Herstelfonds

De Europese subsidiepot wacht geduldig op de Nederlandse formatie

Demissionair minister Wopke Hoekstra (Financiën) laat weten dat Nederland pas in het voorjaar van 2022 een plan gaat indienen. Beeld ANP
Demissionair minister Wopke Hoekstra (Financiën) laat weten dat Nederland pas in het voorjaar van 2022 een plan gaat indienen.Beeld ANP

Waarom heeft Nederland als enige EU-land nog geen enkel plan in Brussel ingediend om de economie na corona te versterken? Er ligt bijna zes miljard euro op de Brusselse plank te verstoffen, wachtend op de hervormingsplannen van een nieuw kabinet.

Esther Lammers

Met liefst 800 miljard euro in het Europees herstelfonds heeft de Europese Unie een enorm bedrag ter beschikking gesteld voor de 27 EU-landen. Ze kunnen daarmee hun economie groener, digitaler en veerkrachtiger maken voor toekomstige generaties. Het fonds moet dienen als aanjager voor investeringen in deze gezamenlijk vastgestelde missie voor Europa.

Alle andere landen hebben de plannen inmiddels ingediend. Alleen Nederland niet. Dat komt omdat er sinds de verkiezingen van maart nog steeds geen nieuw kabinet is. Het demissionaire kabinet wilde dit type nieuwe, grote hervormingen niet meer in gang zetten. De klimaat-, natuur- en stikstofplannen van de demissionaire coalitiepartijen van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie voldoen nog niet aan de Brusselse eisen.

Pas in voorjaar 2022 een plan ingediend

Zolang er geen regeerakkoord is, gaat er geen plan naar Brussel. Demissionair minister Wopke Hoekstra van financiën heeft de commissie laten weten dat Nederland pas in het voorjaar van 2022 een plan indient. Het voornemen is wel dat dit dan ‘stevig en ambitieus’ is. De Tweede Kamer was bang om de geldpot mis te lopen, maar dat gebeurt niet, beloofde Hoekstra. Hij beloofde vóór 1 oktober met een update te komen, want als er in oktober nog geen inhoudelijke formatiegesprekken zouden plaatsvinden, dan wil de demissionaire regering alsnog zelf een plan opstellen.

Inmiddels zitten de huidige coalitiepartijen VVD, D66, CDA en ChristenUnie weer om de tafel en wordt er inhoudelijk geformeerd over de noodzakelijke hervormingen. Die gaan over de huizenmarkt, de arbeidsmarkt, het onderwijs, het klimaat, stikstof, digitalisering en het zorgstelsel. Om aanspraak te maken op het Europese herstelfonds, hoeft Nederland alleen maar te kiezen welke plannen voor financiering naar Brussel worden gestuurd. Nederland is minder afhankelijk van het fonds, omdat het zelf goedkoper geld kan lenen dan Brussel.

Onvoldoende maatregelen

Ambtelijk liggen er allerlei plannen voor het herstelfonds klaar. Het wachten is vooral op de politieke keuzes in de formatie. Brussel dringt er bijvoorbeeld ook bij Nederland al jaren op aan om de hypotheekrenteaftrek aan te pakken, omdat die de huizenmarkt enorm verstoort. De afgelopen kabinetten hebben wel maatregelen getroffen, maar voor de Europese Commissie zijn die nog onvoldoende.

De vraag is echter of de VVD nog meer wil aanpassen. Daarnaast hamert Brussel op de aanpak van witwaspraktijken en het tegengaan van zogeheten ‘agressieve fiscale planning’ (constructies om belasting te ontwijken), omdat hierdoor veel belastinginkomsten worden misgelopen. Maar veel vaart maakt Nederland hier niet mee.

Voldoen aan gezamenlijke eisen

Om toegang tot de zes miljard euro te krijgen die Brussel voor Nederland beschikbaar heeft, moet Den Haag voldoen aan eisen die gezamenlijk zijn opgesteld. Zo moet in het zogeheten nationaal herstel- en veerkrachtplan precies staan waaraan het geld wordt uitgegeven en met welk doel. Dat betreft niet alleen economische herstelmaatregelen en budgettair beleid. Het gaat ook om nieuwe investeringen in de groene en digitale transitie, in digitale vaardigheden, in een duurzame infrastructuur en in schone en efficiënte energie. Brussel adviseert Nederland vooral steun te geven aan innovatie en onderzoeksprojecten die bijdragen aan de groene missie.

Elk land moet aantonen dat de maatregelen voor minstens 37 procent worden besteed aan duurzaamheidsprojecten en voor 20 procent aan digitalisering. De ingediende voorstellen kunnen ook al in uitvoering zijn. Bijvoorbeeld de acht miljard die het onderwijs krijgt om de gevolgen van de lockdown te bestrijden, of de maatregelen voor sectoren die in crisis zitten na de pandemie. Ook de kabinetsplannen om zelfstandigen meer sociale bescherming (zoals een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering) te bieden, zouden aan de voorwaarden voldoen. Het wordt vooral kiezen welke plannen naar Brussel worden gestuurd.

Lees ook:
Europa wil begrotingslessen trekken uit de crisis

Toen de pandemie uitbrak, liet Europa de begrotingsregels los. In 2023 moeten die regels terugkomen. Of moeten ze misschien anders? De Europese Commissie opent de discussie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden