Plein 2Leeg parlement

Alleen oorlog en de watersnoodramp hielden Kamerleden thuis - tot het coronavirus kwam

De coronacrisis raakt ook het hart van de democratie: de Tweede Kamer vergadert deze week maar één keer; vanzelfsprekend over de coronacrisis zelf. Maar komen er woensdagmiddag wel voldoende Kamerleden opdagen?

Het is van groot belang dat er iedere vergaderdag tenminste 76 politici verschijnen. De helft + 1, dat is het quorum dat nodig is om te kunnen blijven debatteren. Dit is zelfs grondwettelijk vastgelegd, om precies te zijn in artikel 67. De afspraak is inmiddels wel dat er niet honderd of meer mensen tegelijk in de plenaire zaal aanwezig zijn. Bij debatten is dit geen probleem; die worden meestal alleen door de woordvoerders bijgewoond. De anderen kunnen elders in het Kamergebouw het debat volgen.

De Eerste Kamer heeft besloten om in ieder geval tot en met 6 april niet bijeen te komen. Het is een uitzonderlijk besluit, geeft voorzitter Jan Anthonie Bruijn toe. Maar bestrijding van het coronavirus vraagt om onorthodoxe maatregelen. Bovendien staat er weinig dringends op de agenda van de senaat. Een geluk bij een ongeluk.

Gruweldaad

De laatste keer dat de Eerste Kamer stil kwam te liggen, was vermoedelijk tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ook de Tweede Kamer hield op met vergaderen per 10 mei 1940. Kamervoorzitter Van Schaik werd die nacht wakker gebeld door het ANP met de mededeling dat de Duitsers waren binnengevallen. Van Schaik sprak die middag de Kamer toe, in ongemeen felle bewoordingen: “Wij staan voor de afschuwelijke werkelijkheid van den oorlog. Wij, vertegenwoordigers van het volk, protesteeren uit het diepst van ons hart en met de meeste felheid tegen de gruweldaad aan ons land en zijne inwoners bedreven.” 

Opvallend was dat die dag het quorum ontbrak: er waren slechts 38 Kamerleden aanwezig. Toch zette Van Schaik door, in de wetenschap dat hij een ‘grondwettelijke bepaling’ zou schenden. De Kamervoorzitter wilde de Duitse inval per se veroordelen.

Wat houdt Kamerleden weg bij hun werk?

Coronavirus

De NS

Boze taxichauffeurs


Pas in 1945 zou de Kamer weer bijeen komen voor een vergadering. Bert van den Braak van het Parlementair Documentatie Centrum (PDC) wijst erop dat in 1953 de vergaderingen van de Kamer kortstondig werden gestaakt. De Watersnoodramp had Zeeland zo zwaar getroffen, dat ook politici moesten helpen met herstelwerkzaamheden. Of zoals voorzitter Kortenhorst het verwoordde: “Ook onder de leden der Kamer zullen er velen zijn, die op allerlei wijzen aan de werkzaamheden ter leniging van de nood deelnemen.” Er werd een week niet vergaderd.

Straflijst

Het gebeurt af en toe dat er ’s ochtends, bij begin van de eerste vergadering, te weinig Kamerleden aanwezig zijn in het gebouw. Bijvoorbeeld omdat de NS kampt met storingen. Of, zoals in 1976, toen protesterende taxichauffeurs de stad Den Haag blokkeerden. De Kamervoorzitter is dan bevoegd om een ‘straflijst’ voor te lezen van Kamerleden die afwezig zijn.

Het ontbreken van het quorum is ook problematisch voor hoofdelijke stemmingen. Dat leidde op de avond van 27 februari 2013 tot chaos in de Tweede Kamer. Tijdens een debat over de Europese Unie diende PVV’er Barry Madlener een motie in die premier Rutte verzocht ‘het Torentje te verlaten en eerste assistent van de heer Van Rompuy te worden’ (destijds de voorzitter van de Europese Raad). Volgens Madlener betrof het een ludieke oproep, maar de rest van de Kamer zag er een motie van wantrouwen in. En de ongeschreven regel is dat daar direct over gestemd dient te worden.

Kamerleden werden laat op de avond opgetrommeld om snel naar de vergaderzaal te komen. Het had te weinig effect. Politici waren reeds naar huis en lagen veelal in bed. Exact achttien Kamerleden stemden na middernacht over de motie, veel te weinig voor het quorum. De volgende ochtend werd de stemming overgedaan, met als uitkomst dat Rutte in zijn Torentje mocht blijven.

Lees ook:

Dossier Plein 2

Alle afleveringen van onze parlementaire rubriek zijn hier te vinden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden