PwC-onderzoekFraudelijsten

Belastingdienst selecteerde op persoonskenmerken als ‘jonge allochtone man’

Staatssecretaris Marnix van Rij (fiscaliteit en belastingdienst) in de Tweede Kamer.  Beeld ANP
Staatssecretaris Marnix van Rij (fiscaliteit en belastingdienst) in de Tweede Kamer.Beeld ANP

De Belastingdienst selecteerde voor al haar fraudeonderzoeken meer op persoonskenmerken van de belastingplichtige dan op feitelijke belastingrisico’s.

Esther Lammers

Wie bij de Belastingdienst het vinkje ‘intensieve controle’ kreeg, belandde onmiddellijk op de fraudelijst. En dat vinkje, blijkt uit onderzoek van PwC, was snel gezet. Alleen al op basis van criteria als nationaliteit, leeftijd, een woning in een bepaalde wijk, of geefgedrag aan de moskee kon de Belastingdienst iemand zo’n vinkje geven, stelt PwC, na onderzoek in opdracht van het ministerie van financiën. Selectie op die persoonskenmerken werd volgens PwC sinds 2014 toegepast.

De fraudelijst die al die vinkjes opleverde, werd door allerlei afdelingen van de Belastingdienst gebruikt. Eerder werd al duidelijk dat de directie Toeslagen selecteerde op nationaliteit in de fraudejacht. Nu blijkt hetzelfde ook bij de Inkomstenbelasting en de MKB-afdelingen te zijn gebeurd.

Bij de ‘selectie aan de poort’ ging het al mis. De Belastingdienst verwerkt jaarlijks 12 miljoen belastingaangiften en analisten hadden de taak om uit die berg aangiften risico’s op fraude te selecteren. Zij werkten met een ‘daderprofiel’. Daarin stond dat ze moesten letten op jonge mannen zonder fiscale partner, “vaak van buitenlandse komaf”, van wie het feitelijke inkomen leek af te wijken van dat in de aangifte. Jarenlang werd er ook geselecteerd op “met persoonlijke kenmerken samenhangende fiscale factoren”. Daaronder vielen bijvoorbeeld donaties aan moskeeën.

Ernstig en verwerpelijk

Staatssecretaris Marnix van Rij van financiën noemt die aanpak ‘ernstig’ en ‘verwerpelijk’. Hij vindt dat dit ‘nooit’ meer mag voorkomen, schrijft hij aan de Tweede Kamer.

PwC heeft maandenlang geprobeerd te achterhalen in opdracht van wie en waarom deze onwettige en discriminerende selectiecriteria zijn opgenomen. Maar daar zijn de onderzoekers niet achter gekomen. Er is niets schriftelijk over vastgelegd, of dat is inmiddels vernietigd.

De fraudelijsten zijn al twee jaar officieel buiten werking, maar PwC constateert dat één MKB-belastingkantoor tot vorige maand toch nog steeds met de fraudelijst werkte.

De PwC-onderzoekers stellen dat van zo’n 102.000 frauderegistraties bij de directies Particulieren en MKB nog steeds onduidelijk is waarom die op de fraudelijst staan. Meer onderzoek is nodig, maar de staatssecretaris volgt dit advies nog niet op. Van Rij schrijft de Kamer dat hij zich wil richten op het voorkomen van deze kwalijke praktijken in de toekomst.

Ongelijke behandeling

De werkwijze van de Belastingdienst, constateert PwC, kan tot ongelijke behandeling van gelijke gevallen hebben geleid. “Het risico bestaat dat aangiften met gelijke fiscale karakteristieken geen gelijke kans hadden.” De selectiecriteria aan de poort zorgden er immers voor dat iemand met ‘specifieke kenmerken’ direct een vinkje kreeg en daarmee als vanzelf op de fraudelijst belandde.

Volgens de onderzoekers is door deze werkwijze bij de directie Particulieren bijna 60 procent van de belastingplichtigen op de fraudelijst terecht gekomen. Bij de MKB-afdelingen belandde 16 procent op de fraudelijst. Bij deze groep werden vervolgens trouwens ook vaak de fiscale partners direct op de fraudelijst gezet.

Er circuleerden jarenlang zo’n 200 fraudelijsten bij de Belastingdienst. Daarop stonden zo’n 270.000 burgers van wie een vermoeden van fraude bestond. Los van de eerdergenoemde criteria, konden burgers ook al op zo’n lijst komen door een ‘tipgever’, of als een gemeente informatie opvroeg. De Autoriteit Persoonsgegevens noemde de lijst eerder een “vergaarbak van vermoedens, verdenkingen, goedbedoelde meldingen of wraakacties”.

Lees ook:

De Belastingdienst zag allochtonen per definitie als risicogroep voor fraude,

maar dat werd bij toeval achterhaald

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden