Verdieping Politiek

Blok krijgt van de Kamer telkens huiswerk mee

Minister Blok (l) spreekt met EU-brexitonderhandelaar Michel Barnier (r) en de beoogde Belgische EU-commissaris van justitie, Didier Reynders (m) tijdens een bijeenkomst in Luxemburg waar hij van de Kamer naartoe moest. Beeld Reuters

Kamerleden noemen buitenlandminister Stef Blok apathisch en koppig. Bij cruciale dossiers, zoals Turkije en China, wordt de VVD’er tegen zijn zin gedicteerd door de oppositiepartijen en coalitiepartners.

Kamerleden verliezen hun geduld met Stef Blok. Ze vinden dat de minister van buitenlandse zaken zich rond de Turkse oorlog in Syrië en bij andere belangrijke onderwerpen, zoals China en MH17, passief opstelt. Woensdagavond debatteerde de Kamer met premier Mark Rutte over de Turkse invasie in Noord-Syrië. Blok was daar niet bij, omdat hij halverwege aanhaakte bij het staatsbezoek van de koning aan India.

Eigenlijk wilde Blok daar zondag al naartoe. Maar maandag vergaderden EU-buitenlandministers in Luxemburg over Turkije en dinsdag stond daar de brexit en een mogelijk lidmaatschap van Albanië en Noord-Macedonië op de agenda. Coalitiepartners CDA en ChristenUnie eisten daarom dat Blok zijn plannen omgooide, en pas later naar India zou afreizen. Aanvankelijk weigerde hij dat. Hij vond dat een topambtenaar hem prima kon vertegenwoordigen, terwijl de minister van buitenlandse zaken wel bij een staatsbezoek hoorde te zijn.

Twee dagen later kreeg Blok bij een stemming in de Kamer alleen steun van zijn eigen VVD voor dat standpunt. Toch hield hij nog steeds voet bij stuk. Vrijdagochtend voor de ministerraad was er nog steeds geen sprake van dat hij naar Luxemburg zou gaan. Pas na afloop, op vrijdagmiddag, bond hij in. Blok vond het bij nader inzien voldoende dat Sigrid Kaag (buitenlandse handel) en Bruno Bruins (medische zorg) al vanaf het begin met de koning meereisden.

Patroon

Sinds het einde van het zomerreces zit er een patroon in debatten van de Tweede Kamer met Stef Blok. Kamerleden vinden de plannen van de minister te mager, maar hij wijst alle kritiek af. Met als gevolg dat de Kamer hem opdrachten uitdeelt. Coalitiepartijen ChristenUnie, D66 en CDA hebben samen met oppositiepartijen een ruime meerderheid om de VVD-minister op pad te sturen.

‘Koppig’, en ‘onbuigzaam’, zijn twee woorden die GroenLinks-Kamerlid en oud-diplomaat Bram van Ojik te binnen schieten als hij over Blok spreekt. “Het is gênant dat de Kamer de minister van buitenlandse zaken naar een belangrijke EU-vergadering over de Turkse aanval op de Koerden moet sturen. Hij voelt niet goed aan wat er in de Kamer leeft.”

Dat is volgens Van Ojik zorgwekkend. “De Kamer neemt de regie over. Maar de coalitiepartijen maken alleen maar ruzie, bijvoorbeeld over de wenselijkheid van harde sancties en de berechting van IS-strijders. Dat verlamt het beleid. De minister van buitenlandse zaken moet bij zo’n internationale crisis leiderschap tonen.”

Nog harder is het oordeel van D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma. Zondag bekritiseerde hij in het televisieprogramma ‘Buitenhof’ de manier waarop Blok reageert op de Turkse inval in Syrië en het risico dat Nederlandse IS-gevangenen uit Koerdische gevangenkampen ontsnappen. “Op dit dossier zou ik graag meer daadkracht willen zien. Ik vind hem afwachtend, misschien wel apathisch.” Volgens Sjoerdsma heeft de Kamer ‘het buitenlandbeleid overgenomen’.

De Kamer dwong Blok namelijk niet alleen naar Luxemburg af te reizen, maar dicteerde ook een deel van zijn agenda. Hij moest tegen zijn zin pleiten voor een wapenembargo en een einde aan de militaire samenwerking met Turkije. Bij dat laatste voorstel steunden ­alleen de VVD en Denk het verzet van de ­minister.

MH17

Begin oktober haalde Blok al de irritatie van de Kamer op zijn hals rond MH17-verdachte Vladimir Tsemach. Tijdens een gevangenenruil was hij in september vanuit een Oekraïnse cel overgedragen aan Rusland. Direct daarna beloofde Blok de Kamer dat hij alles zou doen om zijn Russische collega Sergej Lavrov hierop aan te spreken. “Het is altijd spannend of een andere minister steeds een andere gang kiest of dezelfde gang wil kiezen, maar die gang zal ik opzoeken.”

Enkele weken later bleek dat Blok tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties geen gesprek had gevoerd. “Ik ben één keer kort langs hem gelopen, dat werd een hele snelle beweging.” Na dat kruisen van paden in de wandelgangen had Blok Lavrov ook niet proberen te bellen. Onder druk van de Kamer beloofde hij alsnog contact te zoeken.

Ook rond China dicteert de Kamer de agenda. Toen Blok in mei een China-strategie presenteerde, vond een groot deel van de Kamer al dat er te weinig over mensenrechten in stond. Eind september uitten oppositiepartijen en coalitiegenoten die kritiek opnieuw tijdens een Kamerdebat, maar Blok weigerde toe te geven. Toen bracht Martijn van Helvert (CDA) een voorstel in stemming om de minister het hele mensenrechtenhoofdstuk opnieuw te laten schrijven. Op VVD en FVD na steunden alle partijen die eis.

Blok had het volgens Van Ojik anders kunnen oplossen. “Als hij had beloofd nog eens een extra brief aan de Kamer te schrijven en bij de jaarlijkse mensenrechtenrapportage extra aandacht aan China te besteden, dan was er niets aan de hand geweest. Dan was de Kamer waarschijnlijk tevreden geweest en had Van Helvert zijn motie ingetrokken.”

Als voorbeeld van een betere werkwijze noemt Van Ojik Bloks kortstondige voorganger Halbe Zijlstra. “Die straalde uit dat hij met de Kamer wilde meedenken. Een keer moest hij bij de Verenigde Staten protesteren over burgerslachtoffers die vielen in de strijd tegen Islamitische Staat. Eerst wilde hij dat niet. Al snel zei hij dat er misschien toch wel iets voor de zorgen van de Kamer te zeggen was, en dat hij het met de Amerikanen ging bespreken.”

Lees ook: 

Huiswerk voor Stef Blok, Kamer eist dat hij zijn China-strategie overdoet

Minister Stef Blok moet opnieuw aan de slag met zijn China-strategie. Een meerderheid van de Kamer wil dat de minister van buitenlandse zaken het hoofdstuk over mensenrechten herschrijft. 

EU legt Turkije een half wapenembargo op

Europese landen exporteren geen wapens meer die Turkije in Syrië kan gebruiken. Belangrijke projecten zoals de bouw van onderzeeboten zijn daarmee uitgezonderd van de boycot. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden