Raketaanval

Begrip, maar vooral zorgen in Den Haag over uitschakeling Iraanse generaal door VS

Een man draagt een T-shirt met de afbeelding van generaal Qassem Soleimani tijdens een protest tegen de Verenigde Staten in de Iraanse hoofdstad Teheran.Beeld EPA

Kabinet en Kamer zijn bezorgd over escalatie van het geweld in het Midden-Oosten. Er zijn vragen over de aanstaande marinemissie.

Nederland heeft zich lange tijd afzijdig proberen te houden van confrontaties tussen Iran en de Verenigde Staten. Na de raketaanval van de VS in Bagdad wordt dat weer een graadje moeilijker. Ook omdat Nederland meer is dan alleen een toeschouwer, nu een Nederlands marinefregat eind januari zal vertrekken naar het gebied, terwijl tientallen militairen op missie zijn in Irak.

Minister Stef Blok van buitenlandse zaken lijkt enig begrip te hebben voor de actie van de VS, blijkt uit zijn eerste reactie. “Iran werkt instabiliteit in de regio in de hand en generaal Soleimani had daar een rol in.” Blok benadrukt de kwalijke rol van Iran: “De aanvallen op de Amerikaanse ambassade in Bagdad en de anti-IS-coalitie van de afgelopen dagen waren onacceptabel”. Met die reactie gaat Nederland verder dan de gezamenlijke Europese regeringsleiders, die juist vermeden een oordeel uit te spreken over Iran of de VS.

Bezorgdheid voert de boventoon

Bezorgdheid voert echter de boventoon in de Nederlandse reactie. Blok: “Het is van groot belang dat de kalmte in de regio wordt bewaard. Niemand heeft baat bij verdere escalatie.”

Ook in de Tweede Kamer klinkt een mengeling van bezorgdheid, voorzichtig begrip maar ook kritiek op de VS. “De VS zijn terecht woedend na eerder onaanvaardbaar Iraans geweld”, zegt Kamerlid Sven Koopmans (VVD), die tegelijkertijd de aanval van de VS ‘een ongekende en risicovolle stap’ noemt. De VVD-fractie wil dat VS en Iran snel in gesprek gaan.

Eenzelfde gemengde reactie klinkt bij de ChristenUnie. De neergeschoten Iraanse generaal leidde een brigade die volgens Kamerlid ­Joël Voordewind ‘aanslagen pleegde en steun gaf aan terroristische organisaties’, waardoor de CU ‘begrip heeft voor een reactie’ maar ook bevreesd is voor oplaaiend geweld.

Opgelucht ademhalen

Coalitiegenoot D66 noemt de aanval van de VS onverantwoord. “Mensen die hebben geleden onder Soleimani’s beleid van dood en verderf zullen opgelucht ademhalen. Maar deze Amerikaanse aanval is ongekend, onverantwoord en zal leiden tot escalatie”, aldus D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma, die wil dat Nederland samen met EU-landen optrekt om te de-escaleren. De SP is bezorgd voor de gevolgen voor de bevolking van Irak. Geert Wilders is ronduit positief over de Amerikaanse aanval: “Opgeruimd staat netjes”.

Of de Nederlandse marinemissie nog veilig kan vertrekken, is voor D66 en CU een vraag. D66 wil dat het kabinet die missie opnieuw gaat wegen. Het fregat gaat een half jaar in de straat van Hormuz patrouilleren om koopvaardijschepen een veilige doorvaart te geven. De voorbereidingen voor die missie gaan voorlopig door, zegt het ministerie van defensie.

Marineschepen

Het fregat neemt deel aan een Europese missie onder leiding van Frankrijk, die juist bedoeld is als alternatief voor de ramkoers die de VS tegen Iran kiezen. De marinemissie heeft een beperkt mandaat, om escalatie te voorkomen. De marineschepen varen rond, maar gaan geen koopvaardijschepen escorteren of beschermen. Het Nederlandse fregat mag alleen zichzelf verdedigen.

Nederland heeft daarnaast de veiligheid te bewaken van zestig Nederlandse militairen in Irak, van wie de meesten zijn gelegerd in het Koerdische deel, anderen in Bagdad. Zij geven trainingen aan het Iraakse leger. De missie is net met twee jaar verlengd. Nog eens twintig Nederlandse militaire en civiele experts zijn in Navo-verband in Irak om te strijden tegen terrorisme. Nederland heeft het reisadvies aangepast en raadt burgers aan Bagdad te verlaten.

Verontruste reacties in Europa

“We zijn vandaag wakker geworden in een wereld die gevaarlijker is dan gisteren”, zei de Franse minister van buitenlandse zaken Amélie de Montchalin gisteren. Ook de Russen reageerden met schrik. In een verklaring van het ministerie van buitenlandse zaken stond dat ‘dergelijke acties niet bijdragen aan het oplossen van complexe problemen in het Midden-Oosten, maar een nieuwe ronde van escalerende spanningen teweegbrengen’. Ook China is ‘zeer bezorgd’. “De vrede in het Midden-Oosten en in de Golfregio moet bewaard blijven”, zei de woordvoerder van het Chinese ministerie van buitenlandse zaken. “We dringen er bij alle partijen, vooral de VS, op aan kalm te blijven en verdere escalatie te voorkomen.”

De reacties vanuit het Verenigd Koninkrijk en Duitsland waren begripvoller. De Duitse regeringswoordvoerder Ulrike Demmer beschreef de Amerikaanse aanval als “een reactie op een hele serie van militaire provocaties waarvoor Iran verantwoordelijk is”. De Britse minister van buitenlandse zaken, Dominic Raab, zei te begrijpen waarom Amerika deed wat het gedaan heeft.

Lees ook:

Trump tergt Iran, want niets doen was politiek riskant

Met de dodelijke raketaanval op een auto met daarin een van de belangrijkste Iraanse militaire leiders liet Donald Trump zich vrijdagnacht in meerdere opzichten van een ongewone kant zien.

Marinefregat gaat vooral veel níet doen in de Perzische Golf

Het precieze doel van de aanstaande marinemissie in de Perzische Golf blijft onduidelijk. Het fregat Zr. Ms. De Ruyter dat eind januari naar de Perzische Golf vertrektzal geen commerciële schepen escorteren. Het ministerie weet niet wanneer de missie als een succes geldt. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden