Nieuws Europese Unie

Alle topposities in de EU gaan naar het westen. Wat zegt dat over de rol van Oost-Europa?

Vertrekkend voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker verwelkomt zijn opvolger Ursula von der Leyen in Brussel. Beeld EPA Olivier Hoslet

De verdeling van topfuncties binnen de Europese Unie lijkt wel een onderonsje tussen de oude oprichters van de club. 

Met een Duitse Commissievoorzitter, Belgische Raadsvoorzitter, Italiaanse Parlementsvoorzitter en een Franse voorzitter van de Europese Centrale Bank zijn de zes oorspronkelijke leden uit 1958 de komende jaren goed bedeeld. “De geografische balans is duidelijk uit het oog verloren”, verzuchtte de Litouwse premier Saulius Skvernelis. Landen in het oosten van Europa sleepten geen enkele functie binnen.

Het is lastig om een geografische spreiding in EU-functies te bewerkstelligen. Veel landen in Centraal- en Oost Europa gebruiken de euro niet, dus zij komen niet in aanmerking voor het voorzitterschap van de Europese Centrale Bank. In coördinator voor buitenlandbeleid zijn deze landen zelf weinig geïnteresseerd. In een conceptverdeling waarbij Timmermans Commissievoorzitter werd zou er wel plaats zijn voor een Oost-Europeaan: de Bulgaarse Maria Gabriel kon buitenlandcoördinator worden. Met de woorden ‘ik heb liever een eurocommissaris met een echte portefeuille’ schoot de Bulgaarse premier Bojko Borisov de constructie met Gabriel af.

De buitenlandpost is vooral aantrekkelijk voor grotere landen die over de hele wereld diplomatiek actief zijn. De baan gaat nu naar de Spanjaard Josep Borrell. Zijn land heeft vanwege het koloniale verleden nog altijd sterke banden met Zuid-Amerika, en is door de migratiestromen geïnteresseerd in Afrika. Landen in Centraal- en Oost Europa hebben nooit kolonies gehad en bemoeien zich meer met hun eigen regio.

Landgenoten krijgen vaak geen steun

Wat het voor de Oost-Europeanen ook lastig maakt, is dat zij eigen kansrijke kandidaten vaak niet steunen. Premier Mark Rutte lobbyde voor Timmermans, van oppositiepartij PvdA. Dat is in de gepolariseerde politieke verhoudingen in Oost-Europa vaak ondenkbaar. De conservatieve Poolse regering probeerde de afgelopen jaren juist landgenoot en Raadsvoorzitter Donald Tusk te wippen, omdat hij in eigen land van de liberale oppositie was. Twee presidenten die de afgelopen tijd getipt werden voor hoge functies, de Roemeen Klaus Iohannis en de Litouwse Dalia Grybauskaite, leven op voet van oorlog met de premiers in hun land.

Dat de oude lidstaten nu alle functies binnenhalen is niet erg, aldus de Hongaarse premier Viktor Orbán. “Het gaat erom of de mensen in leidersfuncties Hongarije respecteren, de geschiedenis van Centraal Europa begrijpen, en het belang van Europa’s christelijke cultuur begrijpen.” Voor de op groot verzet van Hongarije, Polen en Slowakije stuitende Timmermans geldt dat niet, maar voor de nieuwe Duitse Commissarisvoorzitter Ursula von der Leyen wel, aldus Orbán.

Minder geld voor corrupte landen

Toch riskeren de Oost-Europeanen er de komende jaren bekaaid vanaf te komen, zelfs als Von der Leyen de Hongaarse ideeën over christelijke cultuur zou omarmen. In plannen voor de nieuwe EU-begroting krijgen landen minder geld als ze corrupt zijn of de rechtstaat ondermijnen. Dat impliceert strafkortingen voor Hongarije, Polen, Bulgarije en Roemenië. Ook zijn ze nog niet van Timmermans af. Die houdt in de nieuwe commissie een belangrijke rol. Het is daarom voor deze landen belangrijk dat ze meepraten over de verdeling van Europees geld. Niet iedereen lijkt er gerust op dat de nieuwe top de hele Unie vertegenwoordigt. Tusk riep Von der Leyen op mensen uit Centraal- en Oost-Europa op belangrijke posities te benoemen.

Tusk, in 2014 de eerste Oost-Europeaan in een hoge EU-functie, was de afgelopen jaren een bruggenbouwer. Bij het heikele thema migratie verzette hij zich aan de ene kant tegen al te dwingende plannen van Brusselom flinke aantallen vluchtelingen gedwongen in Oost-Europa te plaatsen, maar aan de andere kant sprak hij deze landen ook streng toe op hun onwil om zelfs maar kleine aantallen vluchtelingen op te nemen.

De uitdaging voor Von der Leyen is om zich ook te bewijzen als iemand die er voor de hele Unie is.

Lees ook: 

Frans Timmermans niet, Ursula von der Leyen wel voorgedragen als EU-commissievoorzitter

Het is vaker gebeurd, en het gebeurt nu weer: de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie wordt iemand met wie bijna niemand rekening heeft gehouden. Niet Frans Timmermans, maar de Duitse defensieminister Ursula von der Leyen is na een lange en veelbewogen reeks vergadersessies door de 28 regeringsleiders uit de hoge hoed getoverd als opvolger van Jean-Claude Juncker. 

Het nieuwe Europees Parlement: wie zit erin en wat gaan zij doen?

Het Europees parlement wordt dinsdag geïnstalleerd, gefragmenteerder dan ooit. Wie maken er de komende vijf jaar de dienst uit? Wat is de rol van de populisten? En wat gaat het parlement eigenlijk dóen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden