Coronacrisis

Bij het verstrekken van bijna 62 miljard aan leningen hield het kabinet zich niet altijd aan de regels

De overheid gaf KLM zowel kredietgaranties als nieuwe leningen. De laatste hadden een waarde van een miljard euro.Beeld REUTERS

Om de coronacrisis te bestrijden, verstrekte het kabinet voor 62 miljard euro aan leningen en garanties. Dat gebeurde onzorgvuldig, signaleert de Algemene Rekenkamer. 

Het kabinet handelde bij het verstrekken van garanties en leningen soms in strijd met de regels, oordeelt de Algemene Rekenkamer. De Tweede Kamer kreeg dan niet of te laat te horen hoe de afweging was gemaakt en de risico’s werden niet voldoende benoemd. Minister Wopke Hoekstra van financiën wil zelf ook ‘een goede controle aan de poort’, zegt hij, maar voert als excuus aan dat het kabinet in veel gevallen snel moest handelen.

Om de gevolgen van de coronacrisis op te vangen, verstrekte het kabinet voor 62,7 miljard euro aan garanties (60,9 miljard) en leningen (1,8 miljard). Daarmee komt het totale bedrag dat de overheid aan leningen en garanties heeft uitstaan op 245,5 miljard euro. Dat is, constateert de  Rekenkamer, bijna net zo veel als tijdens de kredietcrisis, tien jaar geleden. Toen hield het kabinet met het opkopen van aandelen en het verstrekken van leningen en garanties banken en verzekeraars op de been om te voorkomen dat het hele financiële systeem zou instorten.

Beeld Louman & Friso

Na de kredietcrisis zijn er regels opgesteld om de controle op de risico’s die het kabinet wil nemen te versterken. Ook destijds moest er vaak in ijltempo actie worden ondernomen met belastinggeld. Controle door de Tweede Kamer en inzicht voor de Nederlandse burger waren gebrekkig.

Niet altijd de regels gevolgd

Nu blijkt dat het kabinet  in coronatijd vaak de regels volgde maar niet altijd. De Algemene Rekenkamer vindt dat kwalijk. Vooral de ministeries van economische zaken, van infrastructuur en milieu en van binnenlandse zaken en koninkrijksrelaties gingen in de fout. De verantwoordelijk minister of staatssecretaris stuurde geen ‘toetsingskader’ naar de Tweede Kamer waardoor een verantwoording van de ‘doelmatigheid, nut en noodzaak’ ontbrak.

Bij de garanties en leningen die het ministerie van financiën verstrekte, werd wel verantwoord waarom ze nodig zijn.  Maar in twee gevallen werd die verantwoording laat naar de Kamer gestuurd en in vier gevallen gebeurde dit pas nadat de Kamer al toestemming had gegeven voor de lening of garantie. De Rekenkamer heeft hier en daar ook kritiek op de inhoud van de verantwoording. Zo werd niet duidelijk waarom er naast een garantie ook nog een achtergestelde lening aan KLM was verstrekt.

Van de 60,9 miljard euro aan garanties ging bijna de helft naar het Europees Herstelfonds, ruim 27 miljard, een fonds waaruit alle lidstaten kunnen putten.  Op de tweede plaats (12 miljard) kwam de herverzekering van leverancierskredieten. Om te voorkomen dat de economie zou stilvallen als bedrijven geen producten meer durfden  te leveren - uit angst voor onbetaalde rekeningen - , garandeerde de staat dat zij in dat geval hun geld zullen krijgen. Bedrijven hebben daarvoor vaak een kredietverzekering, maar de overheid nam daarvan het risico over. Bij KLM staat de overheid garant voor 2,16 miljard euro.

Bij de leningen gaat het om kleinere bedragen. Het hoogste bedrag, een miljard euro, is voor KLM. Naar Aruba, Curaçao en Sint Maarten ging (in delen) een lening van ongeveer 250 miljoen. De veren naar de Waddeneilanden kregen een krediet van 4 miljoen euro.

Lees ook:

Piloten weten altijd meer gedaan te krijgen dan andere KLM’ers, maar deze keer haalden ze bakzeil

Even leek het of KLM staatssteun zou mislopen vanwege verdeeldheid in eigen gelederen. De beschuldigende vinger wees naar de piloten. Waarom? Wat ging er mis? En hoe kwam het goed? Een reconstructie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden