Burgerdoden bij bombardement

De feiten over Hawija zijn nog steeds niet boven water

Minister Ank Bijleveld (defensie) had het twee weken geleden zwaar tijdens een debat over de burgerdoden bij een Nederlands bombardement en de leugens daarover. Beeld ANP

De minister van defensie en verschillende ministeries zijn druk op zoek naar documenten over het bombardement in Hawija, Irak. De Tweede Kamer raakt geïrriteerd. ‘Bizar hoeveel tijd ze hiervoor nodig hebben, deze zaak stinkt.’

Er is voorlopig geen helderheid over welke bewindspersonen en welke ministeries in juni 2015 wisten van burgerdoden bij het Nederlandse bombardement op een bommenfabriek in Hawija in Irak. Het kabinet zou daarover deze week een brief aan de Kamer sturen, maar dat is gistermiddag uitgesteld naar begin volgende week.

Volgens een brief van het ministerie van defensie is het erg lastig de juiste informatie te vinden. Dat zou vooral komen door de collega’s bij Buitenlandse Zaken. Dat ministerie heeft overal ter wereld ambassades ‘met een gecompliceerde ICT-infrastructuur’. Het doorzoeken van alle bestanden op het ministeries en op de ambassades zelf kost tijd. Daarnaast zouden er veel diplomaten met de kwestie te maken gehad kunnen hebben, omdat mensen maar korte tijd dienen in onveilige steden als Bagdad.

Maar ook het ministerie van defensie zelf lijkt nog druk bezig. Minister Ank Bijleveld zou gisteren eigenlijk bij een bijeenkomst van Navo-ministers in Brussel zijn. Daar zegde ze op het laatste moment af, om zich in Den Haag te concentreren op de beantwoording van de Kamervragen over het bombardement en een debat over de kwestie.

De vertraging bij de beantwoording zorgt inmiddels voor irritatie bij Kamerleden. “Bizar hoeveel tijd de ministeries hiervoor blijkbaar nodig hebben, deze zaak stinkt”, reageerde GroenLinks-Kamerlid Isabelle Diks.

Eerste debat maar net overleefd

Een deel van de verklaring zit misschien in de ergernis die lijkt te zijn ontstaan tussen politiek betrokkenen. Defensieminister Ank Bijleveld (CDA) overleefde twee weken geleden een zwaar eerste debat over de kwestie. Daarin stelde ze dat juist haar voorganger Jeanine Hennis (VVD) de Kamer verkeerd had geïnformeerd. Zij wist van mogelijk 70 burgerdoden rond de bommenfabriek, maar meldde de Kamer dat er geen aanwijzingen waren voor burgerdoden door Nederlandse luchtaanvallen.

In een uitzending van ‘Nieuwsuur’ klagen anonieme defensieambtenaren deze week dan weer over Bijleveld. Het zou in juni 2015 helemaal niet meteen duidelijk geweest zijn dat er veel burgerdoden waren gevallen. Politieke partijen zien in deze berichten een gespannen situatie binnen de coalitie, waarbij een ‘lobby voor Hennis’ binnen de VVD via lekken de oud-minister wil verdedigen.

Een belangrijke vraag is ook hoe expliciet Defensie over de burgerdoden heeft gesproken in een overleg over militaire missies met topambtenaren van andere departementen. Als onomwonden is gesproken over een groot aantal doden, maakt dat het ongeloofwaardiger dat het nieuws hun ministers nooit heeft bereikt. Premier Mark Rutte zegt zich niets te kunnen herinneren, net als de indertijd betrokken PvdA-oud-ministers Bert Koenders van buitenlandse zaken en Lilliane Ploumen van ontwikkelingssamenwerking.

Lees ook: 
Kan het waar zijn dat Rutte niet op de hoogte was van de burgerdoden in Hawija?

Premier Rutte zei onlangs nog dat hem ‘niets bijstaat’ over burgerdoden door een Nederlands bombardement in 2015, waarover toenmalig defensieminister Jeanine Hennis tegen de Tweede Kamer heeft gelogen. Deze week zou de Kamer meer horen over de vraag of hij toen mogelijk toch werd geïnformeerd.

Waarom de gehavende minister Bijleveld toch mag blijven

Met een ware Houdini-act ontsnapte minister Ank Bijleveld van defensie aan aftreden. Ze overleefde op het nippertje een motie van wantrouwen, ingediend door GroenLinks. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden