Embryowet

De coalitie blijft hopeloos verdeeld over ethiek

Harry van der Molen (CDA) en Corinne Ellemeet van GroenLinks (voorgrond) tijdens een debat over de wijziging van de embryowet.Beeld ANP

De coalitie blijft zwaar verdeeld over medische ethiek. ChristenUnie en CDA vrezen dat de embryowet van het eigen kabinet de deur openzet voor ongewenste vervolgstappen.

Zich vastklampend aan het regeerakkoord heeft de coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie het Kamerdebat doorstaan over de nieuwe embryowet. Van harte ging het niet: de vier coalitiefracties maken er geen geheim van dat ze onderling lijnrecht tegenover elkaar staan. Al meestribbelend gaan de vier fracties akkoord met hun eigen compromis over de nieuwe embryowet. Opnieuw is duidelijk hoe groot de tegenstellingen kunnen zijn binnen de regeringscoalitie, vooral over medische ethiek.

De nieuwe embryowet houdt in dat het kabinet twee voorzichtige stappen zet op medisch-ethisch gebied. Aanstaande ouders met erfelijke borstkanker, eierstokkanker of erfelijke blindheid (LHON) in de familie mogen voortaan gericht kiezen voor een jongen of meisje, als dat kan voorkomen dat de ziekte wordt doorgegeven. Het gaat om enkele ouderparen per jaar. De tweede stap is dat ‘restembryo’s’ die overblijven na ivf, gebruikt mogen worden voor onderzoek naar betere ivf – iets wat in de praktijk al gebeurt, maar nog niet wettelijk geregeld was.

Het kweken van embryo’s blijft onder alle omstandigheden verboden. De nieuwe stappen gaan minder ver dan waar wetenschappers al jaren om vragen.

Kwestie 1: Hoe diep gaat de verdeeldheid in de coalitie?

Vooral de ChristenUnie kost het grote moeite de embryowet te steunen, “Het is geen geheim dat dit voor ons een enorm spanningsveld is”, zegt ChristenUnie-Kamerlid Carla Dik-Faber over het toestaan van geslachtskeuze bij erfelijke borstkanker. “God is het begin van alle leven.”

D66 en VVD uitten al vaker hun onvrede, maar dan juist dat het kabinet op dit vlak te kleine stappen zet. De VVD zou graag zien dat het kweken van embryo’s wordt toegestaan, onder strikte voorwaarden. Net als D66. “Laten we het maar benoemen, dat was bij de formatie een brug te ver voor ChristenUnie en CDA”, legt D66-Kamerlid Pia Dijkstra de tegenstellingen nog eens op tafel tijdens het Kamerdebat.

De drie linkse partijen hoopten de liberale coalitiepartijen over te halen om hun plannen te steunen, vergeefs. PvdA, GroenLinks en SP willen op zeer beperkte schaal het kweken van embryo’s toestaan, om onderzoek te doen naar betere ivf of naar bepaalde erfelijke ziektes. Maar volgens minister Hugo de Jonge (volksgezondheid) slaat dan de balans door die het kabinet zoekt ‘tussen beschermwaardigheid van het leven en het voorkomen van ernstig leed’.

Kwestie 2: Nu voor twee ziektes, straks voor meer?

Wat is het volgende, vragen CDA en ChristenUnie zich af. “Is autisme in de toekomst ook reden voor geslachtskeuze?”, vraagt CDA-Kamerlid Harry van der Molen zich af. Het CDA ziet een hellend vlak opdoemen door de kabinetsvoorstellen, met in de nabije toekomst ook embryoselectie bij veelvoorkomende aandoeningen. Voor het CDA is het autisme-doembeeld het belangrijkste bezwaar tegen de kabinetsplannen. Ook ChristenUnie en SGP noemen dat voorbeeld.

Tot irritatie van de oppositie, die vindt dat de christelijke partijen met oneigenlijke voorbeelden komen. “We moeten niet de suggesties wekken dat dit te gebeuren staat”, stelt PvdA-kamerlid Lilianne Ploumen. De VVD hekelt de ‘waanbeelden’ die rondgaan over de embryowet. “Veel mensen in het land hebben nu al geen goed beeld bij wat embryo-onderzoek inhoudt”, zegt VVD-Kamerlid Ockje Tellegen. Minister de Jonge noemt geslachtskeuze bij autisme ‘een theoretische discussie’, met weinig kans dat wensouders in de nabije toekomst deze optie krijgen.

Kwestie 3: Zijn wetenschappers te vertrouwen?

Met harde kritiek op wetenschappers zet de ChristenUnie-fractie haar bezwaren kracht bij. Kamerlid Carla Dik-Faber vindt dat ‘wetenschappers vooral technisch kijken naar vruchtbaarheidsproblematiek en erfelijke ziekten, en medisch-ethische reflectie maar lastig vinden’. Zij zegt na een hoorzitting met onderzoekers in de Tweede Kamer onvoldoende vertrouwen te hebben dat wetenschappers in Nederland de nodige waarborgen inbouwen. GroenLinks noemt dat een ‘schoffering’. “Dit doet geen recht aan de zorgvuldigheid waarmee onderzoekers werken”, stelt Kamerlid Corinne Ellemeet.

Volgende week stemt de Tweede Kamer over de voorstellen van de oppositie.

Lees ook: VVD: ‘Wij vinden de stap die het kabinet zet veel te klein’

Voor het eerst in jaren wordt de embryowet in Nederland verruimd. De VVD mort openlijk: de stap die het kabinet zet, is volgens Kamerlid Ockje Tellegen veel te klein.

Lees ook: Sleutelen aan embryo’s? De wetenschap peinst er niet over. Maar voor hoe lang nog?

Een jaar na de affaire rond de Chinese geneticus He Jiankui rust er nog steeds een moratorium op het versleutelen van embryo’s. Terwijl wetenschap en maatschappij discussiëren, staat een miljardenindustrie in de startblokken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden