AnalysePrinsjesdag

De politieke onmacht spatte van de Troonrede af

Demissionair minister Wopke Hoekstra met het koffertje met de rijksbegroting en miljoenennota en demissionair premier Mark Rutte in het tijdelijke onderkomen van de Tweede Kamer. Beeld ANP
Demissionair minister Wopke Hoekstra met het koffertje met de rijksbegroting en miljoenennota en demissionair premier Mark Rutte in het tijdelijke onderkomen van de Tweede Kamer.Beeld ANP

Nederland staat voor enorme beslissingen, erkent het vertrekkende kabinet in de Troonrede. Maar de weg wijzen kan Rutte III niet meer.

Het was een bijzondere aansporing, de oproep van koning Willem-Alexander aan het einde van de Troonrede. “Het komt er steeds op aan om de verandering die zich aandient met open vizier tegemoet te treden”, sprak hij namens de regering. “Zo bouwen we samen aan een beter land voor de volgende generaties”.

De oproep van ‘samen bouwen’ komt op een Prinsjesdag in het teken van politieke crisis en een slepende kabinetsformatie. Alleen voor de meest urgente vraagstukken heeft het demissionaire kabinet voorstellen gedaan voor komend jaar. Er zijn extra miljarden beschikbaar voor onder andere klimaat en woningbouw. De rest is aan een nieuw kabinet.

Met een Troonrede waar de politieke onmacht van afspat, is dinsdag het parlementaire jaar geopend. Aan urgentie ontbreekt het niet in de boodschap die het vertrekkende kabinet heeft voor het land. Nederland zit middenin een periode van “grote en onvermijdelijke veranderingen”, stelt het vertrekkende kabinet vast. Er zijn “grote en nieuwe keuzes voor de lange termijn” nodig. Daarvan is het tegengaan van de klimaatverandering “zonder twijfel het meest dringend”, aldus de Troonrede.

Een bizar feit

Aan geld ontbreekt het ook niet. In de Miljoenennota met de begroting voor komend jaar, die minister van financiën Wopke Hoekstra dinsdag presenteerde, zit nog een miljard financiële ruimte waar de Tweede Kamer de komende dagen plannen voor kan maken. Premier Rutte noemt het een ‘bizar feit’ dat discussies over politieke vraagstukken op geen enkele manier vastzitten op geld, ook niet in de kabinetsformatie. De Troonrede droeg zijn handtekening door de passage waarin het kabinet “de nuchtere vaststelling doet dat Nederland een heel goed land is en blijft om in te leven”.

Maar hoe de grote en nieuwe keuzes eruit moeten zien, daar kan het demissionaire kabinet geen richting voor aanwijzen. De vertrekkende coalitie is door interne verdeeldheid uit elkaar gevallen na het recente opstappen van twee ministers. Zelfs een gezamenlijke afscheidsboodschap via de Troonrede zat er op Prinsjesdag niet meer in. Coalitiepartij ChristenUnie zei dinsdag letterlijk dat er ‘geen coalitie meer is’, maar slechts eigen ministers die verantwoordelijk blijven zolang er geen nieuw kabinet zit.

Nergens in de Troonrede verwees het kabinet naar het dalende vertrouwen van burgers in de politiek door de crisis in de formatie. Zestig procent van de kiezers heeft weinig tot zeer weinig vertrouwen meer in de politiek, bleek deze week uit onderzoek van Ipsos. In de Grote Kerk, waar de koning de Staten-Generaal toesprak, was aan de sombere gezichten van Kamerleden en bewindslieden te zien hoe diep de politieke crisis nog is in de vastgelopen kabinetsformatie. Gezichtsuitdrukkingen waren soms ronduit grimmig.

Sobere plechtigheid

Het kabinet stak de hand in eigen boezem voor de toeslagenaffaire en de trage afhandeling van de aardbevingsschade in Groningen. Vanwege corona kon de Troonrede opnieuw niet worden uitgesproken in de Ridderzaal, maar zaten de leden van de Tweede en Eerste Kamer en van het kabinet op grote afstand van elkaar bij een sobere plechtigheid.

De linkse oppositiepartijen PvdA en GroenLinks willen woensdag en donderdag bij de debatten in de Tweede Kamer openlijk de strijd aangaan met VVD, D66 en CDA over wat er voor 2022 nog meer moet gebeuren, bovenop de voorstellen van het demissionaire kabinet. Ook de rest van de oppositie komt met eigen voorstellen. Die belangrijke debatten worden een test of de kabinetsformatie alsnog in de sfeer kan komen van ‘samen bouwen’, of niet.

Lees ook:

Wie snapt nog wat er in de Troonrede eigenlijk wordt gezegd?

Bij Olaf Geysendorpher en Eva Dalebout is de ergernis voelbaar tijdens de Troonrede. Bombastisch en onbegrijpelijk als altijd, vinden de herschrijvers van de rede van vorig jaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden