Basisbeurs

De Kamer wil af van het leenstelsel, maar studenten moeten niet te vroeg juichen

Een studentenstaking eerder dit jaar op het Haagse Malieveld tegen het leenstelsel. Beeld ANP
Een studentenstaking eerder dit jaar op het Haagse Malieveld tegen het leenstelsel.Beeld ANP

De Tweede Kamer deed donderdagnacht wat er al langer aan zat te komen: het leenstelsel afschieten. Er zijn echter nog veel dilemma's.

Terwijl heel politiek Den Haag donderdagnacht vol was van het miljardenakkoord dat de coalitie aan het slot van de Algemene Beschouwingen sloot, gebeurde er nog iets opmerkelijks: de Tweede Kamer keerde zich tegen het leenstelsel voor studenten. Bijna alle fracties steunden het voorstel van CDA en ChristenUnie om terug te keren naar een basisbeurs, alleen de VVD stemde tegen.

Geen verrassing

Dit besluit van de Kamer komt niet onverwacht. De politieke weerstand tegen het leenstelsel groeide de afgelopen twee jaar gestaag, na verhalen over oplopende studieschulden, leenangst bij studenten en haperende doorstroming. Het systeem zorgt ook voor soms zorgwekkende prestatiedruk.

Het leenstelsel is er in 2015 gekomen dankzij VVD, D66, PvdA en GroenLinks, maar uitgerekend die laatste partij trok in 2019 de handen van het systeem af. Daarna volgden PvdA en D66. Andere partijen waren altijd al tegen het leenstelsel. De leden van het CDA riepen onlangs de fractie op er een breekpunt van te maken in de kabinetsformatie.

Wanneer verdwijnt het?

De CDA-leden voelden goed aan waar deze discussie thuishoort: op tafel tijdens de formatie. Het huidige, demissionaire kabinet zal het leenstelsel in ieder geval niet afschaffen. Premier Rutte schoof de kwestie donderdagnacht direct voor zich uit. Onderwijsminister Ingrid van Engelshoven sprak vrijdag over een ‘mooie nacht voor studenten’, maar benadrukte ook dat het gaat om een grote stelselwijziging. Die is niet binnen één of twee jaar geregeld.

De Kamer heeft ook niet duidelijk gemaakt hoe afschaffing van het leenstelsel moet worden betaald. De kosten lopen vermoedelijk in de miljarden. Als de kwestie straks wordt besproken aan de formatietafel, zal het daarom bepaald geen hamerstuk worden. Omdat de VVD het leenstelsel wil handhaven, zullen de andere partijen met (betaalbare) oplossingen moeten komen.

En wat komt ervoor terug?

Ook dat is nog onduidelijk. In het voorstel van de Kamer wordt gerept over terugkeren naar ‘een basisbeurs’, maar dat wil niet zeggen dat de situatie weer wordt zoals die was, toen iedere student recht had op hetzelfde bedrag. Er werd destijds alleen onderscheid gemaakt tussen thuis- en uitwonend.

Een deel van de Kamer vindt dat er nu een soort inkomensdrempel moet komen: kinderen van rijke ouders zouden dan minder of helemaal geen studiefinanciering krijgen. Daar zijn niet alle partijen het mee eens. Bovendien: waar leg je de inkomensgrens?

Wat gebeurt er met de studieschulden?

Ze worden inmiddels de ‘pechgeneratie’ genoemd, de leenstelselstudenten die met een schuld onder de arm de moeilijke, zo niet onmogelijke woningmarkt betreden. Er is toenemende politiek druk om deze studenten financieel te compenseren, maar ook dat is een besluit voor een nieuw kabinet. En ook daaraan hangt een prijskaartje van enkele miljarden euro’s. Van Engelshoven maakte vrijdag duidelijk in welke klem de politici zitten die hier straks over moeten beslissen: “Dat is geld dat je dan niet kunt besteden aan hoger onderwijs”.

Lees ook:

GroenLinks-Kamerlid Özdil trekt steun voor leenstelsel in: ‘Het is een verrot systeem’

GroenLinks hielp het leenstelsel voor studenten in 2015 aan een meerderheid. Nu moet het van tafel, zegt onderwijswoordvoerder Zihni Özdil van diezelfde partij in een interview met deze krant.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden