Prinsjesdag

De dagen na Prinsjesdag worden cruciaal voor het verdere verloop van de formatie

Voorbereidingen in de Grote Kerk in aanloop naar Prinsjesdag. Ook dit jaar wordt Prinsjesdag vanwege de coronaregels geen uitbundige dag.  Beeld ANP
Voorbereidingen in de Grote Kerk in aanloop naar Prinsjesdag. Ook dit jaar wordt Prinsjesdag vanwege de coronaregels geen uitbundige dag.Beeld ANP

Als een minderheidskabinet wil slagen, moeten VVD, CDA en D66 andere partijen aan zich weten te binden. Maar die hebben wensenlijstjes van vele miljarden euro’s.

Geen rijtoer met de koets, geen zwaaiende oranjefans in de Haagse binnenstad, geen balkonscène met koning en koningin. Voor het tweede jaar op rij bederft de coronapandemie de traditie van een uitbundige Prinsjesdag.

Er hangt ook een andere schaduw boven deze dag. Een half jaar na de verkiezingen is er nog geen enkel zicht op iets dat lijkt op een nieuw kabinet. De coronacrisis en de formatiecrisis kruisen elkaar op deze derde dinsdag van september.

Prinsjesdag zelf mag dan sober en wellicht zelfs een tikje saai zijn, de dagen erna worden dat allerminst. Woensdag en donderdag debatteert de Kamer met demissionair premier Mark Rutte over de begroting voor volgend jaar. Tijdens deze Algemene Politieke Beschouwingen hangt, nog prominenter dan andere jaren, de vraag in de lucht of coalitie en oppositie elkaar kunnen vinden in nieuwe plannen. Het antwoord daarop kan cruciaal zijn voor de levensvatbaarheid van een eventueel minderheidskabinet.

Rugdekking nodig van oppositiepartijen

De formatie zit, ook na de heisessie in de bossen van Hilversum, muurvast. VVD, D66 en CDA hebben nog niet eens besloten óf zij onderdeel willen uitmaken van een minderheidscoalitie. Volgende week maandag hervat informateur Johan Remkes de formatiegesprekken.

De uitkomst van de Algemene Beschouwingen is bepalend voor het verdere verloop van de formatie. VVD, D66 en CDA zijn ervan doordrongen dat een minderheidskabinet enige vorm van rugdekking van oppositiepartijen nodig heeft, anders dreigt een snelle val. Niet voor niets zei Rutte zondag, na afloop van het beraad in Hilversum: “Iedereen realiseert zich dat de lijnen met GroenLinks, PvdA en ChristenUnie open moeten zijn.”

Achterkamers

Lilianne Ploumen en Jesse Klaver, de leiders van de ‘linkse wolk’, willen geen steunpilaar onder het kabinet-Rutte IV zijn. Dat VVD en CDA het tweetal niet samen aan de onderhandelingstafel wil hebben, heeft bij hen kwaad bloed gezet. “Wij gaan een minderheidskabinet niet gedogen”, zegt Klaver, ook namens Ploumen. De ChristenUnie, van oudsher een constructieve partij, voelt eveneens niets voor de rol van vaste gedoger.

Toch hoopt de VVD deze drie oppositiepartijen aan het nieuwe kabinet te kunnen binden. Tweede Kamerlid Sophie Hermans, rechterhand van Rutte in deze formatie, wil in aanloop naar de Algemene Beschouwingen met PvdA, GroenLinks en ChristenUnie onderhandelen over aanpassingen van de begroting. Daar is niet iedereen even enthousiast over.

PvdA en GroenLinks hebben maandag tijdens een gezamenlijk fractieberaad besloten dat ze de uitnodiging van Hermans afslaan. Ze willen geen overleg in de ‘achterkamers’. De linkse partijen willen óf zaken doen tijdens het debat in de Kamer óf aan de formatietafel.

Een begrotingsakkoord tussen de vier oude coalitiepartijen

Nu die tweede optie van tafel is, zullen de partijen de komende dagen tijdens de Algemene Beschouwingen moeten onderhandelen, in alle openbaarheid. PvdA en GroenLinks leggen, wetende dat VVD, CDA en D66 hun steun zoeken, de lat hoog. Er liggen voorstellen om de begroting voor vele miljarden te verbouwen. Zo willen Klaver en Ploumen de verhuurdersheffing voor woningcorporaties afschaffen en vragen ze om ambitieuzere klimaatplannen, zoals het versneld sluiten van een kolencentrale.

De ChristenUnie is wél bereid tot vooroverleg met de VVD. Tussen alle plechtigheden van Prinsjesdag door zullen partijleider Gert-Jan Segers en Hermans praten over de wensen van de ChristenUnie en de financiële mogelijkheden binnen de begroting. Mogelijk leidt dat tot een begrotingsakkoord tussen de vier oude coalitiepartijen.

Of het tot een breed akkoord komt, is onzeker. Het is een uitstekende test voor VVD, D66 en CDA. Als dit al niet lukt, wordt een minderheids-avontuur wel heel penibel.

Lees ook:

De oppositie wil voor miljarden vertimmeren aan de Miljoenennota

Als het aan PvdA en GroenLinks ligt, wordt de Miljoenennota van volgend jaar flink verbouwd, al hebben ze bedankt voor de uitnodiging om vooroverleg te voeren met VVD-fractievoorzitter Sophie Hermans. De ChristenUnie gaat wel praten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden