Analyse

De macht verschuift naar D66, weg bij het CDA

Sigrid Kaag (D66) wordt een soort schaduwpremier. Beeld ANP
Sigrid Kaag (D66) wordt een soort schaduwpremier.Beeld ANP

Het kabinet-Rutte IV krijgt een sterk liberaal stempel. De nieuwe machtsfactor op het Binnenhof is D66.

Wilma Kieskamp

Met een ministersploeg die voor de helft uit vrouwen bestaat, is één primeur binnen. Nog niet eerder zijn er zoveel vrouwelijke ministers en staatssecretarissen voorgedragen als voor het kabinet-Rutte IV. Zij krijgen zware posten op onder andere de ministeries van financiën, sociale zaken, economische zaken en justitie.

Qua beeld kan het nieuwe kabinet in elk geval fris van start: het zal er op het bordes bij de koning bij voorbaat anders uitzien met tien vrouwen op de trappen, verdeeld over alle regeringspartijen. Premier Rutte verwacht dat hij op maandag 10 januari het kabinet kan presenteren, nog net voordat het één jaar geleden is dat zijn vorige kabinet aftrad en demissionair werd. Gesprekken met de kandidaat-bewindslieden luiden deze week de slotfase in van de kabinetsformatie.

Rutte IV zal er op het bordes ook in politiek opzicht ‘anders’ uitzien dan het vorige kabinet, al bestaat het uit dezelfde partijen. Het kabinet krijgt een sterk liberaal stempel. De winst van VVD en D66 bij de verkiezingen in maart wordt nu pas voor het eerst goed zichtbaar in de nieuwe verdeling van de ministerposten. Net als het verlies van het CDA.

D66 trekt de aandacht

De VVD levert voor de vierde keer de premier, maar het is vooral D66 die de aandacht weet te trekken bij de invulling van de ministersposten. D66 voorziet het kabinet van het vleugje politieke vernieuwing door te komen met opvallende kandidaten die als deskundige buitenstaander de politiek moeten gaan opschudden.

Hoogleraar Robbert Dijkgraaf en ziekenhuisbestuurder Ernst Kuipers hebben geen politieke ervaring, maar moeten voor doorbraken gaan zorgen in het onderwijs, de zorg en het coronabeleid. Zij geven hoge maatschappelijke posities op voor de overstap. Ook de VVD komt met enkele vakministers, maar zij zijn minder bekend.

De macht verschuift in het nieuwe kabinet naar D66. Partijleider Sigrid Kaag wordt vicepremier en minister van financiën. Op die invloedrijke post is zij bij elke belangrijke kabinetsbeslissing betrokken. Kaag had na beloftes over een andere politieke cultuur ook als fractievoorzitterschap in de Tweede Kamer kunnen blijven, maar zij kiest voor een plek dicht bij het vuur.

Een soort schaduwpremier

Kaag wordt een soort schaduwpremier naast VVD-premier Rutte. Inhoudelijk drukt zij met haar partij ook een behoorlijk stempel. Het regeerakkoord van de vier partijen bevat veel wensen van D66. Het VVD-verhaal klinkt er veel minder in door.

Als het nieuwe kabinet op 10 januari op het bordes staat, zal dat zijn met het CDA in een kleinere rol. Het weerspiegelt de slechte verkiezingsuitslag. In het vorige kabinet was de partij nog net iets groter dan D66, nu bijna de helft kleiner. CDA-leider Wopke Hoekstra wordt minister van buitenlandse zaken. Zijn politieke gewicht binnen het kabinet zal kleiner worden nu hij zijn oude post ziet overgaan naar Sigrid Kaag. Hoekstra is straks bovendien veel in het buitenland.

De partij krijgt slechts vier ministers die bovendien op minder invloedrijke posten zitten. De belangrijkste CDA-minister wordt in de praktijk Karien van Gennip op sociale zaken. Een oudgediende op het Binnenhof, die twaalf jaar geleden staatssecretaris was.

Niet rouwig

Met CDA-minister Hugo de Jonge, die overstapt naar het ministerie van volkshuisvesting en daar de wooncrisis onder zijn hoede krijgt, blijft de partij verzekerd van aandacht. Maar het is een ministerie waar het CDA weinig ervaring mee heeft. De partij krijgt ook het ministerie van binnenlandse zaken. Het zijn posten met een relatief laag CDA-profiel. Het ministerie van landbouw gaat opnieuw naar de ChristenUnie, maar gezien de complexe beslissingen die daar moeten vallen zal het CDA daar niet rouwig om zijn.

Problemen die de erfenis zijn van het vorige kabinet, zijn op het bord beland bij de VVD. De partij van Rutte gaat de bewindslieden leveren die na 10 januari met spoed aan de slag moeten met de stikstofcrisis en de toeslagenaffaire. Met Kamerlid Aukje de Vries en partijvoorzitter Christianne van der Wal vond Rutte twee VVD’ers uit zijn naaste omgeving.

Correctie 3-1: In een eerdere versie van dit artikel stond dat Ernst Kuipers vorig jaar nog lid was van de PvdA. Dat is niet juist.

Lees ook:

Dit zijn alle bewindslieden. De meesten maken een sprong in het diepe

Van hun sterke punt, hun achilleshiel tot die ene anecdote die bijna niemand kent: maak kennis met de twintig ministers van het kabinet van VVD, D66, CDA en ChristenUnie

De risico's voor Rutte-IV doemen in de verte al op

Een uitgestoken hand naar de oppositie die vooralsnog in de lucht hangt, een economie die zucht onder corona én personeelstekorten, plus moeilijke keuzes die vooruitgeschoven zijn. Wat staat het nieuwe kabinet te wachten?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden