Boris Johnson.

Analyse Brexit

De EU lijkt voorlopig niet te buigen voor Johnsons blufpoker

Boris Johnson. Beeld AFP

De EU zegt geen serieuze voorstellen uit Londen te hebben gezien over alternatieven voor een ‘backstop’. Die zijn er wel, zegt Londen. Premier Boris Johnson lijkt te hopen dat de EU op het laatste moment door de knieën gaat.

Er gaapte al langere tijd een enorme kloof tussen Brussel en Londen  anders was de brexit er nooit gekomen – maar de afgelopen week zijn die verschillen in beleving van de werkelijkheid zo mogelijk nog groter geworden.

De nieuwste woordenstrijd gaat over de vraag of de regering van Boris Johnson wel of niet serieuze alternatieve oplossingen heeft gepresenteerd voor de befaamde backstop. Daarmee moet de grens tussen Ierland en Noord-Ierland gegarandeerd openblijven door het VK tijdelijk aan EU-regels te binden. De EU van 27 landen heeft duizenden keren gezegd dat ze die, voor brexiteers onaanvaardbare, achtervangclausule best wil schrappen, als Londen maar een werkbaar alternatief op tafel legt.

Zowel de Europese Commissie als ministers uit alle 27 landen zeggen dat ze nog steeds wachten op antwoord. “De Britse regering is met niets geloofwaardigs gekomen”, zei de Ierse minister Simon Coveney van buitenlandse zaken in Helsinki, waar hij vrijdag een informele EU-ministerraad met zijn ambtgenoten bijwoonde.

VVD-minister Stef Blok, die in de Finse hoofdstad nog een apart onderhoud had met zijn Britse evenknie Dominic Raab, zei voorafgaand aan dat overleg: “Ik hoor dolgraag van mijn collega wat de voorstellen kunnen zijn om een no deal te voorkomen.” Exact twee maanden voor de gevreesde brexitdatum van 31 oktober zijn er geen nieuwe ontwikkelingen.

De Britse transportminister Grant Shapps sprak echter tegen dat Londen geen alternatief voor de backstop in de aanbieding heeft. “Dat is simpelweg niet waar”, aldus Shapps, zonder details te noemen. “We stellen wel alternatieven voor.”

Schoolkinderen aaien Larry the cat, na hun bezoek aan premier Johnson in Downing Street. Beeld AP

Johnson heeft zich nog niet in Brussel laten zien

De regering-Johnson maakte ook bekend dat David Frost, de Britse ‘sherpa’ (een hoge diplomaat die in Brussel de regeringsleider vertegenwoordigt), de hele maand september twee keer per week ‘technische’ onderhandelingen met de EU zal voeren over een beoogd nieuw terugtrekkingsakkoord. De EU-27 blijft herhalen dat dit akkoord niet heropend kan worden, zeker niet het cruciale gedeelte met de backstop  – tenzij Londen dus met wederzijds goedvinden een betere oplossing presenteert.

In Brussel bestaan grote twijfels of dat zal gebeuren. De brief die Johnson ruim een week geleden aan ‘EU-president’ Donald Tusk schreef, bood ook al geen aanknopingspunten. Johnson’s boodschap in die brief was: eerst de backstop weg, dan vinden we in geheel nieuwe (vrijhandels)onderhandelingen wel een oplossing voor die Ierse grenskwestie. Intussen heeft Johnson zich sinds zijn aantreden als premier, ruim een maand geleden, nog geen enkele keer in Brussel laten zien.

In de Europese hoofdsteden kan men slechts gissen naar Johnsons motivatie om het Lagerhuis tijdelijk buiten dienst te stellen. Ongeloof overheerst, al een paar dagen. Europarlementariër Guy Verhofstadt, tevens brexit-coördinator namens dat parlement, noemde de beslissing ‘sinister’. De Finse minister van werkgelegenheid, Timo Harakka, wees op de rijke parlementaire geschiedenis van het Verenigd Koninkrijk en vergeleek de Britse maatregel met een Fins verbod op sauna’s.

Een gigantische gok

Een van de vele speculaties is dat Johnson er kennelijk op hoopt dat de EU op het laatste moment door de knieën gaat en een deal sluit. Zo gaat het immers altijd in Brussel, is het idee.

Transportminister Shapps leek deze speculatie vrijdag te voeden met de uitspraak dat de reguliere Europese top van regeringsleiders, op 17 en 18 oktober, het eerstvolgende belangrijke brexitmoment wordt. “Dan is er misschien iets nieuws om over te praten.”

Johnsons gedachte is kennelijk dat alle lopende technische gesprekken in Brussel toch geen zin hebben; dit is een kwestie die alleen op het allerhoogste niveau kan worden opgelost, zoals in 2015 op het allerlaatste nippertje gebeurde met Griekenland. Het is een gigantische gok, die Johnsons’ voorganger Theresa May dit voorjaar ook al eens waagde.

Haar blufpoker pakte toen verkeerd uit, waardoor ze zich gedwongen zag brexit-uitstel aan te vragen. Die ontsnappingsroute lijkt Johnson nu voor zichzelf te hebben afgesloten. De Europese oktobertop zal inderdaad beslissend zijn, maar wellicht niet op de manier die Londen voor ogen heeft. Zoals de zaken er nu voorstaan, zal die top de bezegeling worden van de Britse val in het ravijn.

Lees ook:
Wie kan Boris Johnson nog tegenhouden?

De Britse premier Boris Johnson verraste woensdag vriend en vijand door het Britse parlement ruim een maand op te schorten, waardoor het nauwelijks meer tijd heeft om over brexit te debatteren. Kan zijn opzetje nog teruggedraaid worden?

Geheim brexit-document schetst rampzalige gevolgen voor het Verenigd Koninkrijk

Onder de titel ‘Operation Yellowhammer’ schetst een geheim document rampzalige gevolgen voor het Verenigd Koninkrijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden