AnalyseChristendemocraten

De druk op het CDA neemt toe: praten over meeregeren of de route-Omtzigt?

CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt Beeld Daniel Roozendaal
CDA-Kamerlid Pieter OmtzigtBeeld Daniel Roozendaal

Geeft het CDA deze week hom of kuit aan VVD en D66? Willen de christendemocraten meepraten over een nieuw regeerakkoord, of blijven ze aan de zijlijn toekijken?

Partijleider Wopke Hoekstra zei direct na de verkiezingen dat het CDA ‘niet aan zet is’ om aan de formatietafel aan te schuiven. Vanwege het verkiezingsverlies, de interne verdeeldheid en de kwestie-Omtzigt. Daarop constateerden de VVD- en D66-verkenners dat het CDA ‘tijd’ nodig had om zich te herpakken.

Inmiddels zijn er twee maanden verstreken en ligt het verslag van informateur Herman Tjeenk Willink ter bespreking op tafel. De informateur stelt voor dat partijen eerst op inhoud met elkaar een paar hoofdthema’s voor een nieuw kabinet vaststellen.

Voor een bestuurderspartij als het CDA is het bijna onmogelijk om zo’n redelijk voorstel af te wijzen. Immers, inhoudelijk meepraten, samenwerken en meebeslissen zit diep in het DNA van deze partij. Bovendien gaat het deze keer niet alleen over het oplossen van de coronacrisis, de stikstofproblemen of de woningnood. De christendemocraten willen ook praten over een nieuw sociaal contract tussen overheid en burger. En over een andere bestuursstijl, precies de thema’s waar hún eigen Kamerlid Pieter Omtzigt zich op profileert.

Steun voor ideeën

Omtzigt zelf zit al een tijdje ziek thuis. Maar in zijn afwezigheid krijgt hij wel steeds meer steun voor zijn ideeën. Hij vindt dat het parlement meer ruimte moet krijgen een echte tegenmacht tegenover de regering te zijn. Bijvoorbeeld door een klein regeerakkoord af te spreken. Inmiddels praat in Den Haag iedereen over een andere bestuursstijl – zelfs premier Mark Rutte.

Het CDA heeft hiervoor al tien punten klaarliggen. Die kunnen zo in de formatie worden ingebracht. De voorstellen komen rechtstreeks uit Omtzigts boek Een nieuw sociaal contract. Hoekstra en interim-vicefractievoorzitter Anne Kuik hebben er geen misverstand over laten bestaan dat het CDA al deze punten van Omtzigt uitgevoerd wil zien. Er ligt kortom voor het CDA genoeg stof ter bespreking met mogelijke coalitiegenoten.

Het CDA staat voor de keuze vier jaar in de oppositie naast PVV en Forum voor Democratie zitting te nemen, of toch met VVD en D66 te gaan praten, als mogelijke opmaat naar een nieuwe coalitie. Maar Omtzigt heeft achter de schermen laten weten de liberale leider - Mark Rutte - niet te zien zitten als nieuwe premier. Hij vindt Rutte niet geloofwaardig om die nieuwe bestuursstijl te realiseren. De VVD houdt als grootste partij vast aan Rutte als premier en hoopt dat het CDA aanschuift aan de formatietafel. Het is voor Hoekstra lastig manoeuvreren.

‘Prima met Omtzigt gewerkt’

Rutte heeft dat goed begrepen. Hij presenteerde maandagavond bij Nieuwsuur zijn eigen ideeën over een nieuwe bestuursstijl. En passant vertelde hij met de thuiszittende Omtzigt te gaan praten, zodra die daartoe in staat is. De demissionair premier zei niet te weten waarom Omtzigt ‘boos’ op hem is. Hij wil dat ‘graag’ van hem horen, en persoonlijk uitleg geven. Volgens Rutte heeft hij ‘jarenlang’ prima met de parlementariër gewerkt.

Voor Omtzigt geldt dat de jarenlange tegenwerking vanuit het kabinet, de toeslagenaffaire, en hoe over hem is gesproken door bewindslieden van zijn eigen partij, hem hebben opgebroken. Zijn herstel duurt langer dan hij zou willen. Omtzigt liet maandagavond op Twitter weten dat zo’n gesprek met Rutte er voorlopig niet in zit. “Ik hoopte eerder weer aan het werk te kunnen, maar mijn herstel gaat langzamer dan gehoopt door de aanhoudende stroom zaken rond mijn persoon”, schreef hij.

Achter de schermen gaat het CDA logischerwijs voorzichtig met Omtzigt om. Hij wordt zoveel mogelijk gesteund en gekoesterd. Maar de partij voelt tegelijk de druk van VVD en D66 om in het formatieproces nu de volgende stap te zetten. Het CDA wil wel meepraten, maar alleen met steun van Omtzigt.

Het Kamerlid heeft niet eerder zoveel kans gehad om zijn eigen ideeën tijdens een formatie in te brengen. Hoekstra is vorige week samen met partijvoorzitter Van Rij naar Twente afgereisd om hierover met Omtzigt te spreken. Ook oud-minister Ernst Hirsch Ballin is als bemiddelaar ingezet. Met kleine stapjes probeert het CDA langzaam vooruit te kunnen, en daarvoor moet ook Omtzigt bewegen.

Lees ook:

Het kabinet maakt de notulen openbaar over de toeslagenaffaire

Rutte vindt dat het kabinet niets ‘onoorbaars’ heeft gezegd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden