AnalyseBestuur

De Kamer moet het (weer) doen met de oude Rutte, tot frustratie van links

Jesse Klaver (Groenlinks) en Premier Mark Rutte tijdens het debat in de Tweede Kamer over de regeringsverklaring. Beeld ANP
Jesse Klaver (Groenlinks) en Premier Mark Rutte tijdens het debat in de Tweede Kamer over de regeringsverklaring.Beeld ANP

Mark Rutte was er zelf eerlijk over geweest, eind vorig jaar. ‘Als een soort slang je huid afwerpen, dat kan ik niet.’ In het debat over de regeringsverklaring zag de Tweede Kamer daarom de oude Rutte. Met tegenover zich een felle, maar geen krachtiger oppositie.

Wendelmoet Boersema

De premier is al aan zijn zoveelste kopje koffie toe als Jesse Klaver uitroept: “Dit is toch een potje blufpoker!” De GroenLinks-leider is gefrustreerd. Rutte ontwijkt volgens Klaver de vraag waarom dit kabinet vermogens niet zwaarder belast. Het is één van de belangrijkste momenten in het debat, waar veel samenkomt. De inhoud, met de belofte van Rutte IV om de kansenongelijkheid aan te pakken. De zwakke plekken van de financiële kaders van het coalitieakkoord en de dalende koopkracht van burgers, waarop de oppositie haar pijlen richt. En het proces, de wijze waarop dit nieuwe kabinet en de Kamer met elkaar om willen gaan, het beloofde dualisme en de democratische rol van de Kamer bij belangrijke besluiten.

De linkse oppositie steekt het dat in het coalitieakkoord vermogens met honderd miljoen euro mínder worden belast. In hun verkiezingsprogramma’s beloofden VVD, D66, CDA en ChristenUnie alle vier vermogens via de belastingen juist met miljarden meer te belasten. Welke morele opvatting heeft u hierover, wil Klaver weten. Rutte wil er ‘na zorgvuldige weging van alle factoren’ ‘later dit jaar’ best naar kijken. Het brengt Klaver tot zijn uitroep, terwijl hij met een stapel recente rapporten over de noodzaak van aanpak van vermogensongelijkheid zwaait, geproduceerd door ambtenaren en economen. “Of u bluft, of u heeft onder een steen geleefd.”

Gezamenlijke zoektocht

Dat heeft Rutte niet, maar het is opmerkelijk hoe de premier in dit debat de erfenis van zijn derde kabinet van zich heeft afgeschud. Het vertrouwen herstellen, dat is een ‘gezamenlijke zoektocht van de hele politiek’, klinkt het nu. “Wij hebben de panacee niet.” Op andere momenten is hij bescheidener van toon, zeker minder jolig. Wilders krijgt een uitbrander omdat die ‘door de ondergrens is gezakt’ met zijn onder-de-gordel-tweet richting minister Yesilgöz. Tegen ex-VVD’er Wybren van Haga schiet hij even uit z’n rol, als die over klimaatmaatregelen begint. “Van Haga heeft ook de KIJK gelezen”. Een sneer die hij desgevraagd net zo makkelijk weer inslikt.

Het was bedoeld als voorbeeld van de nieuwe bestuurscultuur, een dunner regeerakkoord waarvan de concrete uitwerking nog moet komen, in overleg met de Tweede Kamer. Maar deze dag werkt het als een sprinklerinstallatie op het debat. Iets waar de premier als ervaren debater handig gebruik van maakt. Van “Ik wil geen valse hoop geven”, “Dat gaan we later uitwerken”, “We zullen ons stinkende best doen” tot ‘“Ik neem uw suggesties mee”. De premier kent zijn tegenstanders in het debat, zij kennen hem door en door. Het leidt tot een steekspel, maar niet grote wijzigingen in het coalitieakkoord.

Vertrouwde bestuursstijl

Misschien wel de beste omschrijving van zijn vertrouwde bestuursstijl geeft de premier zelf, op momenten dat hij de ‘goede discussies’ uit de formatieperiode memoreert. Of het nu gaat over de woningmarkt of de klimaataanpak: “We hebben de ideologie even op de plank gelegd, en gekeken wat werkt.” De oppositie in de Tweede Kamer is niet onder de indruk, zolang Rutte veel harde keuzes niet kan benoemen noch verdedigen. “Liever meer ideologie dan minder”, verzucht Lilianne Ploumen (PvdA). D66 en Ruttes eigen VVD dringen aan op haast. Sophie Hermans: “Kom snel met een planning van de planning.”

Rutte komt daarom geen moment echt onder vuur te liggen, ondanks de valse start van zijn kabinet met ‘Groningen’. Het is een van de weinige kwesties waarin ook de eigen coalitiepartners kritiek laten horen. Zoek alternatieven zodat de gaswinning in Groningen niet verdubbeld hoeft te worden, verzoekt Jan Paternotte (D66). Gert-Jan Segers maakt een punt van het bewaken van het budgetrecht van de Kamer, de inspraak bij het besteden van het miljardenfonds voor klimaat en stikstof. Pieter Heerma van het CDA (‘Ik zeg wel ja, maar geen amen’) breekt een extra lans voor sociale huisvesting.

Iets zegt mij, aldus Denk-fractievoorzitter Farid Azarkan aan het begin van de avond, dat deze regeringsverklaring gewoon wordt aangenomen. Rutte is inmiddels overgeschakeld op chocomelk.

Lees ook:

Koopkrachtreparatie voor ouderen wordt breed gesteund in de Kamer

Onder druk van de oppositie én coalitie zegt het kabinet uiteindelijk toe op zoek te gaan naar een koopkrachtreparatie voor met name oudere Nederlanders.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden