Kiesstelsel

De Eerste Kamer staat nog niet te springen om zelf op de schop te gaan

Op 11 juni trad de nieuwe Eerste Kamer aan. Het kabinet wil de verkiezingsprocedure voor de senaat veranderen. Beeld ANP

De senaat staat nog niet te springen om de eigen verkiezing los te koppelen van die van de Provinciale Staten. 

Met gezwinde spoed willen premier Rutte en minister Kajsa Ollongren van binnenlandse zaken de Grondwet wijzigen om de Eerste Kamer meer op afstand te zetten van de dagelijkse politiek. Maar het wetsvoorstel dat het kabinet deze zomer onverwacht snel in elkaar zette, krijgt bij senatoren nog niet direct een enthousiaste ontvangst. Regeringspartij ChristenUnie is ‘verrast over de timing’, terwijl oppositiepartij PvdA het kabinet paniekvoetbal verwijt.

“De aanleiding is vreemd om de Eerste Kamer meer op afstand te willen zetten, nét nu de coalitie van Rutte III zijn meerderheid in de senaat heeft verloren”, zegt PvdA-fractievoorzitter in de Eerste Kamer Mei Li Vos. De PvdA-fractie betwijfelt of het politieke stelsel stabieler wordt als de Eerste Kamer weer op de oude manier gekozen wordt.

Het kabinet wil terug naar de manier van kiezen van voor 1983, toen senatoren zes jaar aanbleven, en elke drie jaar de helft van de Eerste Kamer werd vervangen. Politieke schokgolven bereikten de Eerste Kamer toen minder snel. De uitslag van de provinciale verkiezingen werkte met meer vertraging door in de samenstelling van de senaat.

De PvdA-senatoren zien het probleem niet zo, zegt fractievoorzitter Vos. “Als een kabinet de meerderheid verliest, moet het niet het kiesstelsel aanpassen, maar meer zijn best doen. Onder Rutte-II was dat ook oplosbaar.” Als regeringspartij maakte de PvdA toen mee dat er met de oppositie akkoorden gesloten moesten worden.

‘Soms is iets van vroeger toch beter’

De VVD is wél positief over de andere manier van kiezen. Kiezers zullen blij zijn dat de Eerste Kamer een minder bepalende factor wordt in de dagelijkse politiek, verwacht fractievoorzitter Annemarie Jorritsma. “Soms is iets van vroeger toch beter. Als de Statenverkiezingen weer over de provincie gaan, kan de Eerste Kamer terug naar de echte taak, het bewaken van de kwaliteit van wetten.” De VVD-fractie ziet veel provinciale politici die ‘gefrustreerd’ zijn dat hun verkiezing wordt overschaduwd door landelijke politiek.

Het tempo waarmee het kabinet te werk gaat, zorgt wel voor opgetrokken wenkbrauwen bij regeringspartij ChristenUnie. Die partij is “verrast over de timing”, zegt fractievoorzitter Mirjam Bikker. “Er is een staatscommissie aan het werk gezet, die op verzoek van de Eerste en Tweede Kamer heeft geadviseerd over het kiesstelsel. Ik hecht eraan dat het kabinet eerst met de Eerste Kamer het gesprek voert over wat ons nu in bredere zin te doen staat. Nu wordt er vast één onderdeel uitgelicht.” Inhoudelijk heeft de ChristenUnie nog geen oordeel over de grondwetswijziging. Ook D66 en CDA zeggen die eerst nog te willen bestuderen.

De pijn zit vooral bij de kleine partijen, wordt nu al duidelijk. Voor hen wordt het moeilijker om een zetel in de Eerste Kamer te bemachtigen, als er elke drie jaar nog maar 37 of 38 nieuwe senatoren worden gekozen. Een zetel bemachtigen is dan vanzelf moeilijker.

De SGP (twee zetels) noemt de plannen “heel nadelig” voor kleine partijen. Fractievoorzitter Peter Schalk verwacht niet dat de Eerste Kamer minder politiek zal worden als de stembusuitslag in de provincies met meer vertraging doorwerkt. “Straks krijg je ook rare situaties, zoals dat een coalitie al kan uitrekenen dat ze niet direct, maar wel over twee jaar haar minderheid kwijt raakt in de Eerste Kamer. Dat tast net zo goed het gezag van de Eerste Kamer aan.”

Lees ook: 

Wijziging Grondwet moet Eerste Kamer op afstand ‘dagelijkse politiek’ zetten

Het kabinet wil de verkiezing van de Eerste Kamer ingrijpend wijzigen, met senatoren die zes jaar dienen.

Bij het kiezen van de Eerste Kamer gaat al dertig jaar iets mis. 

Het idee om de Eerste Kamer anders te kiezen, is afkomstig van de Groningse hoogleraar staatsrecht Douwe Jan Elzinga. Dertig jaar pleit hij hier al voor, nu neemt het kabinet het over.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden