Vergulde stoelen uit de Belgische koninklijke collectie.

Déjà vu Koninklijke meubels

België gaat minder omzichtig om met het koningshuis en zijn meubels

Niemand staat boven de wet”, zei de Vlaamse minister van bestuurszaken en toerisme Geert Bourgeois (N-VA) in 2009. Als kroonprins ­Filip (inmiddels koning der Belgen) geleend meubilair van het voormalig koninklijk paleis aan de Meir in Antwerpen niet zou teruggeven, moest hij desnoods voor de rechter worden gesleept.

Na onthullingen die NRC Handelsblad deze week publiceerde over onterechte vergoedingen richting het Nederlandse Koninklijk Huis voor meubels en het onderhoud daarvan, kondigde premier Mark Rutte een onderzoek aan. Voor hem stond wel al bij voorbaat vast dat de koning en zijn familie geen blaam treft: “Ik heb geen enkele aanleiding om aan te nemen dat de Oranjes thuis handenwrijvend denken: we hebben eens even extra geld naar ons toe getrokken.”

België gaat doorgaans minder omzichtig om met zijn koninklijke familie. Daar knettert het vaker tussen politiek en paleis. Het dreigement van Bourgeois tien jaar ­geleden past in dat plaatje.

Napoleon liet zijn oog erop vallen

Het voormalige koninklijk ­paleis aan de Antwerpse Meir werd oorspronkelijk niet neergezet als vorstelijke residentie. Joan-Alexander van Susteren, nazaat van een welgestelde Bossche familie van brouwers en kooplieden, gaf in 1745 opdracht voor de bouw van de patriciërswoning in rococostijl.

Bij een bezoek aan Antwerpen liet Napoleon zijn oog erop vallen. Hij maakte er zijn onderkomen in de Vlaamse havenstad van. Hij liet meubels uit Frankrijk aanvoeren en de nodige vertrekken in de kenmerkende empirestijl inrichten.

Na de Franse tijd bleef het pand koninklijk paleis. Koning Willem I drukte zijn stempel met verwijzingen naar de geschiedenis van zijn jonge rijk. Hij liet portretten van grote vaderlanders aanbrengen. Ook de wapens van de op dat ­moment nog zeventien provincies van de Nederlanden kregen een prominente plek.

Geschonken aan het volk

De Belgische afscheiding zorgde voor de entree van een nieuwe ­koninklijke familie. De opeenvolgende Leopolds verbleven geregeld in hun optrekje in hartje Antwerpen. Koning Boudewijn vertoonde zich er echter een stuk minder vaak. In 1969 werd het paleis ­geschonken aan het volk. De voormalige residentie werd een cultureel centrum.

In de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw gaf de Vlaamse overheid meubels uit het Antwerpse paleis in bruikleen aan musea en het Belgische Hof. In deze eeuw werden er echter plannen gemaakt voor de heropening van de voormalige residentie als museum. Daarbij was het zaak dat de meubels weer terugkwamen.

Prins Filip gaf aanvankelijk niet thuis. Het meubilair (135 tot 150 stuks) met onder meer stukken uit de tijd van Napoleon, had altijd deel uitgemaakt van de vorstelijke collectie. De Saksen-Coburgs mochten er hun paleizen mee ­inrichten.

Moeten prins Filip en Matilleke straks op de grond slapen?

De aanvankelijk in alle discretie plaatsvindende onderhandelingen sleepten zich jaren voort zonder duidelijk resultaat. Minister Bourgeois wilde van geen wijken weten en koos er uiteindelijk voor om het hard te spelen. Hij wees op het ­belang van paleis en inboedel als ensemble. Het verhaal van het ­gebouw kon alleen verteld worden met alle bestanddelen die daarbij hoorden. Hij stelde prins Filip in de zomer van 2008 voor de keus tussen teruggave of een juridische confrontatie.

Bourgeois’ partijgenoot Bart de Wever zou Filip zelfs een dief hebben genoemd. Vlaams Belang sneerde: “Ocharme, we willen toch niet dat prins Filip en Matilleke straks op de grond moeten slapen?”

Het duurde nog even voordat het Hof en de Vlaamse overheid een akkoord bereikten over restitutie van de meubels. Ze bleven het oneens over de eigendomsrechten. De daadwerkelijke terugkeer van onderdelen van de inboedel liet daarna nog een stuk langer op zich wachten: een verhuisfirma bracht ze pas op 12 maart 2010 van Brussel naar Antwerpen. Het museum aan de Meir opende twee weken later zijn deuren.

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden