Democratie

De burger krijgt meer macht bij het stemmen

Minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (D66) bij aankomst op het Binnenhof voorafgaand aan de wekelijkse ministerraad. Beeld ANP

De burger moet meer inspraak krijgen met een nieuwe manier van stemmen. Hoe werkt dat precies, en merken we er al iets van bij de volgende verkiezingen?

Een grote groep kiezers voelt zich niet gehoord door de politiek. Het is een conclusie van de staatscommissie van al twee jaar geleden. Minister Ollongren van binnenlandse zaken maakte woensdag bekend daar verandering in te brengen door de stem van burgers zwaarder mee te laten wegen. De kandidaat van iemands voorkeur kan zo sneller in de Tweede Kamer terechtkomen, schrijft ze in een brief aan de Eerste en Tweede Kamer.

Hoe gaat dat precies in zijn werk?

Stemmen kent nu maar één smaak. Wie het stemhokje binnenstapt, kleurt het bolletje van zijn voorkeurskandidaat rood en verdwijnt weer. Of diegene het nou eens is met de kandidatenlijst van zijn favoriete partij of niet. Straks heeft de kiezer twee mogelijkheden. Of hij keurt de kieslijst van zijn partij goed en kleurt enkel het bolletje PVV, D66, GroenLinks, VVD of FvD rood. Of hij stemt op zijn favoriete kandidaat die misschien wel onder aan de lijst bungelt en weinig kans maakt om de Tweede Kamer in te komen. Omdat de voorkeursstem van de kiezer zwaarder weegt dan de rangorde van de politieke partij zelf, heeft de kandidaat in kwestie een grotere kans om volksvertegenwoordiger te worden. Deze manier van stemmen gaat overigens alleen voor de Tweede Kamer gelden.

Dus op 17 maart, bij de volgende Tweede Kamerverkiezingen, hebben burgers meer mogelijkheden om hun favoriete politicus de Tweede Kamer in te stemmen?

Zo’n vaart zal het niet lopen. Eerst moet de kieswet gewijzigd worden. Het kabinet zal zich zeer binnenkort buigen over een wetsvoorstel dat in het najaar al aan specialisten en vaklui wordt voorgelegd. Daarna werpen ook de Raad van State en de Tweede Kamer een blik op het voorstel. Die nieuwe manier van stemmen zal dus nog een paar jaar op zich laten wachten.

Gaat er nog meer veranderen?

Even hing in de lucht dat stemmen, net als autorijden, vanaf 16 jaar al mogelijk is. Om de politieke betrokkenheid van jongeren te vergroten, was de gedachte. Maar de staatscommissie, onder leiding van VVD-coryfee Johan Remkes, vond daar geen bewijs voor. Dus ziet minister Ollongren er toch vanaf om ook 16-jarigen mee te laten stemmen.

Wel opvallend is de nieuwe Wet op de politieke partijen (Wpp) waar momenteel aan wordt gewerkt. Die wet schrijft regels voor waar politieke partijen zich aan moeten houden op het moment dat ze willen deelnemen aan de politieke besluitvorming. Saillant detail: de wet maakt het mogelijk een partijverbod op te leggen. “Van het opleggen van een partijverbod kan alleen sprake zijn indien een politieke partij een concrete en reële bedreiging vormt voor de democratische rechtsstaat”, schrijft de minister in haar Kamerbrief. Een ultieme maatregel, legt Ollongren uit. Die echt alleen kan worden toegepast als een partij de rechtsstaat ‘in woord en daad’ ondermijnt, aldus de bewindsvrouw.

Kan een partij als Forum voor Democratie dan een verbod op worden gelegd? Die partij heeft zich kritisch uitgesproken over de rechtsstaat.

Daar laat de minister zich in de brief niet over uit. Wel zegt ze in een interview met de Volkskrant: ‘Ik kijk niet naar specifieke partijen in de huidige constellatie.’

Lees ook:

Ideaal is het Nederlandse kiesstelsel niet, maar veel beter kan ook niet

Met een hogere kiesdrempel worden kabinetsformaties niet perse makkelijker, aldus hoogleraar staatsrecht Universiteit van Maastricht Aalt Willem Heringa en oud-lid van de Tweede Kamer Jan Schinkelshoek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden