Formatie

De partijen zijn klaar om te regeren, nu is het wachten op witte rook in de formatie

Sigrid Kaag (D66) voorafgaand aan het voortgangsgesprek met informateurs Johan Remkes en Wouter Koolmees en de partijvoorzitters van de fracties VVD, D66, CDA en ChristenUnie over de kabinetsformatie.  Beeld ANP
Sigrid Kaag (D66) voorafgaand aan het voortgangsgesprek met informateurs Johan Remkes en Wouter Koolmees en de partijvoorzitters van de fracties VVD, D66, CDA en ChristenUnie over de kabinetsformatie.Beeld ANP

De kabinetsformatie nadert op symbolische wijze de ontknoping. De vier partijen staan klaar om te regeren, en hebben de mentale stap al gezet.

Wilma Kieskamp

In de slotfase van de kabinetsformatie voeren de vier partijen die onderhandelen over een nieuw kabinet de spanning op. Begin volgende week willen zij hun coalitieakkoord presenteren, waarvan D66-leider Sigrid Kaag nu al zegt dat het “heel mooi, heel ambitieus” zal worden.

VVD, D66, CDA en ChristenUnie sturen aan op een fotofinish, en hopen net op tijd klaar te zijn om vóór kerst het akkoord te presenteren en door de Tweede Kamer te loodsen. De vier partijen waren vrijdagavond nog onder hoge druk bezig met de laatste onderhandelingen, waarbij het onzeker was of er die dag witte rook zou komen. Fracties van de vier partijen moeten vervolgens nog instemmen met het akkoord, voordat het aan de buitenwereld gepresenteerd zal worden.

De mentale stap naar een nieuw kabinet is door de vier partijen in elk geval genomen, zo werd deze week van dag tot dag meer duidelijk. Crescendo klinkt bij alle vier de partijen de vastbeslotenheid om samen in een kabinet te stappen. Rutte-IV komt eraan. Over hoofdzaken zijn de onderhandelaars het inmiddels eens. De eerste grote plannen zijn zelfs al uitgelekt. Het zijn de details die meer tijd vragen, bevestigen de partijen zelf. “De puntjes op de i”, aldus ChristenUnie-fractievoorzitter Gert-Jan Segers vrijdag.

Wachten, wachten, wachten

Zo krijgt de formatie op symbolische wijze een ontknoping, 38 weken na de verkiezingen. Met de afgelopen dagen een nerveuze sfeer van wachten, wachten, wachten tot het moment dat Mark Rutte, Sigrid Kaag, Wopke Hoekstra en Gert-Jan Segers de deur uitkomen met de verlossende woorden. De afgelopen week duurden de vergadersessies tot 23 uur ’s avonds. Vrijdag zijn al wel de vertegenwoordigers van de ‘polder’ bijgepraat. De gemeenten, provincies, waterschappen, werkgevers en werknemers kregen vast een tipje van de sluier opgelicht.

De eerste indruk van de voornemens die al zijn uitgelekt, is dat het nieuwe kabinet groots wil uitpakken met progressieve plannen. Kwesties die het vorige kabinet lang voor zich uitschoof kunnen met dank aan miljardeninvesteringen alsnog worden opgelost. Er komen fondsen voor ambitieus klimaatbeleid en het aanpakken van het stikstofprobleem. Om het nijpende lerarentekort aan te pakken, gaan de salarissen in het basisonderwijs omhoog.

Bij het ‘zoet’ dat tot nu toe bekend is, lijkt vooral D66 tevreden te kunnen zijn, iets waar de montere uitspraken van Sigrid Kaag vrijdag al op duidden. Kaag zorgde in september voor een doorbraak in de formatie door concessies te doen. Maar pas bij de presentatie van het coalitieakkoord zal het hele beeld duidelijk zijn, voor alle vier partijen.

Een dun regeerakkoord lijkt er niet in te zitten

Dat in de slotfase zoveel energie gaat zitten in details, is een nieuwe aanwijzing dat een dun regeerakkoord er niet in gaat zitten. De aanstaande coalitie neemt de tijd om de afspraken vrij precies uit te onderhandelen, zelfs nu de deadline van kerst gevaarlijk nadert. Het is onduidelijk wat er nog terechtkomt van het idee dat de nieuwe ministers straks zelf hun eigen regeerprogramma mogen schrijven.

In de Tweede Kamer leidt de slotfase van de formatie tot ergernis bij andere partijen. Volgens GroenLinks houden de VVD, D66, CDA en ChristenUnie zich niet aan de officiële opdracht die zij hebben meegekregen vanuit de Tweede Kamer. Die opdracht luidde: kom met een beknopt regeerakkoord. Fractievoorzitter Jesse Klaver heeft protest aangetekend.

De verwachting is dat het akkoord uiterlijk woensdag aan de buitenwereld wordt gepresenteerd. Dan zou vrijdag het debat in de Tweede Kamer kunnen plaatsvinden, op de valreep voor het kerstreces. Die Kamer heeft volgende week ook alle aandacht nodig voor het coronabeleid, met een persconferentie op dinsdag en een debat op donderdag. De beslissingen die daar moeten vallen zijn evenmin kinderachtig: het gaat over de strategie om de rest van de winter door te komen.

Lees ook:

Wat staat er in de sterren geschreven voor het nieuwe kabinet?

De ‘chef van het spul’, zo omschrijft premier Rutte zichzelf. Hij wil de langstzittende premier ooit worden, een record dat nu nog in handen is van CDA’er Ruud Lubbers. Maar hoe moeilijk gaat een nieuw kabinet onder zijn leiding het krijgen? De kansen en uitdagingen op een rij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden