Theo Hiddema en Thierry Baudet in oktober bij de presentatie van de kandidatenlijst voor de Tweede Kamer.

Partijcrisis

Baudet is ‘nog niet klaar met Forum’, Nanninga wel met hem

Theo Hiddema en Thierry Baudet in oktober bij de presentatie van de kandidatenlijst voor de Tweede Kamer.Beeld ANP

Theo Hiddema is opgestapt uit de Kamer, Thierry Baudet voert de lijst en het partijbestuur niet meer aan, Annabel Nanninga eist het hoofd van Baudet en Paul Cliteur stapt op. Welke politieke toekomst wacht Forum voor Democratie? Vier scenario’s.

Forum voor Democratie (FvD) worstelt met de gevolgen van Thierry Baudets onverwachte vlucht naar voren en met zijn vertrek als lijsttrekker. Daarmee vermeed hij de eis van bijna de hele FvD-top dat hij vertrouweling Freek Jansen vanwege diens radicalisme moest laten vallen. Dinsdag vertrok Baudet ook als partijvoorzitter. Staand voor het partijbureau in Amsterdam herhaalde hij lijstduwer te willen worden. “Ik ben nog niet klaar met de politiek, met Forum of met Nederland. Ik heb nog heel veel werk te doen.” 

Voor partijprominent Annabel Nanninga is dat onacceptabel. Zij schreef dinsdagavond in een snoeihard stuk op The Post Online: “Ik stap nu niet op maar Baudet moet wel helemaal uit het bestuur en niet op de kieslijst. Binnenskamers heeft hij zich de afgelopen dagen volstrekt onmogelijk gemaakt.” Ze roept de andere (kandidaat-)volksvertegenwoordigers op zich uit te spreken over de 'onfrisse bruine dampen’ in de partij.

Wat zijn de scenario’s voor de politieke toekomst van Forum?

1. Het chaos-scenario

De opvolging van Theo Hiddema – die dinsdag zijn Kamerzetel opgaf – zorgt voor acute problemen. Hiddema stond op goede voet met Baudet, maar wist ook zijn grillen te verzachten. Nu dreigt een scheuring van de Kamerfractie. Volgens de regels komt de eerstvolgende op de kieslijst van 2017 in aanmerking voor Hiddema’s zetel. Nummer drie heeft al bedankt, maar daarna volgt een oude bekende van Baudet, Henk Otten. Die werd in 2019 na slaande ruzie uit de partij gezet. 

Otten, nu senator, gaat er eens rustig over nadenken: “De vraag is, waar hebben wij de grootste slagkracht?” De nieuwe partij van Otten zit in de Eerste Kamer en het Europarlement, maar nog niet in de Tweede Kamer. Otten noemde een terugkeer van hemzelf als partijvoorzitter ‘van die failliete boel’ uitgesloten. Pas na Otten komt een Baudet-getrouwe in aanmerking voor de lege Kamerzetel, Paul Frentrop die voor FvD in de Eerste Kamer zit. 

Daar kwam dinsdagavond het ultimatum van Nanninga bij. Verliest ze deze krachtmeting, dan verliest de Amsterdamse gemeenteraadsfractie haar gezicht. Nanninga is ook senator en Statenlid in Noord-Holland. Volgens senator Paul Cliteur ziet de toekomst van Forum er ‘heel erg somber uit’. De oud-mentor van Baudet en partij-ideoloog vindt het gebeurde ‘heel erg dramatisch en verschrikkelijk’. Dinsdagavond werd bekend dat ook Cliteur opstapt. Hij leidde het onderzoek naar de omstreden whatsappjes binnen jongerenbeweging JFvD. Ondertussen is al wel een knip gezet tussen de partij en de jongerentak. Wat dat precies inhoudt, is niet helder. Al deze zaken zullen de campagne voor de parlementsverkiezingen ernstig in de weg zitten en leiden misschien tot een nieuwe breuk.

2. Het afscheid-scenario

Dit is de keiharde keus van Nanninga: Forum voor Democratie gaat verder zonder Thierry Baudet. Zij noemt de offers die tot nu toe zijn gebracht ‘een wassen neus’ en hekelt  “de messiaanse martelaarsact van Thierry Baudet en zijn krankzinnige gemekker over trial by media”. Baudets aanblijven schaadt volgens haar de duizenden goedwillende JFvD’ers en volksvertegenwoordigers die zich moeten verantwoorden voor nazistisch gedachtengoed en  ‘controversieel geleuter’ dat niet eens in het partijprogramma staat. Ze roept andere partijprominenten op tot actie: spreek je uit. Maar een partij helemaal zonder Baudet kan hen afschrikken.

Zonder Baudet zit Forum onmiddellijk met een probleem: er is geen andere stemmenmagneet. Of het moet Nanninga zelf zijn. Misschien had Kamerlid en advocaat Theo Hiddema zich als tussenpaus kunnen aanbieden, maar hij heeft zichzelf ‘politiek arbeidsongeschikt’ verklaard. Voor een Baudetloos Forum lijkt het bijna ondoenlijk om veel zetels te halen. Concurrent Geert Wilders zal daarvan profiteren. Hij stuurde Baudet maandag een troostende tweet: “Heel veel sterkte Thierry. Ik mag je zeer”.

3. Het lijstduwers-scenario

Baudet hoopt dat Forum voor Democratie ‘alleen maar sterker’ uit de crisis komt. In dit scenario krijgt hij een nieuwe rol als lijstduwer, terwijl hij de dagelijkse leiding overlaat aan anderen. Het is een vrijere rol, waarin Baudet met zijn partij nog steeds succes kan boeken bij de verkiezingen. Hij moet dan wel snel het inhoudelijke conflict met critici als Nanninga oplossen. Op de stoep van het partijkantoor gaf Baudet dinsdag al een voorproefje. Tegen de verzamelde pers wimpelde hij alle vragen af over chaos en implosie van zijn partij. Stralend vertelde Baudet dat zijn achterban zijn stap zal begrijpen. “Samen verder bouwen. De partij is vijftigduizend man sterk. Ik ben de trekker en oprichter geweest. Nu laat ik duidelijk zien waar we staan en waar we mee afrekenen. En dan door naar de toekomst.”

Forum moet dan zonder nieuwe conflicten een lijsttrekker zien te vinden die Baudet de hoofdrol blijft gunnen. Joost Eerdmans, voormalig LPF-Kamerlid, heeft interesse. Maar hij is in deze crisis één van Baudets critici, wat hem minder geschikt maakt voor dit scenario. In de partij heeft Baudet zeker ook steun voor zijn nieuwe rol. “Baudet als lijstduwer, hoe mooi kun je het hebben”, vindt senator Bob van Pareren, fractiesecretaris. Hij wil wel dat eerst een stevig onderzoek is gedaan naar de jongerenafdeling. Lastige kwestie blijft: hoe lang houdt de dienende lijsttrekker het vol met Baudet?

4. Het koek-en-ei-scenario

Vrij onmogelijk, maar het kan: de storm raast over en de oude orde herstelt zich. Baudet komt op de lijst, bovenaan of onderaan, en eindigt in de Kamer, waar hij weer de leiding neemt. Freek Jansen krijgt een reprimande. Nanninga vertrekt. Baudet blijft verkondigen – vooral op zijn eigen mediakanalen – dat hij de ‘ultieme politieke verantwoordelijkheid’ heeft genomen, maar dat ‘alle verwijten onterecht waren’.

Lees ook: 

Dit zijn de denkbeelden van Freek Jansen, van de in opspraak geraakte jeugdbeweging van Forum

De ophef over Freek Jansen en zijn jeugdbeweging is de directe aanleiding voor de crisis bij Forum voor Democratie. Wie is deze rechterhand van Thierry Baudet?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden