Kabinetsformatie

De formatie is een ‘chicken game’: in volle vaart op het ravijn af, maar wie stuurt er als eerste weg?

Sigrid Kaag en Mark Rutte op bezoek bij formateur Mariëtte Hamer in juni. Beeld ANP
Sigrid Kaag en Mark Rutte op bezoek bij formateur Mariëtte Hamer in juni.Beeld ANP

Het was hét middel van informateur Mariëtte Hamer om de formatie los te wrikken: VVD en D66 moesten een ‘proeve van een regeerakkoord’ schrijven. Het is de vraag of het gewerkt heeft.

Maandagochtend ontvangt informateur Mariëtte Hamer de VVD-onderhandelaars Mark Rutte en Sophie Hermans en de D66-onderhandelaars Sigrid Kaag en Rob Jetten. Op de agenda staat het document dat de twee partijen schreven, dat de aanzet moet vormen voor een nieuw kabinet. Oorspronkelijk had dat vorige week al klaar moeten zijn, maar de laatste dagen is nog fors heen en weer gemaild en gebeld. Vermoedelijk moet de komende tijd nog verder geschreven worden. Op gevoelige onderwerpen als migratie, klimaat en stikstof zijn nog flinke verschillen te overbruggen.

Heel vreemd is dat niet. De twee liberale partijen kunnen elkaar gemakkelijker vinden als het gaat over de economie, arbeidsmarkt en de woningmarkt. Juist over migratie, klimaat en stikstof vonden voorbije kabinetsperiode de felste onderlinge discussies plaats.

Daarnaast werpt ook die andere kwestie van de formatie zijn schaduw al vooruit. Meer nog dan over inhoudelijke verschillen zijn de partijen het al maanden met elkaar oneens over met wíe er onderhandeld moet worden.

‘Wolk van linkse partijen’

De VVD, die in de formatie samen optrekt met het CDA, wenst niet te praten met PvdA en GroenLinks samen. Rutte volgt daarin de wens van CDA-leider Hoekstra, die daarover zeer uitgesproken is. Volgens de rechtse partijen doet samenwerken met een ‘wolk van linkse partijen’ geen recht aan de verkiezingsuitslag. VVD en CDA zien liever een voortzetting van het huidige kabinet, met de ChristenUnie, of desnoods een coalitie met maximaal één linkse partij. Maar zelf hebben de twee linkse partijen voor en na de verkiezingen beloofd alleen samen toe te zullen treden tot een kabinet.

D66-leider Kaag heeft juist van begin af aan gepleit voor een ‘zo progressief mogelijk’ kabinet. Mét GroenLinks en PvdA. D66 voelt niets voor een herhaling van de huidige coalitie met de ChristenUnie. Dan zou D66 opnieuw de enige progressieve partij zijn in de coalitie. D66 blijft ook herhalen dat het een groot probleem is dat tijdens Rutte III niet of nauwelijks stappen werden gezet in medisch-ethische thema’s.

In volle vaart op het ravijn af

Het heeft er alle schijn van dat de partijen met een klassieke chicken game bezig zijn: ze rijden in volle vaart op een ravijn af, om te kijken wie als eerste wegstuurt.

VVD en CDA zien het nog altijd niet zitten om met PvdA én GroenLinks te praten. Zij rekenen erop dat D66 zal toegeven. Maar daar lijkt het nog niet op. Bij D66 is er omgekeerd juist ongeduld over de ‘blokkades’ die Rutte en Hoekstra opwerpen voor onderhandelingen met PvdA en GroenLinks tegelijk. D66 vindt dat VVD en CDA die partijen niet op voorbaat kunnen afwijzen, maar gewoon om tafel kunnen gaan om over concrete onderwerpen te gaan onderhandelen.

Binnen de linkse partijen is er niemand die oppert om elkaar los te laten om toch maar het kabinet in te gaan. PvdA en GroenLinks wachten af tot er een uitnodiging komt voor hen samen.

Segers keerde terug van ‘nooit meer’

Overigens stapt de ChristenUnie ook niet zomaar opnieuw aan boord. Kort na het debat over ‘Omtzigt: functie elders’ waarin Mark Rutte ternauwernood zijn politieke leven redde, kondigde CU-voorman Gert-Jan Segers aan nooit meer in een kabinet met de demissionaire VVD-premier te stappen. Inmiddels is hij daarvan teruggekomen, maar Segers vindt dat er eerst met de linkse partijen gepraat moet worden.

En zo heeft het vervolg van de formatie alle ingrediënten in zich om de vorming van een nieuw kabinet nog langer voort te laten slepen. Al neemt de druk inmiddels wel toe, van partijprominenten als Frans Weisglas (VVD) en Jan Terlouw (D66), die vinden dat er eindelijk eens een kabinet moet komen. Ook de Tweede Kamer begint te morren, met PVV-fractievoorzitter Geert Wilders voorop. Maar de onderhandelende partijen lijken vooralsnog niet onder de indruk.

Lees ook:

Het grote vraagteken in de formatie: wat wil Rutte echt?

In de formatie houdt VVD-premier Rutte alle opties open. De VVD is de grootste partij maar heeft in de formatie de minste concrete wensen neergelegd. Zo kan Rutte nog alle kanten op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden