CDA-heibel

De CDA-ruzie laat zien dat er regels voor partijfinanciering nodig zijn. ‘Dit is toegestane corruptie’

Verkiezingsbord van het CDA in Rotterdam.
 Beeld Arie Kievit
Verkiezingsbord van het CDA in Rotterdam.Beeld Arie Kievit

Ondernemer Hans van der Wind schonk het CDA een miljoen euro, terwijl hij zelf over de fondsenwerving gaat en in het campagneteam zit. Mag dat? En deugt het?

Een rijke ondernemer schenkt een miljoen euro aan een politieke partij, waarvan hij voorzitter van de fondsenwerving is én in het campagneteam zit. Ondertussen stuurt hij bezorgde mails dat er met de huidige partijleider niet genoeg campagnegeld binnenkomt. Pas als er een nieuwe lijsttrekker is, stort hij zijn bijdrage van een miljoen daadwerkelijk.

Volgens de letter van de wet mag het allemaal, maar het is de vraag of deze handelwijze van ondernemer Hans van der Wind bij het CDA ook ethisch juist is. Het CDA maakte de naam van de geldschieter bekend, nadat Pieter Omtzigt in zijn uitgelekte notities zijn zorgen had uitgesproken over de manier waarop financiers volgens hem invloed uitoefenen in de partij.

De geldschieter is feitelijk een werkgever

Volgens André Krouwel, die als politicoloog partijfinanciering onderzoekt, deugt het van geen kant. “Als er een miljoen euro in een campagne gestort wordt, dan leidt dit tot meer zetels en dus meer banen voor een partij. Dan is de geldschieter feitelijk een werkgever.” Hij vindt het ondemocratisch dat vermogenden geld in partijen steken en daarmee invloed verwerven.

Tijdens de afgelopen campagne maakte een IT-miljardair een miljoen over naar D66 en tonnen naar Partij voor de Dieren. “Hij zei geen directe invloed te willen uitoefenen, maar hij wilde wel een vooruitstrevend milieubeleid. De meeste kiezers hebben geen miljoen. Zulke giften ondermijnen daarom een gelijk speelveld bij verkiezingen.”

Krouwel vermoedt dat het verwerven van invloed bij het CDA nog verder ging. In een e-mail die Omtzigt publiceerde, beklaagt Van der Wind zich dat er maar een half miljoen in de campagnekas zit en dat er minimaal 1,25 miljoen nodig is. Later, als Hugo de Jonge als lijsttrekker teruggetreden is, maakt Van der Wind een miljoen over. Krouwel: “Hij zegt daarmee: er was eigenlijk niet te weinig geld, hier is een miljoen. Hij doneert bovendien pas officieel op verkiezingsdag. Daarmee hoeft het bedrag pas volgend jaar openbaar gemaakt te worden. Als het allemaal zo open en eerlijk is, waarom dan die geheimzinnigheid?”

Volgens Krouwel ontbreekt het in Nederland aan regels voor partijfinanciering. “Tijdens de vorige verkiezingen had ik hier een gesprek over met de OVSE, die verkiezingen controleert. Die vielen van hun stoel. Die begrepen niet dat er zulke grote bedragen naar partijen gaan, terwijl de transparantie ontbreekt.” Krouwel spreekt van ‘toegestane corruptie’: “Het mag formeel, maar belanghebbenden kunnen invloed inkopen waardoor er ongelijkheid optreedt.”

Giften van buiten Europa niet langer toestaan

Er ligt een aanscherping voor de wet die partijfinanciering regelt. Als die wordt aangenomen, zijn giften van buiten Europa niet langer toegestaan, en moeten ook schenkingen onder de 4500 euro openbaar gemaakt worden.

Het zijn aanbevelingen van de commissie-Veling, die in 2018 de financiering van politieke partijen onderzocht. De voorzitter, oud-ChristenUnie-fractievoorzitter Kars Veling, hield zich vooral bezig met giften uit het buitenland en of subsidie op basis van het aantal partijleden of zetels moest plaatsvinden. “We hebben ons niet uitgelaten over een maximering van giften, om een pragmatische reden: zulke grote giften waren er toen nauwelijks.” Giften zoals die van Van der Wind, vindt Veling ‘onwenselijk’. “Als bedragen zo substantieel worden, moet er meer controle op komen.”

Veling vindt het feit dát welvarenden met geld invloed uitoefenen op een partij niet per definitie fout. “Als je een politieke partij steunt, dan doe je dat omdat je iets vindt. Dat doe je ook als partijlid. Dat moeten we niet verdacht maken.” Veling pleit nu voor een maximum aan giften, omdat de invloed die bedrijven en welvarenden kunnen uitoefenen inmiddels veel groter is dan voor gewone partijleden of burgers.

Krouwel ziet niet zo veel in een maximering, wél in volledige transparantie. “Alles moet openbaar, ook bijvoorbeeld korting die ondernemers geven op de huur van bedrijfspanden. Laat de kiezer maar beslissen of die op die partij wil stemmen.”

Lees ook:

Wopke Hoekstra praat nog mee over de formatie, maar het wordt voor hem en het CDA steeds lastiger

CDA-leider Wopke Hoekstra heeft al zijn tijd en energie nodig om de crisis in zijn partij te bezweren. Mogelijke coalitiepartners willen weten met welk CDA zij te maken hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden