Gert-Jan Segers, Carola Schouten en Arie Slob tijdens een partijcongres van de ChristenUnie.

ReconstructieTerugblik

De ChristenUnie in de regering: brutaler dan gedacht, met onverwachte successen en pijnlijke compromissen

Gert-Jan Segers, Carola Schouten en Arie Slob tijdens een partijcongres van de ChristenUnie.Beeld ANP

Regeren is de moeite waard, maar het voelt als een spijkerbed, zegt Gert-Jan Segers. Deelname van de ChristenUnie aan het kabinet-Rutte III werd een achtbaan met onverwachte successen en pijnlijke compromissen. 

Carola Schouten is opgewekt. “Het klinkt overdreven, maar dit voelt als thuiskomen”, zegt ze. Het is donderdag 28 januari, haar ministerie van landbouw oogt deze avond nagenoeg verlaten. Op de eerste verdieping brandt licht. Daar houdt de ChristenUnie het wekelijkse bewindspersonenoverleg, beter bekend als ‘het BPO’.

Bij haar aan tafel zitten Gert-Jan Segers, Arie Slob en Paul Blokhuis. Via het scherm vergaderen onder andere partijvoorzitter Piet Adema en fractievoorzitter in de Eerste Kamer Mirjam Bikker mee. De sfeer is ontspannen, er wordt veel gelachen. Een buitenstaander heeft niet direct in de gaten dat de regeringspartij hier, op dit moment, de ministerraad van vrijdag voorbereidt.

Het BPO is een begrip op het Binnenhof. Het is het moment dat door de top van coalitiepartijen apart van elkaar de strategie wordt doorgenomen. Althans, zo zou het moeten zijn. Bij de ChristenUnie is het allereerst een sociale bijeenkomst. Partijleider Segers informeert aan het begin van deze bijeenkomsten altijd naar ieders privéleven. Blokhuis: “Het rondje wel en wee is berucht.” Schouten: “Als je heel even in je telefoon kijkt, krijg je Gert-Jan op je dak, haha!”

‘We volgen ons morele kompas’

Precies twee weken eerder is de stemming heel anders. Minder uitgelaten, somber zelfs. De val van het kabinet hangt in de lucht en er worden journalisten verwacht voor de ingang van het departement. Daarom vindt het BPO die avond plaats op het ministerie van onderwijs, de werkplek van Slob, in de hoop de pers te kunnen ontlopen. Het rapport van de parlementaire ­ondervragingscommissie-Van Dam was zo vernietigend over het handelen van de overheid in de toeslagenaffaire, dat voor de ChristenUnie eigenlijk maar één uitkomst mogelijk is: aftreden. “Toch was het een heel moeilijke afweging”, zegt Schouten nu. “We zijn bezig met allerlei steunpakketten voor mensen die gedupeerd zijn door de ­coronacrisis, de vaccinatiestrategie vraagt alle aandacht. Kan je het dan maken om ­demissionair verder te gaan, juist op dit ­moment?”

In de dagen voor de val laten diverse ­oppositiepartijen doorschemeren dat zij het kabinet de ruimte zouden willen geven om coronabeslissingen te blijven nemen. Het geeft de ChristenUnie rust. De kopstukken van de partij kijken elkaar aan. Hier gaat het avontuur eindigen. Segers zegt: “We volgen ons hart, ons morele kompas.” Die vrijdag neemt premier Mark Rutte tijdens de ­ministerraad het woord. Hij kondigt aan ­later die middag het ontslag van het volledige kabinet aan te bieden aan de koning, in de wetenschap dat niet alleen de ChristenUnie, maar ook CDA en D66 geen ander ­besluit zouden accepteren.

Een spijkerbed

Ruim drie jaar lang maakte de ChristenUnie deel uit van het kabinet-Rutte III, als veruit de kleinste van de vier coalitiepartijen. Het werd een achtbaan, met onverwachte successen en soms pijnlijke compromissen. “Regeren is de moeite waard, maar het voelt als een spijkerbed”, zegt Gert-Jan ­Segers. Er waren meloenen die moesten worden doorgeslikt, er werden lelijke ­akkoorden gesloten over mensen in nood. En er was groot persoonlijk leed in eigen kring. Segers: “Wij zijn als kameraden van elkaar. Dat heeft ons op bepaalde momenten op de been gehouden.” Hoe kijken de hoofdrolspelers van de ChristenUnie terug op het meeregeren?

                                                   * * * * *

In de zomer van 2017 worstelen de onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie zich onder leiding van informateur Gerrit Zalm richting een regeerakkoord. Het zou de langste kabinetsformatie in de Nederlandse geschiedenis worden. De gesprekken in de Stadhouderskamer op het Binnenhof verlopen stroef. Vooral op ­medisch-ethisch terrein vliegen Segers en zijn D66-collega Alexander Pechtold elkaar geregeld in de haren.

Gert-Jan Segers (ChristenUnie), Wouter Koolmees (D66), Carola Schouten (ChristenUnie) en Alexander Pechtold (D66) overleggen in een restaurant over het nieuw te vormen kabinet. Beeld ANP
Gert-Jan Segers (ChristenUnie), Wouter Koolmees (D66), Carola Schouten (ChristenUnie) en Alexander Pechtold (D66) overleggen in een restaurant over het nieuw te vormen kabinet.Beeld ANP

Maar bij de ChristenUnie speelt er meer dan alleen inhoudelijke twistpunten. Op enig moment tijdens de formatie richt Schouten zich tot Segers: “Kunnen we dit wel aan?” De partij bezit slechts vijf Kamerzetels, een handjevol medewerkers en is in een coalitie met VVD, CDA en D66 veroordeeld tot de rol van het kleine broertje. Dat betekent dubbel zo hard werken om in dit krachtenveld overeind te blijven.

De ChristenUnie heeft één keer eerder geregeerd, samen met CDA en PvdA in het kabinet-Balkenende IV (2007-2010). Het werd geen daverend succes. Het kabinet kwam voortijdig ten val omdat de coalitiepartijen het niet eens konden worden over verlenging van de militaire missie in Uruzgan. Maar de relatie tussen CDA en PvdA was in de loop van de kabinetsperiode zo verzuurd geraakt, dat ook andere kwesties gemakkelijk tot een breuk hadden kunnen leiden.

‘Ons hart gaat kloppen van naastenliefde’

De ChristenUnie zat klem tussen de grote kemphanen en kwam daardoor bij de buitenwacht onvoldoende in beeld. Bij de ­Kamerverkiezingen van 2010 verloor de partij één van de zes zetels. Een interne commissie oordeelde naderhand dat de ChristenUnie te bestuurlijk en zakelijk was geworden en politiek bedreef met ‘te weinig passie en vuur’. Het lukte de politici onvoldoende om het eigen christelijke profiel hoog te houden, wat mede te wijten was aan het feit dat partijleider André Rouvoet in het kabinet zat, en niet in de fractie. Een weeffout. De warme aanbeveling van de commissie: De ChristenUnie moet, ook in het geval van regeringsdeelname, dicht bij zichzelf blijven.

Precies deze aanbeveling zit in 2017 in het achterhoofd van de onderhandelaars van de ChristenUnie. Schouten: “Wij zijn geen machtspartij. Het pluche is iets dat ons gestolen kan worden, dat meen ik.” Segers: “Niemand wordt lid van de ChristenUnie met het idee om later minister of vicepremier te worden. Voor grote carrièrekansen zit je hier verkeerd. Ons hart gaat kloppen van naastenliefde, wij willen Gods liefde voor deze wereld tastbaar maken.”

Het kinderpardon

In oktober 2017, ruim tweehonderd ­dagen na de Kamerverkiezingen, is eindelijk een regeerakkoord in zicht. Er rest nog één obstakel: het kinderpardon. De huidige ­regeling waarmee gewortelde asielkinderen kunnen blijven is dusdanig sober, dat bijna niemand er iets aan heeft. Maar VVD en CDA willen geen versoepeling. Dat doet pijn bij ChristenUnie-Kamerlid Joël Voordewind. Hij kent de kinderen om wie het gaat persoonlijk. Op de avond dat de partij de ­finale afweging moet maken over het ­regeerakkoord, trekt Voordewind zich ­terug, en belt zijn vrouw. Ze drukt hem op het hart dat het echt zijn eigen keuze moet zijn. Uiteindelijk stemt ook Voordewind in, hoe moeilijk hij het ook vindt. “Wat helpt het de kinderen als ik nu ‘nee’ zeg? Dan heb je geen positie meer en geef je de strijd op.”

Gert-Jan Segers  in gesprek met kinderen tijdens een actie van Defence for Children op het Plein in Den Haag. Beeld ANP
Gert-Jan Segers in gesprek met kinderen tijdens een actie van Defence for Children op het Plein in Den Haag.Beeld ANP

                                            * * * * *

Regeren met vijf Kamerzetels is vanaf de start pittig. De fractieleden zijn de hele dag druk met overleg met de collega’s van andere partijen. Kamerleden Eppo Bruins en Carla Dik-Faber, beiden in bezit van grote portefeuilles, hebben meer dan dertig app-groepen voor coalitie-afstemming over moties en andere standpunten. Ondertussen moeten vicepremier Schouten, minister van onderwijs Slob en staatssecretaris Blokhuis het hele speelveld van het kabinet overzien. Zo zijn er iedere dinsdagochtend de belangrijke ‘onderraden’, waarin vakministers de ministerraad van vrijdag voorbereiden. De VVD kan de onderraden verdelen onder negen bewindslieden, een luxe waar de ChristenUnie jaloers op is.

Persoonlijk verlies

Na vier maanden slaat het noodlot toe. Paul Blokhuis is vers begonnen op het ­ministerie van volksgezondheid, wanneer hij tijdens het BPO op donderdagavond bericht krijgt van zijn vrouw. Dochter Julia voelt zich niet lekker en moet naar het ziekenhuis. Daar blijkt dat ze een zeldzame ­auto-immuunziekte heeft. De situatie verergert razendsnel. Ze overlijdt al enkele ­dagen later, 18 jaar oud.

Blokhuis vindt troost bij zijn vrouw en drie andere dochters, bij zijn partijgenoten en in het geloof. Hij legt zijn werk gedurende enkele weken neer. Bij zijn terugkomst praat Blokhuis er uitvoerig over met Segers, Slob en Schouten. “Het is tof dat je zoiets met elkaar kunt delen”, zegt Blokhuis. “Het geloof geeft een bepaalde ontspanning. We weten dat we Julia weer gaan zien. Het is prettig dat als ik dat zeg, andere mensen me niet glazig aanstaren. Ondanks alle verdriet doet dat me goed.”

Zichtbare strijd

In de loop van 2018 laait het eerste politieke conflict in alle hevigheid op: de dividendbelasting zorgt voor oplopende spanningen in de coalitie. Premier Rutte wil er vanaf, hij is niet te vermurwen, tot verdriet van onder andere Segers. De ChristenUnie-leider herinnert zich het advies dat hij eerder kreeg van Pechtold: ‘Don’t show your pain’, houd je pijn over compromissen binnenskamers. Maar Segers beslist anders. PvdA’er Jeroen Dijsselbloem, de minister van financiën in het vorige kabinet, had hem juist aangeraden om de strijd binnen de coalitie wel zichtbaar te maken. Dat was de fout van zijn partij tijdens Rutte II, vindt Dijsselbloem. De PvdA vocht conflicten met de VVD vooral achter de schermen uit, waardoor de compromissen aan de partij bleven plakken, en niet de eigen idealen.

De ChristenUnie noemt de afschaffing van de dividendbelasting daarom hardop ‘een meloen die moet worden doorgeslikt’. Tijdens de fractiedagen in Groningen, ­zomer 2018, tikt Segers er een bericht over op de eigen site, dat hij staat voor zijn handtekening onder het regeerakkoord, maar ook dat hij alle kritiek op dit plan van de premier ‘meer dan begrijpt’. Het levert hem een woedend telefoontje op van Rutte.

“Ik denk dat coalitiegenoten ons brutaler vonden dan ze van tevoren hadden gedacht”, zegt Segers nu. “Maar alleen doordat ik eerlijk ben over wat me níet zint, kan ik het geloofwaardig zeggen als we successen boeken.” Later dat jaar trekt Rutte het dividendplan in, na opgedoken memo’s en zware politieke tegenwind.

Alsnog een doorbraak

Die brutaliteit keert begin 2019 terug. Op een vrijdagavond ontvangen Segers en zijn vrouw bij hun thuis in Amersfoort de collega’s met partners, voor een ontspannen etentje. Althans, dat is de bedoeling. Voordewind krijgt een app-bericht van D66-­Kamerlid Maarten Groothuizen: de volgende dag zou die partij samen met CDA in een interview met het AD pleiten voor verruiming van het kinderpardon. Voor het CDA betekent het een draai. Kamerlid Madeleine van Toorenburg spreekt over ‘een veranderd inzicht’ omdat ze het uitzetten van in ­Nederland gewortelde kinderen te schadelijk vindt. Voordewind hoort het nieuws en springt op: een doorbraak. Alsnog.

De ChristenUnie wil onmiddellijk een ­moratorium op het uitzetten van asielkinderen. Segers en Voordewind besluiten hun kruit nog even droog te houden, tot maandagochtend. In een interview in Trouw zet de partij de kwestie op scherp, niet toevallig op de dag van het wekelijkse coalitieberaad. “Dat is het politieke schaakspel”, zegt ­Segers. “We zijn er steeds behendiger in ­geworden.” Al voor aanvang van dat coalitieberaad worden de fractievoorzitters opgewacht door de pers. Rob Jetten, de verse ­opvolger van de vertrokken Pechtold, meldt dat hij het voorstel van de ChristenUnie steunt. “En het CDA was de Rubicon al over en kon niet meer terug”, zegt Segers. Nog diezelfde week beginnen de coalitie-onderhandelingen over een ruimer kinderpardon, drie dagen later ligt er een akkoord dat honderden asielkinderen aan een verblijfsvergunning in Nederland helpt.

Binnen de ChristenUnie wordt het gevierd als een grote overwinning. Het sterkt de partij ook in de overtuiging dat ze tijdens de formatie het juiste hebben gedaan. Schouten: “Soms moet je je verlies nemen en afwachten of er een moment komt om alsnog toe te slaan.”

Voor Segers voelen de gebeurtenissen soms beklemmend. Aan tafel met de coalitiegenoten voert hij zakelijke discussies, terwijl het over mensenlevens gaat, over de vraag of gezinnen hier een toekomst hebben of in Afghanistan. Na het sluiten van het akkoord hoort hij het verhaal van een man die rennend door het asielzoekerscentrum in Katwijk op alle deuren bonsde en vol blijdschap riep: ‘Kinderpardon, kinderpardon!’

                                                     * * * * *

Er is een kwestie die tijdens de gehele regeerperiode van Rutte III als een kiezel in de schoen blijft irriteren. Tijdens de formatie zijn de vier partijen het eens geworden over de opening van vliegveld Lelystad, als overloop van Schiphol. De nationale luchthaven zit al jaren klem door het almaar verder groeiende vliegverkeer. Het verhuizen van vakantievluchten naar de Flevopolder moet Schiphol lucht geven.

De weerstand tegen de opening van het vliegveld groeit, ook in de coalitie. D66 en ChristenUnie vrezen dat de luchthaven nieuwe, spotgoedkope pretvluchten faciliteert, in plaats dat het bestaande bestemmingen van Schiphol overneemt. Bovendien komt de omgeving in opstand tegen vliegtuigen die straks te laag over komen.

De VVD is onvermurwbaar. Afspraak is afspraak, Lelystad moet open. Het is ook belangrijk voor de lokale economie, benadrukt de grootste regeringspartij. De discussie over de nieuwe luchthaven doet Gert-Jan Segers denken aan Groningen, waar burgers al jaren slachtoffer zijn van aardbevingsschade en bij de overheid tegen een muur van onbegrip oplopen. Lelystad is geen Groningen, zegt hij, “maar het moet ook geen klein-Groningen worden, met bewoners die zich beduveld voelen.”

De stikstofcrisis

De discussie binnen de coalitie komt ­extra onder druk te staan door de stikstofcrisis. Eind mei 2019 bepaalt de Raad van State dat de manier waarop de overheid vergunningen verleent voor de bouw van veestallen, fabrieken, wegen en woningen in de buurt van beschermde natuur, niet deugt. Deze economische ontwikkelingen zorgen voor te grote uitstoot van stikstof, zonder dat duidelijk is hoe dat gecompenseerd gaat worden. De uitspraak van de Raad van State zet Nederland half op slot.

Voor de ChristenUnie is het helder dat Lelystad onder deze omstandigheden niet open kan. Segers: “Boeren moeten bloeden voor deze crisis, de woningbouw, het verkeer. En dan zou er één sector zijn, de luchtvaart, die buiten schot blijft? Dat kan niet.” In juni 2020 zoekt Kamerlid Eppo Bruins de NOS en Trouw op. Daar kiest hij zijn woorden zorgvuldig. Bruins ‘acht het niet voorstelbaar’ dat Lelystad deze kabinetsperiode nog commercieel vliegverkeer kan verwelkomen. Daarmee blijft de partij net binnen de lijntjes van het regeerakkoord. “Het is heilzaam om soms voor de camera’s verschillen tussen coalitiepartijen zichtbaar te maken”, vindt Segers. “Dat kan je niet wekelijks doen. Dan wordt het onwerkbaar.”

Wanneer vliegveld Lelystad open gaat, is inmiddels een raadsel. Direct na de val van het kabinet, in januari dit jaar, verklaart de Tweede Kamer het onderwerp ‘controversieel’. Daarmee is het een kluif geworden voor de nieuwe coalitie.

                                                           * * * * *

Vol goede moed stapt Carola Schouten in oktober 2017 binnen bij het ministerie van landbouw. Het departement is op verzoek van de ChristenUnie opnieuw opgetuigd, nadat Rutte in eerdere kabinetten Landbouw had ondergebracht bij Economische Zaken. Er wacht haar een grote opgave, weet Schouten. Als Kamerlid zag ze al dat boeren tegen de milieugrenzen aan produceerden. Nu is het taak om meer balans en rust in de sector te krijgen, met agrariërs die aan kringlooplandbouw doen en oog hebben voor de natuur. Schouten is zelf een boerendochter, iets waar de sector haar herhaaldelijk aan herinnert.

Eén van haar eerste werkbezoeken is aan LTO Noord, in Heerenveen, waar de zaal vol zit met agrarische ondernemers. Ze wordt er onthaald als ‘één van hen’. Schouten doet een poging de verwachtingen te temperen en zegt tegen de aanwezigen: “Er gaan ­momenten komen dat we tegenover elkaar komen te staan, dat we het niets eens zijn. En u mag me dan aanspreken op alle keuzes die ik maak.”

Minister Carola Schouten op het Malieveld tijdens het boerenprotest. Beeld ANP
Minister Carola Schouten op het Malieveld tijdens het boerenprotest.Beeld ANP

Het zijn haast profetische woorden. Anderhalf jaar later verwijst de Raad van State het stikstofbeleid van Schoutens voorgangers naar de prullenbak en begint wat Rutte dan ‘de grootste crisis in mijn negen jaar als premier’ noemt. Na lang politiek gesteggel besluit het kabinet de maximumsnelheid op de weg te verlagen naar 100 km per uur. Het doet vooral de VVD, de ‘vroempartij’, pijn. Het liberale Kamerlid Remco Dijkstra zegt: “Als ik met 100 over A2 naar Amsterdam rijd, een strakke vijfbaansweg, heb ik het gevoel dat ik uit de auto kan stappen en ­ernaast mee kan rennen.”

De automobilisten slikken de maatregel gelaten. Dat geldt niet voor de boerensector, waar onder aanvoering van actiegroep Farmers Defence Force een opstand ontstaat tegen de beperkende stikstofmaatregelen. Vooral het plan om het vee minder eiwitrijk voedsel te geven, zorgt voor woede.

De veestapel halveren

Op zondagavond 8 september 2019 krijgt de minister een appje van D66-Kamerlid Tjeerd de Groot. Hij kondigt aan dat de volgende dag in het AD een interview zal verschijnen waarin D66 ‘oplossingsrichtingen’ geeft voor de stikstofcrisis. “Het was een nogal omfloerste boodschap”, herinnert Schouten zich. Die maandag kopt de krant op de voorpagina: ‘D66 wil veestapel halveren’. De minister weet genoeg. Dit wordt ­gedoe.

Een Kamerlid, ook van de coalitie, heeft de vrijheid dit te zeggen, maar Schouten moet nu aan de buitenwacht duidelijk ­maken dat dit geen kabinetsbeleid is. Ze is het ook niet eens met die halvering. De ­onderhandelingen met de boerensector over reductiemaatregelen komen onder druk te staan, de protesten in het land worden grimmig. Trekkers blokkeren snelwegen, distributiecentra, het mediapark in Hilversum, de Haagse binnenstad. In oktober 2019 ramt een trekker de deur van het provinciehuis in Groningen eruit. Kamerleden, zoals Jesse Klaver en Tjeerd de Groot, worden geïntimideerd of zelfs bedreigd. Zelf moet Schouten in de zomer van 2020 op ­advies van de politie een werkbezoek afbreken vanwege protesterende boeren. Ze wil er weinig woorden aan vuil maken, behalve dat ze vindt dat een minister ergens tegen moet kunnen en dat het vooral zuur is voor de lokale ondernemers die op haar komst hadden gerekend. Later dat jaar gaat ze alsnog, uit het zicht van de camera’s.

Eind 2020 bereikt Schouten een opvallend akkoord met oppositiepartijen SP, 50Plus en SGP over de stikstofwet die een uitweg uit de crisis moet bieden. Er komt extra geld voor natuurbescherming en boeren krijgen mogelijkheden om te verduurzamen of met hun bedrijf te stoppen. Schouten voert haar gesprekken in stilte, met heel veel koffie en geduld. Wat helpt, is dat alle ogen aan het Binnenhof gericht zijn op de coronabestrijding, wat de stikstofonderhandelingen de noodzakelijke rust bezorgt.

                                                       * * * * *

In november 2020 staat Arie Slob plots vol in de wind. Op een maandagochtend meldt deze krant dat er reformatorische scholen zijn die van ouders verlangen dat ze homo-onvriendelijke identiteitsverklaringen ondertekenen. In een Kamerdebat die dag, over burgerschap op scholen, gaan de zeeën hoog. Wat vindt de minister van onderwijs hier eigenlijk van? Moet dit kunnen? Dan maakt Slob, vindt hij zelf, een fout. Hij antwoordt, te formeel, dat de vrijheid van de één niet ten koste mag gaan van een ander en dat er nog veel onduidelijk is over die verklaringen op scholen – of ze überhaupt nog wel bestaan. “Wat ik mezelf moet aanrekenen”, zegt Slob achteraf, “is dat ik teveel de indruk heb gewekt dat ik dit allemaal oké vind. En ik vind het niet oké. Dat debat ging juist over mijn wetsvoorstel burgerschap, waarin wordt geregeld dat ­iedere school een veilig klimaat moet creëren, zeker ook voor homo’s.”

Arie Slob staat de pers te woord na ophef over homo-onvriendelijke identiteitsverklaringen op reformatorische scholen. Beeld ANP
Arie Slob staat de pers te woord na ophef over homo-onvriendelijke identiteitsverklaringen op reformatorische scholen.Beeld ANP

Een dag later is er kabinetsberaad, over de coronacrisis, maar de ophef over Slob haalt de agenda. Na afloopt verschijnt D66-lijsttrekker Sigrid Kaag voor de camera’s van de wachtende pers en verklaart daar dat de uitspraken van de minister van onderwijs niet door de beugel kunnen. Media melden op basis van anonieme bronnen dat Slob in de ministerraad stevig ter verantwoording is geroepen. De ChristenUnie bestrijdt dat met klem – Slob wilde het zélf rechtzetten. Er is een operatie ‘beschadig-Slob’ gaande, vindt de partij. Segers is er boos over. Slob hanteert dezelfde redenering als D66-­minister Ingrid van Engelshoven een week eerder deed in een debat over emancipatie, benadrukt Segers. En nu wordt Slob er hard op aangevallen. “Zo oncollegiaal. Het is kluitjesvoetbal. Iedereen valt over elkaar heen, zonder te willen weten wat Arie écht heeft gezegd en heeft bedoeld.”

Een week later neemt de Tweede Kamer het wetsvoorstel burgerschap van Slob met brede steun aan. De aandacht van de pers is dan verdampt.

Geen tijd voor een eigen geluid rond Moria

In het najaar van 2020 heeft de ChristenUnie het ook om een andere reden zwaar. Een grote brand in vluchtelingenkamp ­Moria op het Griekse eiland Lesbos zet de verhoudingen binnen de coalitie direct op scherp. De linkse oppositie dringt aan op hulp. Het kabinet zou honderden getroffen kinderen naar Nederland moeten halen. De achterbannen van D66, ChristenUnie en CDA roeren zich. Het leidt tot politieke hoogspanning.

Wat de ChristenUnie lukte bij het kinderpardon, vliegveld Lelystad en de dividendbelasting – de onderlinge verschillen voor de buitenwereld zichtbaar maken – lukt rond Moria niet. Er is geen tijd voor het eigen geluid, de coalitie moet op donderdag 11 september met stoom en kokend water tot een akkoord over opvang van vluchtelingen komen, want diezelfde avond dreigt de oppositie met moties de regeringspartijen uit elkaar te spelen. En bovendien wil de ChristenUnie de kwestie niet laten dooretteren in het weekend.

Dat akkoord komt er, maar het is lelijk, erkent Segers direct. Het kabinet is bereid honderd kwetsbare vluchtelingen uit Moria op te nemen. De VVD eist wisselgeld: er worden jaarlijks niet vijfhonderd, maar maximaal vierhonderd vluchtelingen van ­elders op de wereld uitgenodigd. Per saldo vangt Nederland er dus niet één extra op.

De kritiek van de linkse oppositie en van mensenrechtenorganisaties is vernietigend. Segers heeft er buikpijn van, hij ligt ’s avonds groggy op de bank. Het opkomen voor kwetsbaren zit zo ongeveer in het DNA van zijn partij. De frustratie wordt groter als begin dit jaar blijkt dat de gezinnen die uiteindelijk naar Nederland komen, helemaal geen slachtoffer zijn geweest van de brand in Moria, maar op dat moment elders in Griekenland verbleven.

Veel bereikt - en tegengehouden

De achterban van de ChristenUnie roert zich opnieuw. Er ontstaat druk op de fractie in de Tweede Kamer om het vertrouwen op te zeggen in VVD-staatssecretaris Ankie Broekers-Knol of anders in het hele kabinet. Segers voelt er niet voor. “Wat win ik daarmee?”, zegt hij, verwijzend naar een Kamermeerderheid die voor een streng asielbeleid is. Met andere woorden: als de Kamer moet oordelen over Moria, dan legt de ChristenUnie het ook af. In een bericht aan de leden verantwoordt Segers zich: ‘De keus die we maakten, heb ik met mijn beste weten en beste kunnen gemaakt. Of het al deze moeite en teleurstelling waard was, is aan jullie. En aan God.’

                                                      * * * * *

Wat Gert-Jan Segers dwarszit, is dat de massale aandacht voor Moria andere kwesties overschaduwt. “Soms krijg je reacties van mensen alsof ­deze regeerperiode alleen maar verlies was. We hebben ontzettend veel bereikt en – soms nog belangrijker – kunnen tegenhouden.”

Het was zijn eigen idee om op de website van de partij een lijst met winstpunten bij te houden, waar inmiddels 178 ‘waardevolle resultaten’ op staan, variërend van meer hulp voor mensen met problematische schulden tot het terugdringen van gokreclames.

De ChristenUnie is trots op het preventieakkoord van staatssecretaris Paul Blokhuis, dat moet leiden tot een gezonder ­leven van burgers. Het levert hem een bijnaam van de VVD op: ‘de tabaksayatollah’. Blokhuis: “Als de liberalen zoiets zeggen, vind ik dat een compliment.” Segers noemt het klimaatbeleid, waar VVD en CDA onder druk van de andere partijen ‘als een mammoettanker van koers zijn veranderd’. “Het is nog geen revolutie. Maar als je ziet waar die partijen aan het begin van deze regeerperiode stonden, is het echt een omslag.”

Dan, als het kabinet al lang gevallen is en partijen zich opmaken voor de komende verkiezingen, speelt een oude vete tussen D66 en ChristenUnie op: de voltooidlevenwet van Kamerlid Pia Dijkstra.

In het pas verschenen boek Bidden en Binden schrijft journalist Riekelt Pasterkamp dat Segers en Pechtold al tijdens de formatie afspraken dat dit omstreden wetsvoorstel deze kabinetsperiode niet in stemming zou worden gebracht. De ChristenUnie is fel tegenstander van dit plan, dat ­regelt dat voor ouderen actieve levensbeëindiging mogelijk wordt, ook als er geen sprake is van lichamelijk uitzichtloos lijden. De formatie liep er bijna op stuk.

Een rode lijn

In het Reformatorisch Dagblad doet Pechtold deze bewering af als ‘onzin’. “Er was nergens een beperking of een soort herenakkoord. Als anderen andere dingen zeggen: Succes ermee!” Segers blijft bij zijn uitspraak uit het boek. “Hier heb ik een heel heldere herinnering aan. Er was een rode lijn: het in stemming brengen van dit plan. Dan was het verkeerd afgelopen.” Zover is het nooit gekomen. Ergens na de verkiezingen zal de Tweede Kamer debatteren over het wetsvoorstel.

De twist tussen beide partijen maakt duidelijk dat samenwerking in een nieuwe coalitie nóg moeilijker zal worden. Het ­opvallende is juist dat ChristenUnie en D66 in Rutte III op tal van terreinen (klimaat, migratie, natuur) uitstekend zaken konden doen. “Het medisch-ethische hebben we kunnen pacificeren”, zegt Segers. Maar dat lukt niet voor onbepaalde tijd.

Of de ChristenUnie straks in beeld raakt voor de nieuwe regering, is afwachten. De peilingen zijn gunstig, maar het zegt weinig. En Segers herhaalt: hij geeft niet om het pluche. “Oude volkspartijen worden zenuwachtig als ze geen macht hebben, bij ons is dat andersom.” Dat klinkt bescheiden, maar het is net zo goed strategie. De prijs van de ChristenUnie om in een nieuwe coalitie te stappen, gaat omhoog.

Lees ook:

CU-kamerlid Carla Dik-Faber: ‘Ik moet stoppen. Ik ga mezelf nog verliezen in dit mooie ambt’

Politieke debatten over gevoelige onderwerpen ervoer ChristenUnie-Kamerlid Carla Dik-Faber als een steeds zwaardere opgave. Na veel aarzelen stopt ze, en verlaat de Tweede Kamer.

ChristenUnie stelt vast voorwaarden aan nieuwe coalitie-deelname: ‘Voltooid leven à la D66, daar zeggen wij nee tegen’

De ambitie en het zelfvertrouwen zijn groot bij de ChristenUnie. Partijleider Gert-Jan Segers wil na de verkiezingen van volgend jaar opnieuw regeren. “Maar de prijs voor onze coalitiedeelname wordt groter”, zei hij tijdens het onlinecongres van zijn partij op zaterdag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden