Toeslagenaffaire

De commissie wilde geen conclusies trekken, maar deed dat toch. En snoeihard

Voorzitter Chris van Dam (CDA) presenteert het eindverslag van de parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag. Beeld BSR Agency
Voorzitter Chris van Dam (CDA) presenteert het eindverslag van de parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag.Beeld BSR Agency

Informatie werd willens en wetens achtergehouden voor de rechter, de Tweede Kamer en de media. Hierdoor liet een oplossing veel langer op zich wachten.

Een ‘foto’ wilde de parlementaire ondervragingscommissie naar de kinderopvangtoeslag maken. Geen politiek rapport met aanbevelingen en conclusies, maar een feitelijke reconstructie van hoe de toeslagenaffaire heeft kunnen ontstaan. Toch komt de commissie in haar eindrapport met twee zeer harde bevindingen, die buiten de onderzoeksopdracht vallen. Met die bevindingen zal het kabinet, de Tweede Kamer en de rechtspraak de komende tijd aan de slag moeten.

Ten eerste constateert de commissie dat de grondbeginselen van de rechtsstaat, en daarmee de rechtsbescherming van burgers, zijn geschonden. Dit verwijt treft de wetgever – de Tweede Kamer en het kabinet – die een spijkerharde toeslagenwet ontwierp, waarin nauwelijks ruimte was om recht te doen aan de individuele situatie van mensen.

‘Grove inbreuk’

De uitvoerder – de Belastingdienst en het ministerie van financiën – voerde die wet vervolgens uit als een ‘massaal proces’. Zo werden mensen ‘groepsgewijs’ behandeld waarmee volgens de commissie ‘grove inbreuk’ is gemaakt op het rechtsstatelijke principe dat aan individuele situaties zo goed mogelijk recht moet worden gedaan. Het ministerie van sociale zaken, beleidsverantwoordelijk voor de kinderopvangtoeslag, heeft haar verantwoordelijkheid voor het beleid ‘ver onder de maat’ ingevuld, aldus de commissie.

Ook de rechtspraak treffen harde verwijten, oordeelt de commissie. Jarenlang keurde zij de werkwijze van de Belastingdienst goed, terwijl de ‘spijkerharde uitvoering’ niet dwingend uit de wet volgde. De algemene beginselen van behoorlijk bestuur – die voorschrijven hoe de overheid met haar burgers moet omgaan – zijn tot het hoogste niveau van de Raad van State ‘weggeredeneerd’, aldus de commissie, waardoor ouders jarenlang geen schijn van kans hadden om hun recht te halen. Dat besef is bij de commissie ‘eerst met verbazing en uiteindelijk met diepe verontwaardiging’ tot stand gekomen.

Een tweede constatering van de commissie is eveneens ontluisterend, en gaat om de informatievoorziening aan de Tweede Kamer, de rechtspraak en de media. De Tweede Kamer werd herhaaldelijk onvolledig, onjuist of veel te laat geïnformeerd. Ook de commissie zelf beklaagt zich over de gebrekkige informatievoorziening: gevorderde documenten werden te laat of helemaal niet geleverd. Vorige week nog doken ineens weer nieuwe documenten op die de commissie had willen hebben, maar niet kreeg van het ministerie van financiën. De commissie zegt hierover ‘zeer ontstemd’ te zijn, omdat de reconstructie die ze gemaakt heeft mogelijk niet compleet is.

Onvolledige dossiers

Erger nog is dat de commissie weet dat dit willens en wetens is gebeurd. “Informatievoorziening werd in meerdere gevallen ingegeven door gewenste juridische of politieke uitkomsten.” En dus stuurde de Belastingdienst onvolledige dossiers aan de rechtbank, zodat ouders hun gelijk niet konden halen. Of werden cruciale documenten achtergehouden voor de Tweede Kamer, of in verzoeken van media op basis van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). 

Die houding vanuit het kabinet om onwelgevallige informatie om eigen, politieke redenen achter te houden is er nog steeds. Tweede Kamerlid Pieter Omtzigt (CDA) vraagt bijvoorbeeld om een advies van de landsadvocaat uit 2009, waaruit blijkt dat de Belastingdienst de toeslagenwet veel milder had mogen toepassen. Staatssecretaris Van Huffelen weigert dit te geven. En een Wob-verzoek van ‘RTL Nieuws’ en Trouw uit juli van dit jaar is al maanden over de wettelijke termijn heen, maar wacht nog altijd op ‘een politiek besluit’ over de verstrekking van documenten. Afgelopen week liet een woordvoerder van Financiën weten dat het nog zeker een maand zal duren voordat de documenten verstrekt gaan worden.

Lees ook:

Ouders Toeslagenaffaire is een ‘ongekend onrecht’ aangedaan

Er is de naar schatting 30.000 ouders in de kindertoeslagaffaire “ongekend onrecht” gedaan. De overheid heeft op álle niveaus en op alle fronten de rechtsbescherming van deze ouders geschonden.

Zo verdwenen in de toeslagenaffaire alle signalen in de Haagse Bermudadriehoek

Je zou bijna denken dat de ouders in de toeslagenaffaire zich jarenlang stil hebben gehouden ­– maar het tegenovergestelde is waar. Bij de verhoren van de parlementaire ondervragingscommissie wezen ambtenaren naar politici, en politici weer naar ambtenaren. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden