Op het Binnenhof werd maandag al geoefend door het Cavalerie Ere-Escorte.

Prinsjesdag

Akkoorden sluiten is niet voldoende; Rutte III moet vol aan de bak

Op het Binnenhof werd maandag al geoefend door het Cavalerie Ere-Escorte. Beeld EPA

Klimaatakkoord, pensioenakkoord, media-akkoord, preventieakkoord: je zou bijna denken dat het kabinet de klus heeft geklaard. Niets is minder waar. Er dreigen pensioenkortingen, de klimaatplannen moeten nog door het parlement en op tal van andere terreinen zal Rutte III moeten leveren. Een overzicht van openstaande beloftes.

Oei, nog meer vacatures in de zorg

Oma zal het gaan merken, heeft minister Hugo de Jonge (volksgezondheid) beloofd. Nog deze kabinetsperiode moeten er meer handen aan het bed komen in verpleeghuizen, ziekenhuizen en thuiszorg. Helemaal gerust zal De Jonge niet zijn of het wel goed komt met zijn actieprogramma ‘Werken in de zorg’. Er is zeker goed nieuws, want het aantal banen in deze sector is enorm uitgebreid. 

Maar door het grote verloop en het ziekteverzuim is per saldo het aantal vacatures in de zorg alleen maar verder gestegen, van 30.800 op de vorige Prinsjesdag naar 38.400 vacatures nu (cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek). In geen enkele sector stijgt het aantal vacatures zo snel. De achterdeur staat wagenwijd open. Nota bene het doel van het kabinet is dat de personeelstekorten terug worden gebracht ‘naar nul of dicht daarbij’. Moet Hugo de Jonge zijn actieprogramma omgooien dit jaar?

Hoe laat je burgers meepraten over euthanasie?

Plechtig beloofde het kabinet twee jaar geleden dat er op het gebied van medische ethiek misschien even geen nieuwe stappen zouden komen, maar wél veel debat. Rutte III gaf zichzelf een grote opdracht: het organiseren van een brede maatschappelijke discussie over waardig ouder worden, euthanasie en voltooid leven. Daarna werd het stil, heel stil. Minister Hugo de Jonge leek weinig haast te maken.

De eerste bijeenkomsten zitten er nu toch aan te komen. In het najaar starten ‘kleinschalige bijeenkomsten’ in het land over euthanasie en voltooid leven, waar mensen ‘in gesprek kunnen gaan’, meldt het ministerie van VWS. Waar en wanneer precies is nog niet bekend. Ook komen er sessies over andere vraagstukken, zoals sleutelen aan het DNA om erfelijke ziektes te voorkomen. Daarover is de eerste bijeenkomst in oktober. Het kabinet heeft ook nog beloofd dat er breed maatschappelijk debat komt over het kweken van embryo’s en over zogenaamde ‘cybriden’, mens-diercombinaties.

Coalitiepartij D66 zal het met argusogen volgen. Kamerlid Pia Dijkstra heeft al een paar keer geklaagd dat de CDA-minister veel te lang treuzelt met het organiseren. Als D66 de sessies straks te kleinschalig vindt, kan dat nog veel gedoe binnen de coalitie zorgen.

Het Cavalerie Ere-Escorte oefende maandag traditiegetrouw voor Prinsjesdag ook op het strand van Scheveningen. Beeld Getty Images

Het Wilhelmus klinkt nog niet op alle scholen

Alle schoolkinderen in Nederland zouden toch het Wilhelmus gaan leren? Die wens van het kabinet, geesteskind van toenmalig CDA-leider Sybrand Buma, is nog niet zo makkelijk uit te voeren. Het zijn de scholen zelf die over het lesprogramma gaan.

Dit najaar wordt duidelijk of die ook zo positief zijn over het leren van het nationale volkslied. Toevallig presenteert een groep van 150 leraren en schoolleiders (kijk op curriculum.nu) tegen die tijd het nieuwe curriculum voor zowel het basis- als voortgezet onderwijs, met voorstellen over welke lesstof alle scholen in elk geval moeten behandelen. Het Wilhelmus komt er tot nu toe niet in voor, in de concept-voorstellen staat er niets over.

Scholen komen wel met voorstellen over burgerschapslessen, maar zo dat elke school er zijn eigen invulling aan kan geven, zoals dat kinderen “leren uit te drukken met welke groep(en) in cultuur en samenleving ze zich verbonden voelen en welke betekenis symbolen en rituelen voor hen hebben”. Om het Wilhelmus alsnog verplicht in het lesprogramma te krijgen zal het kabinet waarschijnlijk alsnog een list moeten verzinnen.

Met 100 miljoen zijn drugsbazen niet weggejaagd

Geschokt was minister Ferd Grapperhaus van justitie over de drugshandel in Nederland, die de afgelopen jaren zo hard is gegroeid dat politie en justitie het niet meer bijbenen. Het geweld van de mocromaffia, de duizelingwekkende drugswinsten die na witwassen doorsijpelen in de bovenwereld, xtc-afval in het riool, schietpartijen in woonwijken – het moet stoppen, vindt het kabinet. Maar gaat dat lukken met de 100 miljoen euro die er vorig jaar voor is uitgetrokken? 

Grapperhaus kwam destijds met een scala aan maatregelen, bedacht in overleg met gemeenten. Op allerlei manieren wordt de strijd tegen de drugsbendes en hun handlangers opgevoerd. Maar de ommezwaai naar een compleet andere benadering van de ongelijke strijd is het niet. Het kabinet wil de ondermijning tot stilstand brengen door vooral slimmer, maar niet heel anders te opereren dan nu. Door trustkantoren aan te pakken, te voorkomen dat voetbalclubs dubieuze sponsors krijgen en op te treden tegen malafide horeca- en autobedrijven.

Een rapport over ondermijning in Amsterdam deed onlangs alle alarmbellen weer rinkelen. Amsterdam is het centrum van Europese cokehandel, maar de politie heeft nauwelijks kennis en capaciteit, schreven de onderzoekers. De Kamer zal kritisch volgen of het kabinet nu genoeg in petto heeft.

Bloemist Ton Verzijl brengt samen met medewerkers bloemversierselen aan in de Ridderzaal voor Prinsjesdag. De hoofdbloemen zijn witte en gele chrysanten, gecombineerd met Avalanche-rozen en herfstbloemen. Beeld ANP

Lang nadenken over bevolkingsgroei

Grote verrassing tijdens de Algemene Beschouwingen van 2018 was de brede steun voor een onderzoek naar bevolkingstoename, voorgesteld door CDA’er Sybrand Buma. Nu de Nederlandse bevolking vooral groeit door immigratie moest bovendien de ‘samenstelling’ van de populatie in kaart worden gebracht, een onderwerp dat politiek zeer gevoelig ligt.

Buma is inmiddels naar Leeuwarden vertrokken, met het onderzoek wordt weinig haast gemaakt. Viel er vorig jaar nog in een kabinetsbrief te lezen dat de Kamer in de zomer van 2019 over een ‘eerste fase’ van het onderzoek zou worden geïnformeerd, inmiddels is dat bijgesteld naar ‘voor het einde van dit jaar’.

Verwacht overigens nog geen nieuwe inzichten, want deel één bevat slechts ‘een inventarisatie van wat we wel en niet weten’, door zes verschillende planbureaus, aldus een woordvoerder van Sociale Zaken. Een tweede fase, waarin ‘verschillende scenario’s worden geschetst’, staat gepland voor voorjaar 2020. Maar ook zonder rapport zal de Kamer het komend politieke jaar over immigratie als oorzaak van bevolkingsgroei willen debatteren.

Gaat ‘Lelystad’ nog open?

Midden jaren negentig, nog in de vorige eeuw dus, keek het paarse kabinet met grote interesse naar vliegveld Lelystad. Schiphol werd drukker en drukker, de grenzen van de groei kwamen snel in zicht. Een deel van de oplossing lag 70 kilometer verderop, midden in de Flevopolder. Lelystad Airport zou Schiphol kunnen ontlasten. Toenmalig topman van de nationale luchthaven Hans Smits noemde Lelystad destijds “de enige plek in Nederland, behalve de Noordzee, waar het luchtverkeer geen hinder oplevert”.

Een kwarteeuw later is de dependance nog steeds niet geopend voor commercieel vliegverkeer. De omgeving protesteert hevig vanwege dreigende overlast. Binnen de coalitie steggelen partijen of Lelystad alleen vluchten van Schiphol mag overnemen of ook nieuw vliegverkeer kan aantrekken. De opening is uitgesteld van 2018 naar 2019 naar 2020 naar een onbekende datum. De kans dat minister Cora van Nieuwenhuizen nog deze regeerperiode in Lelystad het eerste vliegtuig naar Tenerife of Alanya uitzwaait, lijkt verkeken. Daarmee wordt ‘Lelystad’ een onderwerp voor de komende kabinetsformatie.

Herstel van Groningen

Dat minister Wiebes (economische zaken) razendsnel de gaskraan dichtdraait, betekent niet dat in Groningen de vlag uithangt. Gaswinning naar nul is slechts een deel van de oplossing. De grote uitdaging voor komend jaar is het herstellen van zoveel mogelijk aardbevingsschade, en in het verlengde daarvan een voorzichtig begin maken met het terugwinnen van vertrouwen van de Groningers in de overheid.

De zogeheten versterkingsoperatie verloopt veel te traag, ervaart Groningen al jaren. Er was een stuwmeer van 13.000 oude schadegevallen. Sinds Wiebes afgelopen voorjaar met een noodregeling kwam, zijn 11.000 van die oude schades weggewerkt. Nog 2000, waarschijnlijk ingewikkeldere gevallen, moeten volgen.

De laatste zware aardbeving bij Westerwijtwerd (3,4 op de schaal van Richter, een ‘bevinkje’ zei Wiebes aanvankelijk) in mei dit jaar, leverde 1300 nieuwe schademeldingen op. Bovendien werden er nog ver na de beving nieuwe meldingen gedaan, nog altijd zo’n vierhonderd per week. Wiebes beloofde vorige week: “De versterkingsoperatie gaat onverminderd door.”

Kamerleden die alvast willen weten wat koning Willem-Alexander op Prinsjesdag gaat voorlezen in de Troonrede kregen maandag de kans de koning daar persoonlijk naar te vragen. Beeld ANP

Aanpak misstanden in de prostitutie

De ChristenUnie heeft op haar website een overzicht gepubliceerd met ‘waardevolle resultaten’ die de kleinste coalitiepartij heeft behaald. Denk aan verruiming van het kinderpardon en het verhogen van toeslagen voor gezinnen. Op 18 mei 2018 meldde de ChristenUnie trots: er komt een pooierverbod. Nu, anderhalf jaar later, is dat verbod nog altijd ver weg.

Voor de christelijke coalitiepartij staat de aanpak van misstanden in de prostitutie met stip op één. Het kabinet moet komend jaar leveren, klinkt het daar in de wandelgangen. Het geduld raakt op. Het gaat de coalitie niet alleen om het verbieden van pooierpraktijken. Het kabinet wil met een wet regelen dat seksbedrijven beter worden gereguleerd om illegale praktijken te kunnen aanpakken. De ChristenUnie vraagt zich af: waar blijft dat wetsvoorstel? Een woordvoerder van het ministerie van justitie antwoordt dat eerste helft van 2020 moet lukken, maar dat is een voorspelling. Geen belofte.

Het stoppen van buitenlandse financiering van moskeeën laat lang op zich wachten

De onthullingen van NRC en ‘Nieuwsuur’ vorige week over radicaal onderwijs op salafistische moskeescholen in Nederland, doen een oude kwestie oplaaien: heeft het kabinet de financiering van islamitische organisaties door Golfstaten al aan banden kunnen leggen?

Het korte antwoord is ‘nee’. Het regeerakkoord is er vrij helder over: “Geldstromen vanuit onvrije landen, waarbij misbruik wordt gemaakt van onze vrijheden, zullen zoveel mogelijk worden beperkt”. Van dat voornemen is nog niets terechtgekomen. Er kwam eerst een ‘verkenning’, waaruit bleek dat het opstellen van een lijst met onvrije landen helemaal niet kan; een objectieve definitie hiervan bestaat niet. Bovendien vreest het kabinet diplomatieke spanningen met deze landen. Een oplossing kan zijn dat Nederland geldstromen uit een bepaald land weigert als het betreffende land zelf ook financiering uit andere landen blokkeert – het ‘wederkerigheids­principe’.

Verantwoordelijk minister Koolmees (integratie) noemde het probleem eerder dit jaar ‘ingewikkeld’ en ‘taai’. Maar het kabinet geeft de strijd nog niet op. Koolmees kondigde vorige week een wet aan waarmee de internationale geldstromen ‘transparant’ gemaakt worden. En volgend jaar moet er een ‘proeve van wetgeving’ komen om die financiering toch te kunnen blokkeren. Succes is niet verzekerd. Begin dit jaar zei Koolmees in NRC: “Het blijft zoeken: hoe kunnen we nou beleid maken op iets wat niet strafbaar, maar wel onwenselijk is? Ik heb nog geen silver bullet gevonden.”

Lees ook:

Christelijke scholen tegen verplichte Wilhelmus-les

Katholieke en protestantse scholen zijn tegen opgelegde aandacht voor het volkslied in de klas.

Als we onze vrijheid willen behouden, moeten we grenzen stellen, zegt hoogleraar Paul Scheffer

Paul Scheffer gaat in zijn nieuwe boek ‘De vorm van vrijheid’ in op ons morele ongemak om over grenzen te praten. ‘In een grenzeloze wereld voelen mensen zich niet geborgen.Die onmacht zoekt altijd een uitweg.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden