Beeld trouw

Plein 2 Partijvoorzitters

De partijvoorzitter: het 'treurigste ambt' in de politiek

In de politiek is er geen treuriger ambt dan dat van partijvoorzitter, heeft hoogleraar parlementaire geschiedenis Joop van den Berg eens gezegd. In elk geval in Nederland, want de partijvoorzitter mag hier maar weinig, bij de meeste partijen. Hij of zij mag niet tegelijk ook de politieke leider zijn, niet in de Tweede Kamer zitten, zich liever niet teveel bemoeien met de koers, en moet zichzelf vooral buiten de schijnwerpers houden. "Het is nogal Nederlands", vond Van den Berg.

Tsja, wat mag een partijvoorzitter eigenlijk wél? De Kop van Jut zijn, als het zo uitkomt.

Zoals de 24-jarige Sebastiaan Wolswinkel, die vorige week bij de Partij voor de Dieren moest aftreden én zijn partijlidmaatschap inleveren. Zelden zal een partijvoorzitter zo hard gevallen zijn.

Wolswinkel, in het dagelijks leven docent wiskunde, is maar zes maanden voorzitter geweest. Vanaf dag één was het duidelijk was dat de partijtop zijn benoeming niet zag zitten. Met maar twaalf stemmen verschil won hij de voorzittersverkiezing van de kandidaat van de partijtop zelf. Klacht, toen: hij had teveel jongeren gemobiliseerd om op hem te stemmen - het geeft wel aan hoe een partijvoorzitter in de Nederlandse verhoudingen op eieren moet lopen, al voordat hij of zij de hamer in handen krijgt. Toen hij ook nog vroeg om een discussie over de koers, was zijn lot bezegelgd. Die discussie wilde de partijtop nu juist níet.

Misschien keek Wolswinkel teveel naar andere linkse partijen als PvdA en SP, waar de partijvoorzitter vaak minstens zo machtig is als de politiek leider. Dat was lang een linkse traditie, maar ook daar loopt die traditie op zijn eind. Jan Marijnissen was de laatste die beide functies een recordperiode combineerde: 27 jaar, 10 maanden en 27 dagen.

Nepnieuws

Bij linkse partijen hebben zich ook de grootse drama's afgespeeld. De val van partijvoorzitter Marijke van Hees bij de PvdA, in 2000, was wel de pijnlijkste. Zij werd de PvdA uitgewerkt met behulp van roddels over 'gesjoemel met declaraties', waarvan later niets bleek te kloppen.

Oud-Kamerlid Jacques Monasch beweerde in een boek later dat politiek leider Wim Kok er zelf de hand in had. Het zinde hem niet dat Marijke van Hees, een raadslid uit Enschede, zich als partijvoorzitter wilde bemoeien met wie hem zou opvolgen. De PvdA liet via de penningmeeser het nepnieuws over Van Hees' declaraties lekken naar het bevriende Vrij Nederland, dat later excuses moest aanbieden. Maar haar voorzittershamer kreeg Van Hees niet terug.

Overeenkomst met de huidige kwestie: ook zij was onverwacht door de achterban tot partijvoorzitter gekozen terwijl de partijtop van de PvdA-top een andere kandidaat op het oog had.

Marjanne Sint Beeld ANP

Fietsvakantie

Veel beroemder is de val van PvdA-partijvoorzitter Marjanne Sint, die in 1987 partijvoorzitter werd van de PvdA . Een fietsvakantie in Toscane in 1991 brak haar op. Nog steeds valt het verhaal te horen dat Sint wel heel onhandig was om uitgerekend tijdens een crisis in haar partij onbereikbaar in Italië zat. De PvdA had net de beruchte koerswijziging gemaakt naar sobere uitkeringen voor arbeidsongeschiktheid.

Veel minder bekend is dat het hele partijbestuur wist en goedkeurde dat Marjanne Sint er dringend tussenuit moest. De situatie was privacygevoelig, want haar man was ziek. Ze zou niet gestoord worden, was de afspraak in het partijbestuur.

Maar toen de PvdA midden in het politieke reces onrust uitbrak over de WAO-bezuinigingen, en de pers begon te schrijven 'Waar is Sint?', kwam niemand de voorzitter te hulp. Het kwam de rest van de partijtop niet slecht uit dat zij even de Kop van Jut was. Sint zag zich gedwongen diezelfde zomer af te treden. Ze verliet de politiek.

Haar opvolger was Felix Rottenberg. Een van de geruchtmakendste partijvoorzitters van de PvdA, omdat hij continu de confrontatie zocht met de politieke top. En dat zonder kleerscheuren overleefde.

Gesneuvelde partijvoorzitters

1. Marjanne Sint

2. Marijke van Hees

3. Sebastiaan Wolswinkel

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden