak over een verschil tussen de radicalere grootstedelijke afdelingen, en de dominante stroming uit Noord-Brabant en Limburg, die vooral praktische problemen van mensen wil oplossen.

Marx aan de Maas

Raadslid Van Zevenbergen wordt in Rotterdam al jaren – ook al voordat de discussie over communisme binnen de SP ontbrandde – ‘Marx aan de Maas’ genoemd. Komt door zijn volle witte baard, en omdat-ie marxist is. Hij snapt wel dat jongeren zich in het communisme verdiepen. Een achturige werkdag of vijfdaagse werkweek is voor hen een fata morgana, terwijl ze geen hypotheek kunnen krijgen en niks opbouwen. “En ondertussen worden de miljardairs rijker. Dáár appelleert het marxisme aan.”

Leo Kleijn (Socialisten 010) op zoek naar kiezers op het Afrikaanderplein. Beeld Werry Crone
Leo Kleijn (Socialisten 010) op zoek naar kiezers op het Afrikaanderplein.Beeld Werry Crone

De communisten die de SP moesten verlaten, hebben bij Socialisten 010 onderdak gevonden. Maar het is géén communistische partij, benadrukt lijsttrekker Van der Veen, zelf ook geen communist. “Er zitten hier sociaaldemocraten, communisten, anarchisten, zoveel mogelijk stromingen. Wat we delen is dat we de stad vooruit willen helpen. Het heeft ook geen zin om campagne te voeren voor het communisme. Het lijkt me heel moeilijk om het communisme in één stad in te voeren.”

Met al hun ‘theorieën over de heersende klasse’ plaatsen de Socialisten 010 zich buiten de politieke orde, vindt SP-lijsttrekker Coşkun. “Ik ben ook jong en voor radicalisering vatbaar geweest. Maar je zit vooral in de politiek om iets te bereiken.”

Lang leve de revolutie

Eén van de kritiekpunten van Rood en activistische SP-leden, is dat de partijtop te veel flirt met de macht. Onzin, vindt Coşkun. Als de kans zich aandient, moet de SP meebesturen. Hij wil dus ook het college in. Dáár kun je dingen bereiken. Hij voerde al gesprekken met de PvdA, om na de verkiezingen een links blok te vormen. “Ik heb niet zoveel zin om vier jaar in de raad te zitten en alleen ‘lang leve de revolutie’ te roepen.”

Bij Coşkun klinkt ook zelfkritiek. De partij is door eigen toedoen zo gespleten geraakt. Een blik op de kandidatenlijsten in Rotterdam toont aan wat hij bedoelt. Socialisten 010 kwam voort uit de SP. Ook bij Bij1 staat een oud-SP-raadslid op de lijst. Een ander voormalig Rotterdams SP-raadslid werd GroenLinkser in Schiedam. De lokale Partij voor de Dieren werd opgezet door SP’ers. Coşkun: “En 50Plus hoor ik ook veel SP-standpunten innemen”.

Hij moet het antwoord schuldig blijven op de vraag hoe de SP dan weer die ‘brede linkse volkspartij’ kan worden. Coşkun: “Links heeft het in heel Europa moeilijk”.

Leo de Kleijn heeft er zo zijn gedachtes over. Ook hij ziet dat links in de verdrukking zit. “Ooit haalden SP, PvdA en GroenLinks bij de Tweede Kamerverkiezingen meer dan zestig zetels. Nu zijn het er 26.”

‘De SP heeft er alles aan gedaan om zichzelf volstrekt overbodig te maken’

Als hij naar de SP kijkt, dan ziet hij een partij die ‘zichzelf op de borst klopt met een paar speerpunten’, waarin het debat stilstaat. “De SP heeft er alles aan gedaan om zichzelf volstrekt overbodig te maken.” Ja, de toeslagenaffaire werd blootgelegd. “Maar daarvoor is ook het CDA verantwoordelijk, dat was niet per se een socialistisch succes.”

Niet alleen de SP, maar heel links is te ‘defensief’ geworden, meent De Kleijn. De gevestigde partijen hebben de aansluiting verloren met activistische bewegingen als Extinction Rebellion en Black Lives Matter. Nieuwe partijen als Bij1 en de Partij voor de Dieren zoeken die verbinding wel, met versnippering tot gevolg. Zeker in de Rotterdamse raad.

Daarom moet er, vindt De Kleijn, een brede linkse beweging komen, van SP, GroenLinks en PvdA tot de Partij voor de Dieren, liefst met Bij1 erbij. “Met een offensief programma, waarin het ook gaat over klimaat en diversiteit.” De komst van al die nieuwe partijen vindt hij niet zo’n probleem, er valt voor de Rotterdammers immers meer te kiezen. “Versnippering was de afgelopen jaren niet het grote probleem van de politiek. Het probleem was dat het verkeerde beleid is gevoerd.”

Lees ook:

De bloedgroepen binnen de SP gaan strijdende voort

Verkiezingsnederlagen, weglopende leden en opstandige interne groepen: de SP is al langer in crisis. Critici verwijten het partijbestuur een gebrek aan openheid en democratie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden