Interview Pieter Heerma

De kracht van het politieke midden is terug, zegt de opvolger van Buma

Pieter Heerma: ‘Ik denk dat heel veel mensen beseffen dat we iets missen met elkaar’. Beeld Werry Crone

Pieter Heerma (41) zit in de kamer waar zijn vader vijfentwintig jaar geleden ook werkte. “Dat geeft dit werk een bijzonder randje”, zegt de man die eind mei Sybrand Buma opvolgde als fractievoorzitter van het CDA.

Zijn vader Enneüs Heerma werd in 1994 fractievoorzitter, na een loopbaan als wethouder in Amsterdam en staatssecretaris van volkshuisvesting. Het waren de dagen na de verkiezingsnederlaag van Elco Brinkman. Drie jaar later werd hij opzijgezet omdat hij een te flets profiel zou hebben en werd hij opgevolgd door Jaap de Hoop Scheffer.

Op de dag dat Heerma zou worden voorgedragen als burgemeester van Hilversum werd bij hem longkanker vastgesteld. Anderhalf jaar later overleed hij, 54 jaar oud.

Zoon Pieter zegt dat hij vaak wordt herinnerd aan zijn vader. “Bij heel veel partijcongressen of andere bijeenkomsten kom ik iemand tegen die mij vertelt dat hij nog met mijn vader heeft gewerkt. Ik kroop als peuter rond in het stadhuis van Amsterdam. Toen hij fractievoorzitter was, studeerde ik politicologie en bouwde een redelijk succesvolle judocarrière op. Daar lag mijn focus, maar de politieke spanning en drukte kreeg ik wel mee. Het gebeurde vaak dat ik laat thuiskwam en hij nog met een stapel dossiers aan tafel zat te werken. Soms gingen we nog even een potje kaarten.”

Wat neemt u van hem mee?

“Ik was jong toen hij overleed. Hij was een ander mens dan ik. Hij kwam uit een Fries boerengezin en was de eerste in zijn gezin die ging studeren. Ik ben geboren en getogen in Amsterdam en kreeg alle kansen van de wereld. Mijn vader was bestuurder, ik ben politieker.

“Ik wil meer ideologisch bezig zijn, mijn eigen agenda bepalen. Een bestuurder, zoals een staatssecretaris, is veel meer gebonden aan diverse belangen, zoals die van coalitiepartijen. Maar de normen die ik thuis meekreeg probeer ik te hanteren. Bijvoorbeeld: wat gij niet wil dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet.”

Eind mei volgde u Sybrand Buma op, die burgemeester wordt van Leeuwarden. U zei onmiddellijk dat u geen partijleider wilt worden. Waarom niet?

“Tsja. Zelfkennis? Ik heb die ambitie nou eenmaal niet. Een goed volksvertegenwoordiger zijn, is het mooiste wat er is. Ik hoop dat nog heel lang te doen. Ik voel het nu als mijn verantwoordelijkheid het over te nemen van Sybrand en wil dat zo goed mogelijk doen. Ook voor de coalitie. Sybrand en ik onderhandelden twee jaar geleden over de vorming van dit kabinet met VVD, D66 en ChristenUnie.”

Aan welk profiel moet een nieuwe CDA-leider voldoen?

“Dat is aan de partij en aan de leden. Ik ben hier om deze klus te doen, tot een nieuwe lijsttrekker bij de volgende verkiezingen de kar gaat trekken. Ik breng de CDA-belangen zo goed mogelijk naar voren in de Tweede Kamer en in de coalitie.”

Daar is alle kans toe. De coalitie werkt aan een tussentijdse evaluatie en bijstelling van het regeerakkoord.

“Maak het niet groter dan het is. Zo nu en dan bepalen waar je staat, hoort bij de verantwoordelijkheid van coalitiefracties en van het kabinet. Wij staan er goed voor. Toen deze ploeg begon las je speculaties over het gebrek aan daadkracht en de val van het kabinet. Bij de verkiezingen in het voorjaar leek er sprake van een vlucht naar de flanken.

“Maar de laatste tijd wordt de kracht van het politieke midden zichtbaar en wordt aangetoond waartoe dit kabinet in staat is. Er ligt een pensioenakkoord dat oorverdovend goed is ontvangen. Er ligt ook een klimaatakkoord. Ik ben nog maar zes weken fractievoorzitter en ben wat dat betreft met mijn neus in de boter gevallen.

“Dat het kabinet in staat is om partijen bij elkaar te brengen is geen vanzelfsprekendheid. De coalitie telt vier partijen, heeft 76 van de 150 zetels in de Tweede Kamer en sinds kort slechts 32 van de 75 zetels in de Eerste Kamer. In de hele westerse wereld is sprake van polarisatie. Maar de akkoorden laten zien: we kunnen het nog, samenwerken. Daar is Nederland groot mee geworden.”

Maar nu verder: wat gaat het kabinet doen?

“Uitvoeren wat al in het regeerakkoord staat. Verder moeten we doorgaan met het eerlijker maken van de arbeidsmarkt.

“Een paar weken geleden kwam de commissie-Borstlap met een tussenrapport. Daarin staat dat het gat tussen de winnaars en verliezers, mensen die betalen en mensen die profiteren, te groot is.”

In het CDA-verkiezingsprogramma staat dat er een verzekering voor ziekte en arbeidsongeschiktheid moet komen voor alle werkenden, zowel voor mensen in loondienst als voor uitzendkrachten en zzp’ers. Dat is ongeveer wat de commissie wil.

“Ik ben hoopvol dat er een gezaghebbend eindrapport komt. Als dat elementen bevat van ons verkiezingsprogramma zou dat mooi zijn.

“Ik denk dat naast vernieuwing van de arbeidsmarkt het ook in de financiële sector anders moet. Veel mensen voelen ongemak bij het dominante marktdenken. De overheid beantwoordt die zorgen met meer regels die uiteindelijk geen moraal in die sector brengen.

“Er is behoefte aan iets wat lijkt op de oude Postbank. Een bank waar je kunt binnenstappen, waar je de mensen kent, met simpele en eerlijke producten, waar het midden- en kleinbedrijf geld kan lenen. De Volksbank, die voorheen SNS heette, is in 2013 tijdens de kredietcrisis gekocht door de staat. Ik wil kijken of we er een coöperatieve bank van kunnen maken. Zo’n bank zonder bonussen zal een meer tuchtigende werking hebben richting gedrag van andere banken dan allerlei reguleringen.”

Is dat reëel? Meer bankkantoren zal toch geld kosten. Bankieren via internet is de trend. De consument bestelt ook online boeken en gaat minder vaak naar de boekhandel.

“Een bank met kantoren is altijd winstgevend geweest. Het kon eeuwenlang dus waarom nu niet meer? Ik zie een kentering. In mijn woonplaats Purmerend ging een paar jaar geleden de laatste boekhandel dicht, want iedereen kocht bij Bol.com. En wat zei iedereen op straat tegen elkaar? Mijn boekhandel is weg. Er kwam een crowdfundingsactie voor een nieuwe boekhandel en daar is het drukker dan in die oude winkel.

“Je ziet het ook bij voedsel. Mensen willen graag direct bij de boer producten kopen, ook als dat duurder is. De consument is bereid iets meer te betalen bij het kopen van een eerlijk product van een mens waarmee je interactie hebt. En ja, misschien ben ik een blije eikel. Maar ik zit er wel zo in. Ik denk dat heel veel mensen, ook de jongere generatie, beseffen dat we iets missen met elkaar.”

De consument is kritisch. Dat geldt ook voor de kosten en gevolgen van klimaatmaatregelen, zo onderzocht het Sociaal en Cultureel Planbureau. Hoe ontstaat draagvlak?

“Het SCP schrijft ook over de hele brede middengroep die zich gevangen voelt in de discussie tussen de flanken. Aan de ene kant de mensen die op de laatste dag dat de Tweede Kamer vergadert op het Plein demonstreren tegen de barbecue met vlees. Aan de andere kant de dwaalredeneringen van Thierry Baudet die geen klimaatmaatregelen wil. 80 of 90 procent van de mensen denkt in grijstinten.

“Zij maken zich zorgen over het milieu, maar vragen zich ook af hoe het betaalbaar blijft. Die kracht van het midden is de afgelopen maanden terug. Iedereen vreesde voor het FNV-referendum over het pensioenakkoord, maar een overdonderende meerderheid stemde voor.

“Het draagvlak is dus veel groter in onze Nederlandse poldertraditie dan de politiek soms denkt. Je moet er wel zorgvuldig mee omgaan. Daar lag het probleem van de discussie een jaar geleden. Toen heeft Sybrand Buma terecht aan de noodrem getrokken. Sindsdien is er veel gebeurd om de klimaatdoelen wel te halen, maar op een manier die haalbaar en betaalbaar is.”

Hoe verwacht u in de Tweede en de Eerste Kamer een breed draagvlak te krijgen?

“Lodewijk Asscher van de PvdA is positief, maar stelt ook eisen. Dat geldt ook voor Jesse Klaver van GroenLinks. Oppositiepartijen mogen scherp zijn op punten die ze niet goed genoeg vinden. Asscher maakt zich bijvoorbeeld zorgen over huurders in slecht geïsoleerde woningen.

“Op die manier een concreet punt inbrengen is goede oppositie. Vakwerk. Het kabinet gaat daar serieus mee aan de slag. Zo krijg je betere plannen met een breed draagvlak in de samenleving en in de Kamer.”

Is het denkbaar dat de coalitie alleen met steun van de PvdA het klimaatakkoord uitvoert?

“Ik houd niet van wedden. Anders zou ik wel een wedje durven wagen dat de grote lijn van dit klimaatakkoord brede steun krijgt in de Tweede en Eerste Kamer.

“Ik denk dat er onder oppositiepartijen zelfs een breder draagvlak komt dan alleen PvdA en GroenLinks. Want we gaan de klimaatdoelen halen en het kabinet is bereid te luisteren naar de wensen van oppositiepartijen.”

Wie is Pieter Heerma

Pieter Heerma (1977) zit sinds 2012 namens het CDA in de Tweede Kamer. Daarvoor was hij jarenlang persvoorlichter van de fractie. Bij de kabinetsformatie in 2017 was hij de secondant van Sybrand Buma aan de onderhandelingstafel. Na het vertrek van Buma in mei 2019 volgde Heerma hem op als fractievoorzitter.

Hij is de zoon van oud-CDA-politicus Enneüs Heerma. In zijn jeugd was hij een talentvol judoka, Hij studeerde politicologie en communicatie aan de Vrije Universiteit van Amsterdam.

Lees ook:

Er moet volgens CDA-voorman Heerma weer een bank komen die van de mensen is

De Volksbank (voorheen SNS) als co­öperatie moet de moraal bij bankiers terugbrengen, vindt CDA-fractievoor­zitter Pieter Heerma.

CDA kiest voor Heerma terwijl het wacht op een nieuwe leider

De CDA-fractie koos vandaag Pieter Heerma als nieuwe fractievoorzitter, als opvolger van Sybrand Buma. Als ‘tussenpaus’ zorgt het ervaren Kamerlid ervoor dat de christen-democraten even een adempauze kunnen inlassen totdat de nieuwe partijleider bekend is. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden