Coronadebat

De Kamer wil weten: Waarom sloot het ministerie juist met Sywert van Lienden een grote mondkapjesdeal?

Sywert van Lienden met een doosje van zijn gewraakte mondmaskers.  Beeld YouTube/hulptroepen.nu
Sywert van Lienden met een doosje van zijn gewraakte mondmaskers.Beeld YouTube/hulptroepen.nu

Ruim negen miljoen euro verdiende BN’er Sywert van Lienden aan de verkoop van mondkapjes aan de overheid. Zijn twee compagnons beiden vijf miljoen. Donderdag hoopt de Tweede Kamer antwoorden te krijgen over de pikante zaak.

Behalve over de vaccinatiestrategie en de aanstaande versoepelingen van coronamaatregelen debatteert de Tweede Kamer donderdag ook over opiniemaker en ondernemer Sywert van Lienden. Hij kocht samen met twee compagnons in China miljoenen mondkapjes voor de overheid. Daarover is ophef sinds de Volkskrant en Follow the Money (FTM) over de deal publiceerden. Van Lienden en zijn kompanen bleken miljoenen te hebben verdiend met de mondkapjesdeal en de vraag die nu op tafel ligt, is waarom het ministerie nu juist met hen zakendeed. Vijf vragen en antwoorden over de zaak.

Wat is er aan de hand?

De kwestie draait om een overeenkomst voor 40 miljoen mondkapjes die op 22 april vorig jaar werd beklonken tussen de Hulptroepen Alliantie van Sywert van Lienden en twee compagnons, Camille van Gestel en Bernd Damme, en het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH). Die organisatie werd in maart vorig jaar door het ministerie van volksgezondheid (VWS) opgericht om persoonlijke beschermingsmiddelen centraal in te kopen voor de zorg, vanwege grote schaarste. Het ministerie betaalde ruim honderd miljoen euro aan Hulptroepen Alliantie voor de mondkapjes.

Wie is Sywert van Lienden?

Van Lienden werd bekend toen hij als 16-jarige voorzitter werd van scholierenvakbond Laks. Ook maakte hij furore als tafelgast bij De Wereld Draait Door, waar hij vaak mocht aanschuiven als opiniemaker. Later werd Van Lienden politiek actief voor het CDA. Hij zit onder meer in de verkiezingscommissie van die partij. Met bijna 60.000 volgers op Twitter mengt Van Lienden zich regelmatig in het publieke debat. Zo was hij het afgelopen jaar tamelijk kritisch op de keuzes die politiek Den Haag in de coronacrisis maakte.

Waarom is er juist voor deze zaak zoveel aandacht?

De overheid kocht vorig jaar ongeveer een miljard mondkapjes en al langer is bekend dat het kabinet ‘kopen kopen kopen’ als strategie had. ‘De rekening, die zien we later wel’, is een befaamde uitspraak van toenmalig minister Martin van Rijn. Onlangs had de Algemene Rekenkamer forse kritiek op deze strategie: 5,1 miljard euro aan uitgaven van VWS zijn niet te herleiden.

Wat de zaak-Van Lienden saillant maakt, is dat hij telkens zei dat hij geen winst maakte met de mondkapjeshandel. De overheid deed zaken met een stichting zonder winstoogmerk en ‘er is nul eigen gewin in dezen’, aldus Van Lienden. Hij mocht vanwege zijn ‘doortastende handelen’ voor de zorg bij allerlei media zijn verhaal doen. Ondertussen bleef Van Lienden kritisch over de overheid, vanwege in zijn ogen te hoge vergoedingen voor bijvoorbeeld tests. “Corona is helaas ook een industrie geworden”, schreef Van Lienden op Twitter.

Via de Volkskrant bleek echter dat het contract met het LCH via een opgezette bv (en niet via de stichting) verliep en dat Van Lienden en co miljoenen euro’s in hun zak staken. Afgelopen week bracht platform FTM naar buiten dat Van Lienden en zijn twee partners hun vergaarde vermogen hadden ondergebracht in een zogeheten commanditaire vennootschap (cv). Volgens experts is die constructie vaak bedoeld om vermogen onzichtbaar te houden voor de buitenwereld. Van Lienden hield ruim 9 miljoen euro over aan de deal met het ministerie, zijn partners ruim 5 miljoen euro.

Heeft het ministerie iets verkeerd gedaan?

De belangrijkste vraag die demissionair minister Tamara van Ark (medische zorg) moet beantwoorden is: waarom deed het ministerie überhaupt zaken met Van Lienden en co? De drie hadden geen ervaring op het gebied van persoonlijke bescherming. Andere, soms meer ervaren, aanbieders visten achter het net.

Dinsdagavond beantwoordde Van Ark schriftelijk Kamervragen over de kwestie. Hieruit blijkt dat VWS in enkele dagen tijd de miljoenendeal sloot met Hulptroepen Alliantie. Volgens het ministerie hadden de zakenpartners van Van Lienden wel kennis van zaken in China en waren de mondmaskers in het bezit van een CE-markering. Dat was een pré. Ook kon de Alliantie ‘substantiële’ aantallen leveren. De prijs die Van Lienden en co vroegen voor de mondkapjes vond VWS toentertijd ‘reëel’.

Ongetwijfeld zal er donderdag ook worden gevraagd of Van Lienden met zijn connecties in Den Haag niet een streepje voor had bij de ambtenaren bij VWS. Uit de Kamerbrief blijkt dat Van Lienden contact zocht met minister Hugo de Jonge en zijn politiek adviseur Bart van den Brink, beide CDA-leden. Later zou Van Lienden volgens de Volkskrant ook via CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt hebben geprobeerd om een tweede lucratieve deal in de wacht te slepen. Dat lukte niet. Op dit moment oordeelt het CDA over een intern verzoek tot royement van Van Lienden als partijlid.

Kamerleden schrijven dat de schijn van belangenverstrengeling is ontstaan. Minister Van Ark wijst die suggestie in haar reactie van de hand. Vorig jaar boorde iedereen zijn netwerk aan om hulp of producten bij VWS aan te bieden, van bekende Nederlanders tot ondernemers. Ook leden van het kabinet ontvingen veel aanbiedingen, aldus Van Ark.

Wat is de reactie van Van Lienden?

Na de eerste publicaties in de Volkskrant en bij FTM wilde Van Lienden niet reageren, omdat hij dan naar eigen zeggen een ‘geheimhoudingsclausule’ zou overtreden. VWS heeft altijd gezegd dat dit niet het geval is. Afgelopen maandag erkenden Van Lienden en zijn compagnons via FTM dat het ‘onverwacht sterk positieve resultaat’ een tijdelijke bestemming kreeg met het oog op een toekomstige ‘maatschappelijke bestemming’. “Of dat volgens plan waargemaakt kan worden is deels afhankelijk van de gevolgen van de huidige verwoestende mediastorm voor de professionele loopbaan van Sywert”, staat in de reactie.

Minister Van Ark schrijft in haar brief: “Het beeld dat er exorbitante winst gemaakt zou zijn gemaakt aan een internationale crisis is niet goed”.

Lees ook:

We zitten op een mondkapjesberg, maar de machine draait door

Terwijl de Algemene Rekenkamer concludeerde dat er voor zeker tien jaar aan mondkapjes in Nederland op voorraad liggen, openden DSM en VDL net een nieuwe fabriek. Is die mondkapjeswedloop nog wel nodig?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden