Stemmen uit het verledenPaul van der Steen

Celstraf als ‘grote dienst’ aan Kamerlid

PVV-Kamerlid Dion Graus en 'Grote Smurf' Geert Wilders. Beeld ANP
PVV-Kamerlid Dion Graus en 'Grote Smurf' Geert Wilders.Beeld ANP

Onderwerp zijn van een Rijksrecherche-onderzoek zoals PVV’er Dion Graus en bij de Tweede-Kamerverkiezingen gewoon op de lijst staan, dat kan. Geert Wilders, door Graus in zijn bandopnames ook wel aangeduid als ‘Grote Smurf’, functioneerde gewoon door tijdens het proces over zijn minder-Marokkanen-uitspraken.

In het verleden waren niet alle Tweede Kamerleden die onder het vergrootglas van justitie kwamen te liggen, zo onverstoorbaar. Willem Dolk zat namens de Liberale Unie al veertien jaar in het parlement, toen hij in 1916 werd veroordeeld wegens fraude. Hij was daarna afwezig vanwege ‘ongesteldheid’ om een tijdje later definitief te stoppen als volksvertegenwoordiger.

Tweede Kamerlid Willem de Buisonjé van de Economische Bond raakte in 1921 eveneens in opspraak vanwege geldzaken. Hij was financieel flink de boot ingegaan met de organisatie van een grote tentoonstelling en probeerde met beleggingen uit de schulden te komen. De speculaties pakten echter verkeerd uit en omdat hij daarvoor het geld van zijn uitgeverij had gebruikt, ging dat bedrijf failliet. De Buisonjé vluchtte naar Duitsland.

Expliciete foto's

In het geval van Graus is er behalve van mogelijke fraude ook sprake van seksueel getinte aantijgingen. Daar werd nog nooit een Tweede Kamerlid voor veroordeeld. Wel vielen twee fractiemedewerkers van de VVD in 1986 in ongenade bij hun eigen partij toen niet eens heel erg expliciete foto’s van het duo, gemaakt in de vergaderzaal van de Tweede Kamer, verschenen in Playboy.

Politici op de linkerflank konden vanaf de allereerste opkomst van hun partijen rekenen op de bijzondere belangstelling van justitie. Ze lieten zien dat strafvervolging niet per se het einde van een rol als volksvertegenwoordiger hoefde te betekenen.

Pieter Jelles Troelstra zat al in de Tweede Kamer voor de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij, toen het openbaar ministerie hem in 1899 op de korrel nam vanwege de manier waarop hij in het openbaar had gesproken over herziening van het proces tegen drie waarschijnlijk onterecht veroordeelde Friese broers. Volgens het OM was sprake van smaad. De rechtbank ontsloeg Troelstra van rechtsvervolging, omdat hij had beledigd in het algemeen belang, om de zaak vlot te trekken. In hoger beroep werd hij echter alsnog veroordeeld tot een maand gevangenisstraf. Troelstra zag het als bedrijfsrisico: “À la guerre comme à la guerre”. En hij concludeerde: “In politiek opzicht hadden ze ons geen grotere dienst kunnen doen. Dit arrest stinkt van klassenhaat.”

De cel in wegens opruiing

Henk Sneevliet, voorman van de Revolutionair-Socialistische Partij, werd in 1933 verkozen in de Tweede Kamer, terwijl hij in de gevangenis zat. Na het schrijven van een manifest dat de muiterij op het marineschip De Zeven Provinciën toejuichte, was de marxist veroordeeld tot vijf maanden cel wegens opruiing.

Henk Sneevliet. Beeld Jacob Merkelbach
Henk Sneevliet.Beeld Jacob Merkelbach

Een bijzonder geval waren de vier mannen die in 1937 voor de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) hun entree in de Tweede Kamer maakten. Van volgende verkiezingen kwam het niet, omdat de Duitsers in mei 1940 Nederland bezetten. Na de oorlog werden ze opgepakt wegens landverraad. Henk Woudenberg, tijdens de bezetting leider van het Nederlandsch Arbeidsfront, kreeg twintig jaar. Max graaf de Marchant et d’Ansembourg, vanaf 1941 commissaris van de provincie Limburg, werd veroordeeld tot vijftien jaar. De Drent Gerardus Dieters kwam weg met tien jaar. De drie kwamen stuk voor stuk vervroegd vrij: respectievelijk in 1956, 1954 en 1951.

De man die waarschijnlijk de zwaarste straf zou hebben gekregen, Meinoud Rost van Tonningen, gehaat kopstuk van de meest radicale tak van de NSB, wachtte zijn proces niet af. In de gevangenis van Scheveningen, waar in de jaren 1940-1945 menig ‘goede’ vaderlander bange uren had beleefd, sprong hij op 6 juni 1945 over een balustrade heen naar beneden. Volgens sommigen werd hij daarbij een handje geholpen of was hij in detentie tot zelfdoding gedreven.

Naar aanleiding van actuele ontwikkelingen blikt Trouw deze weken terug op campagnes en verkiezingen in het verleden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden