Enquête

De Kamer wil nu een grote parlementaire enquête naar de toeslagenaffaire

Renske Leijten (SP) in de Tweede Kamer tijdens een algemeen overleg over de hersteloperatie kinderopvangtoeslagen. Beeld ANP
Renske Leijten (SP) in de Tweede Kamer tijdens een algemeen overleg over de hersteloperatie kinderopvangtoeslagen.Beeld ANP

Er komt een volledige parlementaire enquête naar de Toeslagenaffaire, heeft de Tweede Kamer donderdag besloten. Alleen de PVV en Forum voor Democratie zijn tegen.

Een parlementaire enquête is het zwaarst mogelijke middel dat de Kamer kan inzetten. Met zo’n enquête kan de Kamer nu ook haar eigen rol onder de loep nemen, de etnische vooringenomenheid en het effect van algoritmes onderzoeken. Daarnaast wordt onderzocht hoezeer het onrechtmatige fraudebeleid van de dienst Belastingen/Toeslagen op andere ministeries en bij gemeenten of UWV doorwerkte. Het zijn vragen die niet zijn onderzocht in het veel kleinere onderzoek naar de toeslagenaffaire dat in december vorig jaar uitkwam.

Het voorstel om een brede parlementaire enquête te houden is afkomstig van SP-fractievoorzitter Marijnissen. Een paar weken geleden kreeg dit voorstel nog onvoldoende steun, uit vrees dat het de enquête naar de aardgaswinning in de weg zou zitten. Bovendien sluiten diverse Kamerfracties niet uit dat er na afloop van de covidpandemie ook nog een enquête komt naar het gevoerde coronabeleid.

Aardbevingsschade

Woensdag werd eindelijk de parlementaire enquête gaswinning en de afhandeling van de aardbevingsschade in Groningen officieel ingesteld met GroenLinks-Kamerlid Tom van der Lee als voorzitter. Deze commissie is eerst ruim een jaar bezig met het vergaren van informatie en achtergrondgesprekken. De openbare verhoren zullen op zijn vroegst vanaf de zomer volgend jaar starten. Het eindrapport wordt in 2023 verwacht.

Voor de enquête Toeslagenaffaire is nu afgesproken dat de verhoren al vóór de zomer volgend jaar moeten plaatsvinden. In het rapport Ongekend onrecht over de toeslagenaffaire werd al duidelijk dat de Belastingdienst jarenlang groepen ouders die kinderopvangtoeslag aanvroegen systematisch het recht op deze toeslag onthield, door hen onterecht van fraude te beschuldigen. Zeker 26.000 ouders kwamen hierdoor in grote financiële problemen en leden schade in de persoonlijke levenssfeer. Dit rapport leidde vorige maand tot het aftreden van het kabinet-Rutte.

Rol van de Kamer

Wat deze commissie niet heeft onderzocht, is waarom specifieke groepen er werden uitgelicht en wat de rol van hun nationaliteit daarbij is geweest. Uit inmiddels vrijgegeven stukken blijkt dat het hebben van een dubbele nationaliteit vaak al reden was om de ouders te verdenken van fraude of van bewust foutief kinderopvangtoeslag aanvragen. Duidelijk is ook dat een aantekening van een vermoeden van fraude betekende dat een ouder vaak geen recht meer had op een huurwoning, schuldhulpverlening of andere zaken.

Oud-voorzitter van de Raad van State, Herman Tjeenk Willink en voormalig ombudsman Alex Brenninkmeijer hebben er nadat dit rapport was uitgekomen op gewezen dat de Tweede Kamer ook zelf verantwoordelijk kan worden gehouden voor de uit de hand gelopen fraudejacht van de overheid. Brenninkmeijer stelde dat de hele rechtsstaat in het geding is, omdat burgers geen eerlijke kans meer hebben om hun recht te halen. Tjeenk Willink verwijt de Kamerleden dat ze zelf voor de fraudejacht hebben gezorgd, door een zo streng mogelijke aanpak te eisen nadat de Bulgarenfraude aan het licht was gekomen. De Kamer wilde destijds domweg niet luisteren naar de adviesorganen die waarschuwden voor doorslaan. Ook de rol van de Kamer moet de enquêtecommissie daarom onderzoeken.

Lees ook:

Slachtoffers toeslagenaffaire doen aangifte tegen Rutte: ‘Hij wist dat de wet werd geschonden’

Tachtig slachtoffers van de kinderopvangtoeslagzaak hebben aangifte gedaan tegen premier Mark Rutte.

Kamer wil álle gedupeerden van zwarte lijst Belastingdienst compenseren, maar lang niet duidelijk hoeveel dat zijn

De Tweede Kamer wordt lichtelijk wanhopig van de trage afhandeling van de toeslagenaffaire.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden