Archiveringswet

De gewiste sms’jes van premier Rutte zijn echt verdwenen

Premier Mark Rutte staat de pers te woord bij het ministerie van algemene zaken over het verwijderen van zijn sms-berichten, woensdagmiddag.  Beeld ANP
Premier Mark Rutte staat de pers te woord bij het ministerie van algemene zaken over het verwijderen van zijn sms-berichten, woensdagmiddag.Beeld ANP

Premier Ruttes stijl van werken ligt opnieuw onder vuur. Hij bewaarde niet al zijn sms-verkeer. Vandaag moet hij de Kamer ervan overtuigen dat hij niets verkeerd heeft gedaan.

Wilma Kieskamp en Bart Zuidervaart

Met een oud model Nokia-telefoon in de hand hield minister-president Mark Rutte tot nu toe al zijn coalities bij elkaar. Bellend en vooral sms’end streek hij politieke plooien glad tussen regeringspartijen. Met de Nokia communiceerde hij met de buitenwereld over gevoelige kwesties.

Naar nu blijkt had Rutte nóg een vaste gewoonte: aan het eind van elke werkdag maakte hij zijn inbox leeg. Een deel van de sms’jes stuurde hij door naar zijn ambtenaren, ter archivering. Een ander deel ging in de prullenbak. Volgens de premier kon hij niet anders dan opruimen; zijn verouderde telefoon, zo schreef hij gisteravond in een brief aan de Kamer, ‘werkte trager naarmate er meer berichten in werden opgeslagen'. Lange berichten, die hij niet kon doorsturen naar medewerkers, las hij voor of parafraseerde hij. “Ik handelde daarmee naar mijn overtuiging in lijn met de geldende instructie.”

Rutte had wel een modernere telefoon, maar die gebruikte hij alleen om nieuws op te bekijken. Heeft de premier met zijn opruimwoede ook belangrijke documenten buiten de controle van de Tweede Kamer gehouden? Zelf zegt Rutte van niet. “Ik wiste alleen onbelangrijke sms’jes”, zei hij woensdag in reactie op berichtgeving in de Volkskrant over de sms-gewoontes van de premier. De inhoudelijk relevante sms’jes zijn volgens hem netjes opgeslagen via zijn ambtenaren.

Openheid en transparantie

Maar Ruttes gewoonte doet in politiek Den Haag toch onmiddellijk de wenkbrauwen fronsen. Om te beginnen alleen al omdat het kabinet meer openheid en transparantie heeft beloofd. Hoe verhoudt het weggooien van sms’jes zich daarmee? SP-fractievoorzitter Lilian Marijnissen vindt het niet te verdedigen dat de premier zijn telefoon dagelijks opschoonde. “Het is de perfecte manier om elk probleem waar je bij betrokken was te ontkennen.”

GroenLinks wil dat via de provider alsnog het complete sms-verkeer terug wordt gehaald. “Sms’jes verwijderen, geen actieve herinneringen, ontbrekende vergadernotulen. Dit is gedrag van een premier die krampachtig alle openheid probeert te voorkomen”, aldus Jesse Klaver. Rutte zei gistermiddag dat hij wil meewerken aan het terugzoeken van de bestanden. Maar in zijn brief van gisteravond staat de provider heeft gemeld dat ‘sms-berichten niet kunnen worden achterhaald'. War Rutte handmatig heeft verwijderd, valt dus niet meer te achterhalen.

Volgens staatsrechtgeleerden staat het gedrag van de premier op gespannen voet met belangrijke wetgeving zoals de Archiefwet en de net deze maand van kracht geworden Wet Open Overheid (WOO), de opvolger van de Wet Openbaarheid Bestuur (WOB). De teneur van die wetten is: alle relevante documenten moeten bewaard worden en beschikbaar zijn voor controle achteraf.

Overheidsdocumenten

Sms’jes vallen er ook onder. Al in 2019 oordeelde de Raad van State dat sms- en appverkeer van ministers ook overheidsdocumenten zijn, tenzij het duidelijk privéberichtjes betreft.

Na zijn eerdere ‘geheugenverlies’ is voor Rutte elke nieuwe discussie over zijn transparantie al snel een politiek probleem. Vooral zijn keuze om zelf de poortwachter te zijn van het archief zal tot vragen leiden in de Tweede Kamer. Rutte maakte zelf dagelijks de selectie wat wel of niet bewaard werd, iets wat andere ministers overlaten aan archiefspecialisten op hun departement.

De Tweede Kamer vindt toch al dat het kabinet nog regelmatig talmt met het vrijgeven van informatie. Minister Hugo de Jonge moest zich onlangs verdedigen waarom hij niet eerder app-verkeer vrijgaf over zijn contacten over de mondkapjesdeal. Veel ministers bleken privémail te gebruiken voor hun werk, omdat ze de strenge beveiliging van hun werkmail maar omslachtig vinden.

Sinds afgelopen donderdag gebruikt de premier net als andere ministers een telefoontoestel met voldoende geheugen, en bewaart zijn sms’jes. Rutte nam het besluit vlak nadat hij door de Volkskrant voor de rechter was gedaagd om alsnog sms-verkeer vrij te geven. De Nokia wordt niet meer gebruikt voor politiek overleg. Hij kan naar het museum.

Lees ook:

Hoe oud is de Nokia van Mark Rutte eigenlijk?

Het lijkt onmogelijk dat de premier zo weinig opslagruimte had, zelfs Nokia’s uit de jaren negentig konden veel meer berichten bewaren. Alle Nokia-telefoons, die jong genoeg zijn om nu nog te gebruiken, beschikken over een paar megabyte (MB) aan ruimte.

Boek over Sigrid Kaag laat ook haar zakelijke kant zien

Trouw-journalist Wilma Kieskamp schreef een boek over Sigrid Kaag, met veel aandacht voor de stijl van werken van Kaag, ook in de jaren voor haar politieke bestaan. Lees hier een van de hoofdstukken: hoe Kaag een zakelijke diplomaat was en wat dat betekende voor haar rol bij de VN-missie in Syrië.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden