Financiën

De miljarden vliegen voorbij in het coalitieakkoord, wie gaat dat betalen?

Gert-Jan Segers (ChristenUnie), Sigrid Kaag (D66), Mark Rutte (VVD) en Wopke Hoekstra (CDA) tijdens de persconferentie over het coalitieakkoord 'Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst', van de vier regeringspartijen VVD, D66, CDA en ChristenUnie.  Beeld Werry Crone
Gert-Jan Segers (ChristenUnie), Sigrid Kaag (D66), Mark Rutte (VVD) en Wopke Hoekstra (CDA) tijdens de persconferentie over het coalitieakkoord 'Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst', van de vier regeringspartijen VVD, D66, CDA en ChristenUnie.Beeld Werry Crone

Niet eerder in de naoorlogse geschiedenis heeft een nieuw kabinet zoveel extra miljarden toegezegd om de komende jaren nieuw beleid te maken. De coalitie voelt zich rijk, en noemt de extra uitgaven een ‘noodzakelijke’ investering in de toekomst.

Esther Lammers

Er zit bovendien voor alle partijen wel iets in. Van lastenverlichting voor middeninkomens tot afschaffing van het leenstelsel, gratis kinderopvang voor werkenden, meer geld voor het onderwijs, klimaat en wonen, een hoger minimumloon, en een fors hoger defensiebudget.

De miljarden vliegen voorbij. Dat dit mogelijk is, komt doordat de overheid eenvoudig kan lenen want de rente staat nog steeds op bijna nul, of zelfs negatief. Bovendien ligt er nog steeds Brussels geld op de plank voor Nederland uit het Europees corona-herstelfonds.

Maar of de plannen ook allemaal realistisch zijn, en of ze daadwerkelijk bijdragen aan de ambities, wordt niet helemaal duidelijk. Veel plannen moeten nog worden uitgewerkt of concreet gemaakt. Over de stikstofaanpak en de investeringen in het onderwijs bijvoorbeeld, moeten de nieuwe ministers zich gaan buigen.

Zalm-norm in ere hersteld met prudente begrotingsregels

De coalitie wil een ‘evenwicht’ tussen enerzijds het oplossen van de grote maatschappelijke problemen en voldoende ‘budgettaire prudentie’. De strenge begrotingsafspraken van oud-minister Zalm worden daarom grotendeels in ere hersteld. Inkomsten en uitgaven worden weer strikt gescheiden. In de afgelopen periode waren die regels steeds meer losgelaten. In Rutte lV moeten ministers de overschrijdingen weer op hun eigen begroting oplossen.

Er wordt ook onderscheid gemaakt tussen structurele uitgaven en incidentele meevallers. Zo is er structureel 13 miljard euro uit te geven. Maar incidentele meevallers wil de coalitie benutten voor het klimaat, de stikstof-aanpak en om achterstallig onderhoud in de infrastructuur aan te pakken.

De coalitie wil weer zo snel mogelijk het begrotingstekort – in 2022 nog 3,2 procent van het Nationaal Inkomen – weer onder de 3 procent laten uitkomen. Volgens de eigen berekening gaat dat vrij makkelijk lukken; in 2025 is het tekort alweer 2,5 procent. De vier partijen doen er zelfs nog een schepje bovenop. Ze willen idealiter een tekort van 1,75 procent van het nationaal inkomen, dat is maar liefst 1,25 procentpunt minder dan in Europa is afgesproken. De coalitie hoopt hiermee een buffer te creëren om nieuwe crises op te vangen.

Of het haalbaar is om zoveel miljarden extra uit te geven, en tegelijkertijd de staatsschuld (bijna 60 procent van het Nationaal Inkomen) terug te brengen, zal moeten blijken. De vraag is bijvoorbeeld of de rente niet op termijn weer gaat stijgen. Dan wordt het geleende geld opeens een kostbare schuldenlast, die toekomstige generaties zullen moeten aflossen.

Zijn de ombuigingen in de zorg haalbaar?

Bovendien zit er bij het coalitieakkoord nog helemaal geen doorrekening van het Centraal Planbureau of het Planbureau voor de Leefomgeving. Die komen op zijn vroegst volgend voorjaar bij de voorjaarsnota, want dan zijn alle plannen op de diverse ministeries helemaal uitgedokterd, zei informateur Wouter Koolmees.

Onzeker blijven vooral de ‘ombuigingen’ in de zorgsector. Het nieuwe kabinet wil nog wel 300 miljoen investeren in de zogeheten ‘pandemische paraatheid’, maar tegelijk structureel 4,8 miljard aan zorguitgaven ombuigen. Hiervoor wordt een pallet aan mogelijke maatregelen opgesomd. Het CPB heeft in het verleden echter vaak laten zien dat niet alle voorgenomen ombuigingen in de zorg ook realistisch zijn. Het is één van moeilijkste ministeries om de kosten structureel te beperken.

De coalitie wil in ieder geval een einde maken aan het automatisme dat dalende zorgpremies automatisch gecompenseerd worden met hogere belastingen. Dat gebeurde in de afgelopen jaren standaard. Het automatisme gaat er weer vanaf. Voortaan zal elk voorjaar het kabinet met de Kamer moeten besluiten hoe een eventueel verlaging van de zorgpremie wordt gefinancierd.

Lees ook:

Er zit voor iedereen wat bij, maar het zuur zit duidelijk in de zorgsector

Dit zijn de plannen van de nieuwe coalitie

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden