Rutte IV

Bij de start van Rutte IV doemen de eerste hindernissen al op

Koning Willem-Alexander ontvangt premier Mark Rutte op Huis ten Bosch.
 Beeld EPA
Koning Willem-Alexander ontvangt premier Mark Rutte op Huis ten Bosch.Beeld EPA

Het nieuwe kabinet zal met spoed de vertrouwensbreuk willen herstellen. Maar direct vanaf de start doemen de eerste hindernissen op.

Bart Zuidervaart

“Hier scheiden onze wegen”, zei Sigrid Kaag vorig jaar nog tegen Mark Rutte. Het waren deze vier woorden die de kabinetsformatie, tijdens het beladen 1 april-debat over de ‘functie elders’ van Pieter Omtzigt, verder de crisis in duwden. Een uitweg leek er niet.

Toch is het de hoofdrolspelers gelukt, na maanden van afstoten, uitsluiten, afkoelen op de hei en bijdraaien ‘in het landsbelang’. De wegen komen maandag rond het middaguur weer samen op de trappen van paleis Noordeinde. Daar zal het kabinet-Rutte-Kaag zich officieel presenteren aan de buitenwacht, waarmee er een einde komt aan de langste en misschien wel meest wonderlijke formatie ooit. Opvallend genoeg zonder de D66-leider zelf, die vanwege een coronabesmetting thuis in quarantaine zit. Kaag meldde zondag dat ze zich prima voelt.

De nieuwe bewindspersonen staan, zoals gebruikelijk, te trappelen om aan de slag te gaan. Dit weekend zei Karien van Gennip (CDA, sociale zaken) dat ze er ‘heel veel zin’ in heeft, Robbert Dijkgraaf (D66, onderwijs) ‘verheugt zich enorm’.

Tijd om achterover te leunen is er niet

Opgewektheid en daadkracht zullen de komende jaren nodig zijn. Tijd om eerst even achterover te leunen is er niet. Het kabinet-Balkenende IV besloot bij het aantreden in 2007 eerst honderd dagen het land in te trekken om ‘te luisteren naar de burger’. De bewindslieden die vandaag op het bordes staan, hebben zo’n campagne niet nodig om te weten wat er broeit in de samenleving.

Uit vers onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) blijkt dat het vertrouwen in de landelijke politiek het afgelopen jaar verder is gedaald. Burgers verwijten de partijleiders de stroperige formatie, in een tijd dat grote problemen vragen om een visionaire regering. Met name de wijze waarop politici onderling met elkaar omgaan veroorzaakt veel irritatie.

Los van de grote hervormingen die zijn aangekondigd (arbeidsmarkt, klimaat), zal het kabinet het gedeukte vertrouwen van de burger willen herstellen. De start belooft op dat punt moeizaam te worden. Volgende week debatteert de Tweede Kamer met Rutte over zijn regeringsverklaring, waar de premier zonder twijfel zal worden geconfronteerd met het voornemen om deze winter toch meer gas uit de grond in Groningen te halen. Terwijl het aardbevingsgebied was beloofd dat de winning richting nul zou gaan. Commissaris van de koning René Paas dreigt het kabinet, dat formeel nog niet is aangetreden, al met een rechtszaak.

Balanceeract

Ergens in de weken erna wacht Ernst Kuipers, de nieuwe ‘coronaminister’, de zware opgave om de Tweede Kamer te overtuigen van ‘2G’. Dat betekent dat alleen gevaccineerde en genezen mensen nog toegang krijgen tot bepaalde locaties, zoals de horeca. Een negatieve test is dan onvoldoende. Het wordt een balanceeract voor Kuipers om politieke en maatschappelijke steun te vinden voor dit beleid, wetende dat de coronamoeheid in het land na twee jaar crisis groeit. In de Kamer krijgt de minister bovendien te maken met een geradicaliseerde partij die complotten omarmt en hardop roept om tribunalen. Een eenduidig antwoord op de provocaties van de fractieleden van Forum voor Democratie moet het aanstaande kabinet nog vinden.

Op langere termijn moet het kabinet de belofte van ‘nieuw elan’ inlossen, als teken dat Rutte IV meer is dan Rutte IIIa. Het aantal vrouwelijke bewindslieden is toegenomen, er zijn krachten van buiten aangetrokken (Dijkgraaf, Kuipers, Conny Helder, Gunay Uslu), maar dat is nog niet de aangekondigde ‘nieuwe bestuurscultuur’.

Rutte heeft toegezegd dat het debat uit de achterkamers van de coalitie wordt gehaald en naar het parlement en de Trêveszaal gebracht. Dualisme moet zegevieren. Niet alleen als handreiking aan de oppositie, ook omdat de burger weinig waardering heeft voor politieke besluiten die al op voorhand zijn beklonken.

Het wordt spannend om te zien in hoeverre het kabinet hierin slaagt. De coalitie is kwetsbaar, gezien de magere meerderheid in de Tweede Kamer en de minderheidspositie in de Eerste Kamer. Toch zal die nederige houding vanaf het begin nodig zijn, in een poging iets te doen aan de vertrouwensbreuk. Veel geduld lijkt de oppositie niet te hebben.

Lees ook:

Bordesfoto op 1.5 meter en geen hand van de koning

Het land heeft er 299 dagen op moeten wachten, een naoorlogs formatierecord, maar maandag is het zover: het nieuwe kabinet is een feit. Ministers en staatssecretarissen worden benoemd en beëdigd, waarna de regering op het bordes zal verschijnen. Waar moeten we op letten, ook vanwege corona?

Na het fotomoment is het meteen vol aan de bak voor de 20 ministers

Rutte IV kan niet genieten van wittebroodsweken. Op een zestal dossiers moet het kabinet meteen aan de slag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden