Column Lex Oomkes

Asschers zoektocht naar ideologische veren

PvdA-leider Lodewijk Asscher is bij zijn zoektocht naar een nieuwe ideologische agenda voor de PvdA kennelijk te rade gegaan bij geschriften uit de klassieke sociaal-democratie. Asscher wil, stelde hij zondag in het televisieprogramma ‘Buitenhof’, het kapitalisme breidelen.

Mooie term, breidelen. Een term uit de tijd dat sociaal-democraten zich als het ras der zondige reformisten (de term is van Joop den Uyl) afzetten tegen de communisten. De reformist is de man van de kleine stapjes. De man die de scherpe kantjes ervan af wil slijpen, die de arbeider een serieuze plek wil geven in het kapitalistische stelsel.

Asscher, zoals hij zegt, is op zoek naar een nieuwe ideologie voor de Nederlandse sociaal-democratie. In die zoektocht komt hij op inmiddels behoorlijk oude doelstellingen: het bestrijden van de uitwassen van het kapitalisme. Ook die terminologie komt uit de oude doos. Waar de PvdA en waar Asscher het nu precies over hebben, is helaas nog te vaag om nu al te concluderen dat de partij met de rug naar de toekomst staat, of juist dat een zinnige moderne vertaling wordt gegeven van al meer dan een eeuw bestaande ambities.

Meer dan twintig jaar na de Den Uyl-lezing van Wim Kok, waarin de toenmalige premier stelde dat het afschudden van de ideologische veren voor een partij als de PvdA een bevrijdende ervaring kon zijn, geeft Asscher toe dat nog immer niet zichtbaar is wat de nieuwe veren van zijn partij zijn. Als de tekenen van de tijd echter niet verkeerd worden verstaan, heeft Asscher het maatschappelijk tij mee om die veren wel te ontwikkelen. Niet alleen in Nederland, en wellicht niet eens als eerste in Nederland, maar in de hele westerse samenleving neemt de onvrede toe en zoekt die een uitweg.

Asscher hamert er al langer op dat onrust ontstaat door gebrek aan onzekerheid

Het is aan Asscher en zijn partij om te bewijzen dat die onvrede dieper zit dan zorgen over te veel migratie, niet kunnen boeren of niet kunnen bouwen. Al langer hamert Asscher op de stelling dat mensen uiteindelijk behoefte hebben aan zekerheid en dat maatschappelijke onrust veroorzaakt wordt door het gebrek daar aan.

Of dat zo is, is maar de vraag. Het klopt dat het neoliberalisme, dat ook de PvdA volgens Asscher in zijn boek ‘Opstaan in het Lloyd Hotel’ in haar greep had, op zijn retour is. Enkele uitwassen, zoals de groei van flexarbeid, staan inmiddels onder druk, maar dat bewijst niet dat het neoliberalisme definitief op zijn retour is. 

Recente uitingen van onrust als de boerendemonstraties en de massale komst naar het Malieveld van bouwmaterieel wijst nu niet bepaald op een toenemend bewustzijn van het algemeen belang. Sterker, de vraag of hier niet sprake is van de uitwassen van het kapitalisme is niet geheel onterecht.

Anders dan zijn verre voorgangers kan Lodewijk Asscher niet rekenen op zoiets als een min of meer sterk klassenbewustzijn. De samenleving is sterk geïndividualiseerd, waardoor het benoemen van een gemeenschappelijk belang voor één bepaalde groep in de samenleving niet eenvoudig is en niet onmiddellijk wervend zal werken.

De termen van de pioniers in de sociaal-democratie uit de mottenballen halen is mooi, maar misplaatst als dat tot de stelling moet leiden dat de maatschappelijke omstandigheden met dat verleden te vergelijken zijn. Dat zal Asscher niet zijn ontgaan, getuige het feit dat de zoektocht naar de door hem gewenste nieuwe ideologische veren vooralsnog niet al te veel heeft opgeleverd.

Lex Oomkes is politiek commentator van Trouw en schrijft wekelijks een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden