null Beeld
Beeld

Plein 2Smoezen

De bruiloft van Grapperhaus en het paaltje van Lubbers: politici zijn net mensen

Een voorbeeldfunctie vervullen is soms een bijna onmenselijke taak. Lastig voor politici, want het zijn net mensen. Minister Ferd Grapperhaus kan erover meepraten sinds de foto’s van zijn bruiloft afgelopen week de ronde deden. Zijn gasten namen het niet zo nauw met de coronaregels. En hij had ze nog zo goed geïnstrueerd.

Nu is knus samenscholen op een familiefeestje in de ogen van velen vast minder erg dan bijvoorbeeld dronken achter het stuur kruipen, een te hoge reisvergoeding ontvangen, prostitueebezoek of een verstrengeld belangetje hier en daar. Maar het is wel een lastig verhaal voor een politicus die anderen ‘een stel aso’s’ noemt, omdat ze een huisfeestje houden in coronatijd. Of die over de anderhalvemeterregel zei: “Daar doe ik geen concessies in. Tegen iedereen die denkt: ach het kan wel, zeg ik: ‘Mensen, nee, het kan niet’.” Kortom, als je zelf de minister van handhaving, van wet en orde en harder straffen bent.

Ferdinand Grapperhaus, minister van justitie en veiligheid Beeld ANP
Ferdinand Grapperhaus, minister van justitie en veiligheidBeeld ANP

Grapperhaus heeft spijt betuigd, zoals in Den Haag gebruikelijk in dit soort situaties. Interessanter is wat hij daarná zei, ter verklaring. Dat hij ‘heel erg zijn best had gedaan’ om zich aan de regels te houden, maar dat het dus ‘niet de hele tijd’ was gelukt. Daarmee volgt de minister een bekend patroon. Een hoogleraar en een inspecteur van voedsel- en warenautoriteit NVWA, Kaptein en Van Helvoort, brachten dat twee jaar geleden in kaart.

In hun artikel voor het Tijdschrift voor Compliance delen ze de uitvluchten en smoezen die politici geven voor hun misstap op in vier soorten. Allereerst de ontkenning (het is niet gebeurd, ik heb het niet gedaan). Grapperhaus hield deze overigens precies één dag vol, voor hij alsnog op de proppen kwam met zijn excuus. Dan de ontkenning van de norm achter de regel (ik deed het wel, maar dat is niet erg), gevolgd door het afschuiven (ik was niet verantwoordelijk) en tot slot het schuilen achter een persoonlijke omstandigheid (ik ga door een zware periode/lig in scheiding/ben er al voor in therapie).

Ik kijk nooit op mijn loonstrookje

De oplettende krantenlezer heeft deze smoezen regelmatig voorbij zien komen. VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff die een dubbele reisvergoeding ontving (“Ik kijk nooit op mijn loonstrookje”), PvdA-senator Marleen Barth die tijdens de cruciale stemming over de donorwet op de Malediven bleek te zitten ( “De vakantie was al geboekt en we hadden een zwaar jaar achter de rug”) of VVD-senator Anne-Wil Duthler, die tegen de afspraken in ook de belangen van haar commerciële adviesbureau bleek te dienen (“Maar mijn man trok daar aan de touwtjes”). De auteurs rangschikken de smoezen in een ‘neutralisatiewekker’; hoe dichter bij twaalf uur, hoe lastiger de politicus er nog mee weg komt.

Wie denkt dat sociale media het politici als Grapperhaus wel erg lastig maken om nog gewoon mens te zijn in hun vrije tijd: ook in analoge tijden bleven de faux pas van politici niet onopgemerkt. Zo schampte minister Jan Smallenbroek van binnenlandse zaken in 1966 een geparkeerde auto na een etentje, waarbij vermoedelijk wel een glas was gedronken. Hij dacht de schade de volgende ochtend te kunnen regelen, maar een oplettende burger had de politie al gewaarschuwd. Hij kreeg een boete én trad af.

Politici met menselijke trekken

1.Minister Ruud Lubbers (CDA) reed in 1974 met een glas whiskey op een verkeerszuil omver. Premier Den Uyl vergaf hem.
2.Amsterdams Wethouder Rob Oudkerk (PvdA) bezocht prostituees in een tippelzone. Moest aftreden in 2004.
3.Minister Halbe Zijlstra (VVD) loog over zijn bezoek aan de datsja van Poetin, waar hij nooit was. Moest aftreden in 2018.

Dat politieke lot bleef de enige ‘smokkelende’ minister bespaard. Hendrik Beernink werd in 1969 op de terugweg van vakantie gesnapt door de douane met op de achterbank 700 sigaretten die hij van zijn laatste Belgische Franken had gekocht in de enclave Baarle-Hertog. Dat waren er 300 teveel. De minister moest alsnog een dubbeltje per sigaret aan belasting aftikken, plus een boete van een tientje.

Dat is altijd nog minder dan de 780 euro die Grapperhaus bij wijze van boete aan het Rode Kruis doneerde. Beernink – lid van een van de voorgangers van het CDA, de CHU – stond eveneens bekend als een conservatief law and order-politicus. Zelf rookte hij sigaren, de sigaretten waren bestemd voor zijn vrouw, maar helaas – zo bleek bij thuiskomst – van het verkeerde merk. Ook vergissen is menselijk.

In de rubriek Plein 2 leest u over belangrijke en minder belangrijke bijzaken in politiek Den Haag, beschreven door de parlementaire redactie van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden