Bente Becker:  'Afrika bergt straks misschien wel vier miljard mensen. Nederland heeft niet voor iedereen een plek.'

InterviewBente Becker

Bente Becker: ‘Het asielverhaal van de VVD is niet hard maar humaan, dat geloof ik oprecht’

Bente Becker: 'Afrika bergt straks misschien wel vier miljard mensen. Nederland heeft niet voor iedereen een plek.'Beeld Werry Crone

Kamerlid Bente Becker, vierde op de VVD-kandidatenlijst voor de verkiezingen, is het gezicht van het harde asiel- en migratiebeleid van de VVD. Streng en rechtvaardig, vindt ze zelf. ‘Ik geloof niet dat je menselijker bent als je de grenzen openstelt.’

Het verkiezingsprogramma van de VVD liegt er niet om. Waar de regeringspartij economisch gezien naar het midden beweegt, zijn de plannen voor migratie en integratie onversneden rechts. Nieuwkomers moeten hun plek in de samenleving verdienen, rechtsbijstand voor asielzoekers wordt beperkt, de opvang van vluchtelingen moet plaatsvinden in de eigen regio en desnoods sluit Nederland de grenzen in het geval van een nieuwe migratiecrisis.

De VVD heeft twee regeerperiodes de bewindspersonen voor asiel en migratie geleverd. Wat is er de afgelopen jaren bereikt in uw ogen en wat niet?

“Ik denk dat we als VVD een kentering teweeg hebben gebracht in het denken over opvang van vluchtelingen in de regio. Mijn voorganger in de Tweede Kamer Malik Azmani is daar ooit mee begonnen, met het plan om als Europese Unie vooral buiten de EU opvang te bieden. Daar was veel kritiek op, men vond het schokkend. Maar hij vond het belangrijk, niet alleen om te voorkomen dat mensen in zo’n bootje van een mensensmokkelaar stappen, maar ook voor het draagvlak in de samenleving. Ik vind het humaan om afspraken met landen buiten Europa te maken om migratie gecontroleerd terug te dringen. De deal die in 2016 met Turkije is gesloten (waarbij Turkije in ruil voor financiële steun migranten terugnam en de EU beloofde Syrische vluchtelingen uit Turkije op te nemen, red.) is daarvan een voorbeeld.”

Is dat niet meteen het enige voorbeeld? De Turkije-deal krijgt veel kritiek. Achtereenvolgende VVD-staatssecretarissen Mark Harbers en Ankie Broekers-Knol is het niet gelukt harde afspraken met andere landen buiten de EU te maken. Met Marokko gaat het bijvoorbeeld heel moeizaam.

“We hebben wel samenwerkingsovereenkomsten, bijvoorbeeld met Niger, om irreguliere migratie tegen te gaan. Maar ja, het is moeilijk om dat als Nederland alleen te doen. De EU heeft nagelaten het gemeenschappelijk Europees asielstelsel te hervormen. Er ligt wel een voorstel nu, gelukkig. Europa wil net als wij afspraken met derde landen en opvang aan de buitengrenzen, met een goede selectieprocedure voor asielzoekers. Het is een zaak van lange adem en dat frustreert weleens.

“Mensen kijken vaak naar Ankie Broekers-Knol, maar zij kan niet alles. Ontwikkelingshulp, de diplomatie, de handel; ook andere ministers moeten alle instrumenten inzetten voor een strenge en rechtvaardige agenda. Uiteindelijk moet het in Europees verband, dan maken we één vuist en laten we ons niet uit elkaar spelen. Zo heeft minister Blok (Buitenlandse Zaken, VVD, red.) de visumcode afgesproken. Die maakt het mogelijk om hoogwaardigheidsbekleders van landen die niet meewerken aan terugkeer van afgewezen asielzoekers, minder snel een visum te geven. Dat is waar dergelijke regeringen gevoelig voor zijn.”

U pleit hiermee voor Europees optreden, ­terwijl de VVD tegelijkertijd de optie openhoudt om desnoods de eigen grenzen te sluiten voor vluchtelingen.

“Wij willen als VVD op alle borden schaken. We moeten niet naïef zijn. Als het niet lukt in Brussel, kunnen we als mini-Schengenzone, dus met een groep welwillende landen om ons heen, de grenzen sluiten in tijden van een migratiecrisis. Op zo’n manier dat handel drijven mogelijk blijft. We willen in dit complexe dossier alles aangrijpen om het beleid strenger en beter te maken.”

Brussel ziet dat vast als van twee walletjes eten. Sommige lidstaten dragen aantoonbaar zwaardere lasten van de migratie dan andere.

“Ik zie dat niet zo. Want ik denk dat Nederland vooroploopt om het gezamenlijke asielstelstel te verbeteren. Nu kunnen mensen te snel doorlopen vanaf de buitengrenzen. De Zuid-Europese landen hebben het inderdaad veel te druk, en die gaan vervolgens niet goed registreren. Waardoor relatief veel mensen die hier asiel aanvragen, daar geen recht op hebben. Zij hadden dat eigenlijk in hun eerste lidstaat van aankomst moeten doen.”

Zou Griekenland dit als een constructieve oplossing zien, dreigen met een mini-Schengen?

“Het is niet dreigen, vind ik. Lidstaten moet je ervan doordringen dat de EU geen pakket is waar je voordelen uit kunt kiezen. Zoals sommige Oost-Europese landen, die wel vrij verkeer van personen willen, maar geen vluchtelingen willen opnemen. De optie van een mini-Schengen kan misschien hun welwillendheid in beweging brengen.”

U doelt nu op landen als Hongarije. Maar wat voor signaal heeft Nederland zelf afgegeven met de Moria-deal, waarbij wij relatief weinig mensen uit Griekse opvangkampen opnemen?

“Dat zijn twee heel verschillende dingen.”

Waarom?

“Sommige Oost-Europese lidstaten willen geen enkele verantwoordelijkheid dragen, die schuiven het af op Duitsland. Wij nemen onze verantwoordelijkheid volop, zie de Turkije-deal, waarbij wij via hervestiging erkende vluchtelingen alsnog hebben opgenomen. Bij Moria gaat het bovendien niet over erkende vluchtelingen, maar over mensen die onder Griekse verantwoordelijkheid in een asielprocedure zaten…”

Dat weet ik, maar...

“Laat me het even afmaken, dat ging dus over mensen die misschien geen recht hebben op asiel. Dat vond en vindt de VVD geen goed idee. De rest van de coalitie heeft het zo belangrijk gevonden om toch mensen uit Griekenland hier naartoe te halen, dat we hebben afgesproken dat het vooral om kansrijke kwetsbare asielzoekers moet gaan, met name gezinnen met kinderen. Ook hebben we het afgehaald van het VN-quotum voor het opnemen van erkende vluchtelingen.”

In september vorig jaar, na de brand in het Griekse vluchtelingenkamp Moria, besloot het kabinet honderd extra vluchtelingen op te nemen - maar onder druk werd ook besloten die honderd mensen af te trekken van de 2000 mensen die Nederland aan de VN beloofd heeft op te nemen. Hoe zat het nu weer precies met die deal?

Precies, uiteindelijk kwamen er dus als ruil minder erkende vluchtelingen naar Nederland. Wat doet dat met de geloofwaardigheid van Nederland?

“Dat punt probeerde ik net te maken. Wij wilden het quotum eigenlijk laten zoals het was, en daarnaast de situatie op de Griekse eilanden verbeteren. Uiteindelijk keken we ook naar de draagkracht van de samenleving en wilden daarom in totaal niet meer mensen naar Nederland halen.”

Over draagvlak gesproken, in het verkiezingsprogramma staat: ‘een jaarlijks quotum voor hervestiging van vluchtelingen dat, mede gelet op maatschappelijk draagvlak, ook nul kan zijn’.

“Dat gaat over het asielbeleid zoals wij dat voor ons zien. Wij willen zoveel mogelijk buiten de grenzen van de EU de opvang organiseren. Vluchtelingen zijn meestal al veilig in een ander land dat dichter bij hun land van herkomst is. Dan hoeven ze niet in vrachtwagens illegaal bij Ter Apel worden afgeleverd. Mocht een beperkte groep daarna toch in aanmerking komen voor hervestiging, dan vind ik het logisch om daarbij ook te kijken naar maatschappelijk draagvlak; hoe staat het met de zorg, hoeveel woningen zijn er beschikbaar en wat doen de landen om ons heen.”

Door corona is het aantal migranten dat naar Europa komt, en zeker naar Nederland, sterk gedaald. Waarom zo’n hard beleid, alsof we weer in een crisis zitten?

“Twee dingen. Ik hoor vaker mensen zeggen: wat een hard verhaal. Maar ik geloof er echt oprecht in dat het uiteindelijk een humaan verhaal is. Ik geloof niet dat je menselijker bent als je de grenzen openstelt. Want kijk eens wat het effect is als mensen zo’n gevaarlijke reis maken, terwijl ze geen recht op asiel hebben en hier gaan rondzwerven. Ik zie ook het leed in de wereld. Dat mensen een beter leven willen, begrijp ik heel goed, misschien zou ik hetzelfde voor mijn dochtertje doen. Maar het continent Afrika bergt straks misschien wel vier miljard mensen. Nederland heeft niet voor iedereen een plek. Veel asielzoekers komen uit veilige landen zoals Tunesië of Algerije. Het perspectief daar moet verbeteren, zodat niet iedereen in een bootje stapt. Dus moet het ­beleid streng en rechtvaardig zijn.”

"Als nieuwkomer heb je niet meteen dezelfde rechten, die moet je stapje voor stapje verdienen."Beeld Werry Crone

De asielprocedure moet volgens de VVD korter, met minder beroepsmogelijkheden en minder rechtsbijstand. Eerder heeft een commissie geadviseerd de rechtsbijstand juist te handhaven, het is voor vreemdelingen complex en er hangt voor hen veel van af. Verdwijnt zo niet de menselijke maat uit het systeem?

“Ik denk het niet. Vaak hebben asieladvocaten juist de neiging tot doorprocederen.”

Omdat in ongeveer een op tien beroepen een eerdere beslissingen gewijzigd wordt. En de overheid tekent zelf ook vaak beroep aan.

“De IND maakt een zorgvuldige afweging. Als zij van mening zijn dat de rechter niet naar hen geluisterd heeft, moeten zij ook voor volgende zaken duidelijkheid krijgen over hun handelen. Dat is niet gek. De prikkels om de procedure te rekken en te stapelen moeten weg. Wij stellen nergens voor asielzoekers bepaalde rechten te ontnemen.”

Toch is er veel kritiek van asieladvocaten, bijvoorbeeld op het idee om de asielzoeker aan het begin minder te horen, het hoger beroep af te schaffen of pas rechtsbijstand te geven als een asielzoeker een afwijzing heeft gekregen.

“In het aanmeldgehoor en het eerste gehoor van een asielzoeker gebeurt twee keer hetzelfde, dat kun je prima samenvoegen zonder iemands rechten aan te tasten. Idem met rechtsbijstand, want waarom zou je rechtsbijstand nodig hebben als je grote kans maakt op een status? Die heb je volgens ons pas nodig als de overheid besluit om het niet toe te kennen. Daarom zijn we ook voor een vast bedrag aan rechtshulp, dan loont het niet om het proces te rekken. Natuurlijk opereren niet alle advocaten zo, maar we zien wel een stapeling. Dan raken mensen geworteld en ontstaan er schrijnende situaties. Vervolgens zegt iedereen: hoe hebben we het zover laten komen.”

De procedure is vooral zo lang door de wachttijden en achterstanden, blijkt uit onderzoek. En het lukt het ministerie en de IND al jaren niet om die terug te dringen.

“Terecht punt. Het moet allebei. Dat zegt ook die commissie-Van Zwol. We hebben met de IND de wrange vruchten geplukt van eerdere bezuinigingen, omdat we minder asielzoekers verwachtten. Daarom heeft het kabinet vorig jaar meer geld uitgetrokken en de manier van financieren van de IND veranderd, zodat we geen deskundig personeel meer hoeven laten gaan. Broekers-Knol zit daar bovenop. Alleen is dat niet van ene op andere dag geregeld.”

Sterker, het is niet gelukt in deze kabinetsperiode. Waarom dan toch de procedure aanpassen, terwijl een van de conclusies van de commissie-Van Zwol luidde: nieuwe regels helpen niet om het sneller te maken?

“Het samenvoegen van gehoren vermindert de werklast, dat denkt ook de IND.”

Zorgt het feit dat de terugkeer van afgewezen mensen zo moeizaam gaat, niet ook voor schrijnende situaties?

“Ook hier geldt: je moet het op alle terreinen bevechten. Het terugkeerbeleid is weer een ander probleem. Daar speelt de vraag: mag je mensen in detentie zetten als je ze hebt afgewezen. Volgens Europese richtlijnen mag dat slechts in uitzonderlijke gevallen. Dus duiken ze de illegaliteit in. Of ze doen een herhaalde aanvraag.”

U zegt ‘richtlijnen’ maar dat zijn mensenrechten, zoals vastgelegd in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

“Ja dat klopt, en dat verdrag is vervolgens in allerlei richtlijnen uitgewerkt, en er is jurisprudentie. Zo is er een interpretatie ontstaan, die niet is zoals het oorspronkelijke verdrag bedoeld is.”

Dat vindt u, maar dat bepaalt het Europese Hof.

“Wij willen die richtlijnen aanpassen. Wij willen dat detentie ook mogelijk wordt als iemand overlast veroorzaakt. Je kan een interpretatie van een mensenrechtenverdrag met z’n allen best nog eens overwegen. Als iemand telkens weer opduikt, maakt-ie misbruik van rechten. Natuurlijk, iedereen heeft recht op een zorgvuldig proces, maar op een gegeven moment houdt het op.”

De VVD pleit voor speciale inburgeringslocaties, als mensen eenmaal een status hebben. Kunnen zij beter integreren als je ze op één plek laat wonen?

“Blij dat je het vraagt. Dat is een misverstand. Een integratielocatie is niet om mensen apart te houden van de rest van Nederland. Ze moeten meedoen vanaf dag één. In deze kabinetsperiode hebben we de inburgeringswet aangepast, zodat ze werkervaring op kunnen doen vanaf het begin. Ze krijgen meteen hulp. Daarvoor was dat niet zo. Vervolgens is de vraag: zet je ze met voorrang in een sociale huurwoning zoals nu gebeurt? Dat vinden wij geen goed idee. Er is een tekort aan woningen. Daarom moeten er flexibele woonvormen komen, containerwoningen of units, waar ook andere groepen terecht kunnen zoals arbeidsmigranten of studenten. Pas als ze klaar zijn voor de volgende stap, komen statushouders in aanmerking voor een woning.”

Ze hebben vaak al jaren gewacht in asielcentra, dus die voorrang staat wel in perspectief. Voor een goede integratie is een woning en naar school gaan in gewone wijken beter, toch?

“Nu hebben gemeenten de plicht hen te plaatsen en is de enige optie een sociale huurwoning. Die wijken zijn ook niet altijd heel gedifferentieerd. Er moet meer aanbod komen op de woningmarkt. Wat jij nu zegt vind ik geen rechtvaardiging voor die voorrang. Als nieuwkomer heb je niet meteen dezelfde rechten, die moet je stapje voor stapje verdienen.”

Na de verkiezingen zal de VVD opnieuw andere partijen nodig hebben om te regeren. In het migratiebeleid zijn er zeker overeenkomsten met de PVV.

“De verschillen zijn juist levensgroot. De PVV heeft maar één oplossing voor het migratiebeleid en dat is een nexit. Dat zou zeer schadelijk zijn voor Nederland. Ten tweede over met wie we zullen samenwerken: het is nog veel te vroeg voor een antwoord. Dit zijn onze ideeën. Of we die kunnen realiseren, is aan de kiezer.”

Wat jullie betreft kan er met iedereen worden samengewerkt?

“Als je nu op andere manier vraagt of we bepaalde partijen uitsluiten, dan zijn wij natuurlijk heel kritisch op de PVV. Zij hebben in het verleden laten zien niet betrouwbaar te zijn. En neem de uitspraken als ‘minder, minder’, het wegzetten van hele bevolkingsgroepen. Dan is samenwerking heel onwaarschijnlijk.”

Lees ook:

De VVD-stemmer is milder over migratie dan de partij zelf

Als landen zoals Griekenland daar om vragen, moet Nederland meer asielzoekers opnemen, vindt ruim een op de drie VVD-kiezers. Dat is opvallend, want juist de VVD was afgelopen jaar fel tegen opname van meer asielzoekers uit Griekse opvangkampen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden