null Beeld -
Beeld -

Plein 2Maidenspeech

De maidenspeech bezorgt elk Kamerlid de zenuwen

Je eerste toespraak in de Tweede Kamer: je kan er in één klap je naam mee vestigen. Dat lukte het nieuwe PvdA-Kamerlid Habtamu de Hoop (23) vorige week. Zijn maidenspeech over kansengelijkheid, waarin hij verhaalde hoe hij als baby in Addis Abeba te vondeling is gelegd en liefdevol en stimulerend werd grootgebracht door zijn heit en mem in het Friese Wommels, maakte indruk en ging viraal op sociale media.

In datzelfde debat oogstte ook Volt-Kamerlid Nilüfer Gündoǧan bewondering met haar eerste toespraak. Ze pleitte voor Bildung en haalde de Amerikaanse president Franklin Roosevelt aan. “True individual freedom cannot exist without economic security and independence”: ware individuele vrijheid kan niet bestaan zonder economische zekerheid en onafhankelijkheid.

De Kamervoorzitter zag de buitenlandse termen door de vingers. Vier jaar geleden werd het nieuwe Kamerlid Thierry Baudet (Forum voor Democratie) nog op de vingers getikt door toenmalig voorzitter Khadija Arib. Baudet trapte af met: “Quo usque tandem factionem cartellum et officiorum magina, patientia nostra abuditur dum navis praetoria resurrectionis ad profiscendum parata est?” Hij wilde daarmee zeggen: “Hoelang stelt het partijkartel en de baantjescarrousel ons geduld nog op de proef, terwijl het vlaggenschip van de renaissancevloot klaarligt?", maar kenners van het Latijn maakten de kachel aan met zijn vertaling.

Enkele ongeschreven regels

Aan de maidenspeech zijn enkele ongeschreven regels verbonden. Zo mag niet geïnterrumpeerd worden, en wordt de vergadering na afloop geschorst, zodat de nieuwkomer felicitaties en bloemen in ontvangst kan nemen. Door de coronacrisis gebeurt dit laatste nu even niet. De volgende spreker moet kort iets inhoudelijks zeggen over de bijdrage van zijn of haar voorganger.

Veel Kamerleden houden hun maidenspeech tijdens debatten waarop niet de ogen van het gehele land gericht zijn. Zo sprak de latere SP-leider Emile Roemer zijn eerste plenaire woorden over de Binnenvaartwet. Hoe anders was dat dit jaar voor de nieuwe Kamerleden Sigrid Kaag (D66), Wopke Hoekstra (CDA) en Caroline van der Plas (BBB). Hun eerste debat ging over de geloofwaardigheid van premier Mark Rutte. Vanwege het belang van dat debat kozen de nieuwkomers ervoor wel interrupties toe te staan. Laurens Dassen (Volt) en Sylvana Simons (Bij1) spraken die dag wel in de Kamer, maar besloten hun officiële maidenspeech op een later moment te doen.

Hoe ervaren ook met het toespreken van grote gezelschappen of parlementen, het eerste plenaire optreden als Tweede Kamerlid blijft bijzonder. De meeste Kamerleden lopen stiknerveus van hun blauwe zetel naar het spreekgestoelte. Zo ook VVD’er Jozias van Aartsen, die acht jaar minister was geweest, en als minister van buitenlandse zaken in de Tweede Kamer én op Europese toppen had gesproken: “Men denkt: die Van Aartsen, die doet dat wel even. Maar zo was het niet, ik zag het helemaal niet als routine.”

Zo nerveus dat hij naar het toilet moest

De latere ARP-fractievoorzitter Willem Aantjes was in 1959 zo nerveus dat hij naar het toilet moest, en daar zijn gulp kapot trok. Het probleem werd opgelost met veiligheidsspelden, maar dat nam het ongemak bij Aantjes nauwelijks weg. Uiteindelijk zaten er nauwelijks toeschouwers in de zaal tijdens zijn eerste bijdrage, die over de visserijbegroting ging. Zelfs ARP-fractievoorzitter Bruins Slot was al naar huis.

En ook Theo Hiddema (FvD), die als strafpleiter tientallen grote zaken deed, was zenuwachtig voor zijn eerste Kameroptreden. Tegen Trouw zei hij hierover: “Ik voelde mezelf anders op mijn benen staan dan in de rechtszaal, hoor. Het is het moment, het landsbelang, de entourage. Ik kan natuurlijk niet onderuitglijden, hè.” Wellicht geruststellend voor nieuwkomers die opzien tegen hun eerste bijdrage: bij Hiddema zakten die zenuwen al gauw weg. Toen hij onlangs terugkeerde in de Eerste Kamer, vond hij dat hij als Tweede Kamerlid maar zijn tijd had zitten verdoen, “met naar het plafond staren.”

En dan zijn er nog Kamerleden die nooit een maidenspeech hielden, zoals de LPF’ers Harm Wiersma en Cor Eberhard. De regeerperiode van Balkenende I duurde zo kort, dat er alweer verkiezingen werden gehouden voordat zij de Kamer konden toespreken. Toenmalig LPF-fractievoorzitter Harry Wijnschenk wilde zijn maidenspeech opluisteren met een powerpoint-presentatie. Dat mocht van het bestuur van de Kamer, mits de LPF-fractie zelf voor een beamer zou zorgen. Omdat de fractie zo’n apparaat te duur vond, hield Wijnschenk zijn speech zonder presentatie.

Zij gaven twee maidenspeeches

Bram van Ojik (1993 en 2012)
Joost Eerdmans (2002 en 2021)
Gerrit-Jan van Otterloo (1987 en 2019)

De rubriek Plein 2 behandelt de belangrijke en minder belangrijke bijzaken in politiek Den Haag, beschreven door de parlementaire redactie van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden