MH17

De Kamer wil nu toch ook de aansprakelijkheid van Oekraïne rond MH17 onderzoeken

MH17-verdachte Vladimir Tsemach in de Oekraïense rechtbank voordat hij werd vrijgelaten. Beeld EPA

Minister Stef Blok moet uitzoeken waarom Kiev het luchtruim in de dagen van de vliegramp met MH17 niet had gesloten. Dat kan ertoe leiden dat Nederland Oekraïne aansprakelijk stelt.  

De Tweede Kamer verliest haar geduld met Oekraïne in de zoektocht naar waarheid en gerechtigheid rond MH17. Op 17 juli 2014 werd het vliegtuig met 298 inzittenden vermoedelijk door Russische militairen neergeschoten. De Kamer dwingt het kabinet nu te onderzoeken waarom Oekraïne in de dagen daarvoor zijn luchtruim boven oorlogsgebied niet had gesloten. Die onderzoeksresultaten kunnen ertoe leiden dat Nederland Oekraïne aansprakelijk stelt, net zoals dat eerder bij Rusland gebeurde.

Dat zou de relatie tussen de twee landen, die nu nauw samenwerken bij het strafrechtelijk onderzoek, op scherp zetten. Oekraïne ziet zichzelf samen met Nederland als slachtoffer van Russische agressie.

Lange tijd wilden het kabinet en een Kamermeerderheid hun vingers niet branden aan een onderzoek naar Oekraïne. Vorig jaar ontraadde minister van buitenlandse zaken Stef Blok (VVD) een oproep daartoe van PVV, SP en FVD. CDA en GroenLinks voelden toen al wat voor een onderzoek, maar zetten niet door nadat het kabinet aarzelde.

‘Oekraïne stelt onbegrijpelijke geopolitieke prioriteiten’

Tijdens een Kamerdebat dinsdagavond legde juist Chris van Dam (CDA) het voorstel op tafel. “Ik snap de aarzeling bij het kabinet, want Oekraïne werkt tot nu toe goed mee aan het strafrechtelijk onderzoek. Maar de Onderzoeksraad voor Veiligheid heeft in 2015 geconcludeerd dat er goede redenen waren om het luchtruim te sluiten. Als we langer wachten gaan data verloren en verbleken geheugens.”

Het beeld van Oekraïne is veranderd door de overdracht van Vladimir Tsemach aan Rusland. Bij een gevangenenruil in september liet Oekraïne deze eigen staatsburger gaan. Het Openbaar Ministerie ziet hem als getuige én verdachte rond het neerschieten van MH17 en volgens Sjoerd Sjoerdsma (D66) schendt Oekraïne daarom een verdrag uit 2018 met Nederland over berechting van verdachten. Omdat Kiev geen eigen staatsburgers uitlevert, zouden Oekraïense verdachten via een videoverbinding berecht worden. “Uit die afspraak volgt dat als de Oekraïners een verdachte te pakken hebben, ze die niet overdragen aan het land dat al door Nederland aansprakelijk is gesteld. Wellicht is het niet tegen de letter van het verdrag, maar wel tegen de geest.”

Minister Ferd Grapperhaus (justitie) sluit niet uit dat Oekraïne in de toekomst nogmaals een MH17-verdachte aan Rusland overdraagt. “De Oekraïnse regering stelt andere geopolitieke prioriteiten, die wij hier onbegrijpelijk vinden.”

Blok verspeelde krediet

Blok gaf zijn eerdere verzet tegen een onderzoek naar Oekraïne tijdens het debat snel op. Wel temperde hij de verwachtingen. “In de praktijk zal het lastig zijn. Als je het onderzoek goed wilt doen, heb je medewerking nodig van Oekraïne en Rusland.” Van Dam vindt dat Blok dan maar meer zijn best moet doen. “Het hele leven bestaat uit opgaven die niet makkelijk zijn, maar wel volbracht kunnen worden.”

Blok verspeelde in het debat toch al krediet. Drie weken geleden had hij de Kamer beloofd rond de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties er alles aan te doen zijn Russische ambtsgenoot Sergej Lavrov over de gevangenenruil aan te spreken. “Het is altijd spannend of een andere minister steeds een andere gang kiest of dezelfde gang wil kiezen, maar die gang zal ik opzoeken.” Dinsdagavond gaf Blok toe dat het niet gelukt was. Hij heeft een geïrriteerde Kamer nu beloofd dat hij Lavrov alsnog gaat bellen.

Lees ook:
Vrijlating Oekraïense MH17-verdachte wijst op stroeve samenwerking in internationaal onderzoek

Het Openbaar Ministerie wilde dat Oekraïne Vladimir Tsemach langer vasthield vanwege zijn mogelijke rol bij het neerhalen van vlucht MH17. Nu een rechtbank in Kiev zijn voorarrest opheft, bestaat de vrees dat hij naar Rusland vertrekt. 

Het Kremlin zal de gevolgen van MH17 nog jaren voelen

Op het eerste gezicht lijkt Rusland weg te komen met zijn rol in de vliegramp, vandaag vijf jaar geleden. Maar MH17 raakt Rusland wel degelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden