InterviewSadet Karabulut

Afscheidsinterview Sadet Karabulut: ‘Je moet de zondebokpolitiek ontmaskeren die rechts vaak voert’

null Beeld Werry Crone
Beeld Werry Crone

SP-Kamerlid Sadet Karabulut verlaat de Tweede Kamer. ‘Ik denk dat te veel mensen zijn vergeten, genegeerd, en dat daar tegelijkertijd de oplossing zit.’

Sadet Karabulut (45) schiet in de lach als ze hoort hoe Het Parool haar in 2006 aanprees toen zij Tweede Kamerlid werd. Het vertrekkende Amsterdamse raadslid was volgens de lokale krant ‘dé allochtoon op de SP-lijst’.

Karabulut: “Foei, Parool! Dat woord zouden ze nu niet meer gebruiken. Daar heb ik zelf voor gezorgd.” In 2016 werd een motie van onder meer Karabulut aangenomen om ‘allochtoon’ in de ban te doen. “Ik ben van deze bodem en niet van een andere.”

Een andere omschrijving uit het krantenartikel: ‘berefanatiek, goed gebekt, zoekt voortdurend de confrontatie’, bleef wel terugkomen tijdens haar carrière als Kamerlid, waaraan na vijftien jaar een einde komt. “Je zit hier vanwege je idealen en om dingen te veranderen. Dan mag het er soms fel aan toegaan. Volgens mij deed ik dat wel altijd op de inhoud.”

Onlangs deed Kamerlid Carla Dik-Faber (ChristenUnie), die ook afscheid neemt, in deze krant haar beklag over de toegenomen polarisatie en botsingen in het parlement. Karabulut onderschrijft die klacht maar ten dele. Karabulut: “Ik polariseer graag met de VVD. Daar staat de SP lijnrecht tegenover. Dan zul jij zeggen: de VVD heeft het merendeel van de kiezers achter zich. Sure, dat is waar. Maar de afgelopen jaren heb ik als een gek geknokt tegen de maatregelen rond de participatiewet, de fraudewet, de klopjacht op mensen rond de toeslagen, de mentaliteit dat armen gestraft moeten worden, dat een uitkering je hand ophouden is. We zitten nu met een systeem dat de allerrijksten bevoordeelt ten koste van grote delen van de samenleving. Ik heb geen enkele behoefte om de verschillen te verdoezelen met de partij die hiervoor hoofdverantwoordelijk is.

“Ik polariseer ook graag met Forum voor Democratie. Wat is dat eigenlijk, wat zijn ze daar aan het doen? Mensen tegen elkaar opzetten, grote nare theorieën voeden. Die verschillen moet je heel duidelijk maken. Ook met de PVV, een partij die drijft op aparte behandeling van grote groepen Nederlanders.

“Je moet het debat aangaan. Tegelijkertijd ben je ook verplicht om het grote verhaal te vertellen en daar van onderop aan te werken. Dat kunnen we niet alleen vanuit het parlement.”

Het debat in de Kamer is volgens Karabulut de afgelopen vijftien jaar verschraald. “Ik kan met veel collega’s nog steeds een inhoudelijk debat voeren, maar ik denk dat we veel te weinig de diepte in gaan. De waan van de dag, en dan druk ik mij voorzichtig uit, is iets te dominant geworden. Je ziet dat in de wisselwerking met de pers en de manier waarop de regering omgaat met het eigen parlement. Daardoor ontstaat druk op de democratische verhoudingen, en uiteindelijk een uitholling van het parlement.”

Wantrouwen

Dat vraagt volgens Karabulut om een ingrijpender herziening van het stelsel dan pakweg het afschaffen van het wekelijkse vragenuur in de Kamer. “Ik moet altijd denken aan wat Margaret Thatcher zei: there’s no such thing as a society, de samenleving bestaat niet. Die ideologie heeft de afgelopen decennia overheerst in de politiek, Rutte spant hierin de kroon. Het individualisme heeft het wantrouwen enorm gevoed. Als je niet investeert in samenleven, dan steekt onrust de kop op. Ook in het overheidsapparaat, met enorme schandalen tot gevolg. We hebben de toeslagenaffaire nog niet achter de rug, of we gaan naar de gevolgen van de fraudewet.

“Dat heeft kunnen gebeuren door besluitvorming, in het parlement. Daarom is een fundamentele verbetering van het systeem nodig. Al die complexe vraagstukken hangen met elkaar samen. Waar wil je naartoe met de samenleving? Wie geef je een stem? Ik denk dat te veel mensen zijn vergeten, genegeerd, en dat daar tegelijkertijd ook de oplossing zit. Voor hen moeten we weer oog gaan hebben. Rutte geeft alleen comfort aan de mensen die het toch al goed gaat. Zijn ideologie brengt mee dat je op de korte termijn veel geld kunt verdienen. Maar als dat geld niet eerlijk verdeeld wordt, groepen achtergesteld worden en het staatsapparaat zo gaat werken dat dit leidt tot racisme, dan ben je je eigen democratie aan het ondermijnen.”

Karabulut kijkt hoopvol naar protestbewegingen rond racisme, voor het klimaat of een hoger minimumloon. “Er is een hoop woede. Die vertaalt zich ook op manieren waar we niet blij van worden, maar we moeten het kanaliseren en serieus nemen. De verbinding zoeken. Verandering begint op straat.

Wie is Sadet Karabulut?

Sadet Karabulut (Dordrecht, 28 april 1975) maakte een bliksemcarrière binnen de SP. In 2006 werd ze SP-lid in Amsterdam. In datzelfde jaar werd ze bestuurslid en raadslid. Eind van dat jaar werd ze gekozen in de Tweede Kamer.

Aanvankelijk hield Karabulut zich bezig met sociale zaken en

integratie, de laatste vier jaar is ze buitenland- en defensiewoordvoerder namens de SP.

In 2017 stelde ze zich kandidaat om fractievoorzitter te worden, maar ze legde het af tegen Lilian Marijnissen.

“Heel wat jaren geleden had ik één van mijn eerste debatten met minister-president Rutte. Het ging over armoede onder kinderen. Hij ontkende dat toen zo’n beetje. Inmiddels zal hij niet meer ontkennen dat er in Nederland armoede bestaat. Niet omdat hij tot een ander inzicht is gekomen, maar omdat het publieke debat en de druk zijn veranderd. Iets soortgelijks zag je met Black Lives Matter, de antiracismebeweging. Toen die te krachtig werd, ging Rutte meebewegen. Hij erkende voor het eerst dat er een probleem is en hij bedacht zich ineens dat Zwarte Piet misschien toch een ontwikkeling doormaakt. Klimaat idem dito. Dit soort dingen gebeurt niet zozeer doordat partijen voorop lopen, maar doordat het vanaf de straat wordt afgedwongen.”

Dik-Faber had soms het gevoel geleefd te worden in de Kamer. Een gevoel dat Karabulut herkent. “Tot op zekere hoogte word je geleefd. De debatten, actualiteiten op het laatste moment. Je moet het ook leren, maar ik heb van het begin af aan geprobeerd mijn eigen agenda te bewaken. Langetermijndoelen stellen en tijd vrijmaken om daaraan te werken, of om een stuk of een pamflet te schrijven.”

De afgelopen jaren voerde Karabulut namens de SP de debatten over buitenlandse zaken en defensie. Ook toen had ze zo’n langetermijndoel: “Ik heb de gewoonte ter discussie te willen stellen dat we meedoen aan oorlogen zonder te spreken over de effectiviteit. De afgelopen jaren hebben we de leugens gezien rond de oorlogen in Afghanistan, de bewapening van Syrische rebellen en het bombardement in Hawija. Ik heb geprobeerd de geheime oorlog te ontmaskeren: onder het mom van democratie en mensenrechten wordt een oorlog gevoerd die nooit ophoudt. Die oorlogen zouden ons minder terrorisme en meer veiligheid brengen, maar het tegenovergestelde gebeurt.”

Militarisering

Ondertussen klinkt in de Kamer en in heel Europa de roep om meer geld vrij te maken voor defensie. Karabulut vindt dat te makkelijk. “De vraag die hieraan vooraf moet gaan, is met welk buitenlandbeleid je defensie gaat vormgeven. Er is wereldwijd een enorme militarisering en bewapening gaande. En we weten dat hogere uitgaven niet per definitie leiden tot meer vrede en veiligheid. De bewapening en oorlogen draaien vaak niet om veiligheid, maar om pure machts- en geopolitiek. Het is een strijd om grondstoffen, ten koste van volkeren.

“In plaats van een vazal te zijn van de Verenigde Staten of blind achter de Navo aan te lopen, zouden we ook kunnen zeggen, en dat debat speelt ook in de VS: misschien is het een idee dat we mínder gaan uitgeven aan bewapening en meer gaan investeren in het versterken van de multinationale orde en vredespolitiek. Want die militarisering kan tot een ramp leiden. Er vindt ook een enorme investering in kernbewapening plaats. Als dat een keer fout gaat, dan gaan we er allemaal aan.”

Dat wil niet zeggen dat ze oorlog volledig uitsluit. “Maar alleen als het moet. Permanente oorlogsvoering mag nooit de norm worden, en dat dreigt het nu wel te worden. En we hebben gezien waar dat toe leidt. In Afghanistan zouden de Taliban verdreven worden. Twintig jaar later, na een oorlog op basis van propaganda en leugens, zijn we nu weer terug bij het beginpunt: onderhandelingen met de Taliban. En de vrouwen in Afghanistan zijn terug bij af.

Sadet Karabulut in de Statenpassage in Den Haag. ‘Hier komen dagelijks groepen om petities aan te bieden aan Kamerleden. Wij ontvangen hen in een mooie, open ruimte in het huis van democratie. Als volksvertegenwoordiger is dat de essentie voor mij. Onze democratie versterken door samen met mensen te knokken voor hun rechtvaardige zaak.’ Beeld Werry Crone
Sadet Karabulut in de Statenpassage in Den Haag. ‘Hier komen dagelijks groepen om petities aan te bieden aan Kamerleden. Wij ontvangen hen in een mooie, open ruimte in het huis van democratie. Als volksvertegenwoordiger is dat de essentie voor mij. Onze democratie versterken door samen met mensen te knokken voor hun rechtvaardige zaak.’Beeld Werry Crone

“Het was vloeken in de kerk, maar ik merk dat er een beetje een kentering is gekomen in de Kamer. Dat we niet per definitie ‘ja’ hoeven te zeggen vanuit bondgenootschappelijke verplichtingen om mee te doen aan militaire missies.”

Karabulut maakte in maart bekend dat ze stopt als Kamerlid. Dat deed ze in een Facebookbericht dat de nodige vragen opriep. Zo schreef ze: “De afgelopen jaren zijn voor mijn partij en voor mij persoonlijk niet altijd even makkelijk geweest”, en “de maatschappelijke veranderingen hebben ook hun weerslag gehad op onze partij”.

Wat daarin meespeelt, is dat het haar niet lukte om partijleider te worden toen Emiel Roemer vertrok. Lilian Marijnissen, de favoriet van het partijbestuur, trok aan het langste eind. Karabulut heeft er nooit zwaar aan getild, zegt ze. “Ik heb een poging gedaan, het is hem niet geworden. Dan ga je gewoon weer door.”

Binnen de SP woedt al enkele jaren een fors debat over vluchtelingen, migratie en racisme. Karabulut behoort tot het deel van de partij dat voor een ruimhartig vluchtelingenbeleid is. “Mijn besluit had ook daarmee te maken, en met de algemene vraag: waar sta je ideologisch? Het zijn geen makkelijke thema’s. Ik denk dat het debat nog niet afgelopen is. Soms hebben we stappen vooruit gezet, dan weer een stap achteruit. Ik geloof ten diepste dat dit soort discussies erbij hoort in een partij, maar makkelijk was het niet altijd.”

Zondebokpolitiek

Uit onderzoek van Kieskompas en Trouw bleek vorige week dat geen partij zo verdeeld is over migratie als de SP. Kan dat wel samengaan in één partij? Karabulut denkt van wel. “Het draait hier ook weer om het narratief dat dominant is, net als bij het buitenlandbeleid. Als jij dag en nacht in de propaganda hoort dat migranten overal de schuld van zijn, dat ze je huis afpakken... ja, dan wordt migratie een probleem. Zeker als er nooit bij wordt verteld waar migranten vandaan komen, wat de rol is van de leiders en landen die oorlog voeren. Dit debat moet anders gevoerd worden. Als je andere verklaringen in het debat betrekt, kun je mensen met elkaar in verbinding brengen.

“Daarom moet je de zondebokpolitiek ontmaskeren die rechts vaak voert. Ja, er zijn problemen rond integratie, de SP was één van de eerste partijen die hierover sprak. Wat rechts goed gedaan heeft, vanuit hun perspectief, is dat ze een groot verhaal hebben. De samenleving verschraalt en de onzekerheid neemt toe en als verklaring beuken ze op migranten. Het is ordinaire machtspolitiek over de ruggen van mensen. Geen partij zo’n groot voorstander van militaire interventies als de VVD, maar die partij staat ook vooraan als mensen vervolgens hierheen vluchten. Die hypocrisie. De SP, maar ook links als geheel, slaagt er nog onvoldoende in om daar een verhaal tegenover te zetten.”

De afgelopen maanden was Karabulut één van de meest prominente SP’ers die het opnam voor Rood, de op afstand gezette jongerenafdeling van de partij, vanwege communistische sympathieën van een aantal leden. Een commissie doet onderzoek naar het conflict, dat zo geëscaleerd is dat een oplossing ver weg lijkt. Het op afstand zetten van de jongerenvereniging gaat haar te ver. “Ik laat mij niet uit over de aanleiding. Die verhalen over een communistisch platform moet je los zien van Rood als geheel. Er zijn wat fricties. En ik denk dat je die kunt oplossen, moet oplossen. Ik heb veel met de jongeren samengewerkt, ook met acties rond anti-interventionisme. Je moet de jeugd koesteren, en daarmee de toekomst van de partij koesteren.”

Karabulut ziet het conflict met bezorgdheid aan. “Jongeren zijn de motor van verandering, dat zie je ook op straat. Ze zijn mij lief en ik hoop dat het goed gaat komen.”

Lees ook:

Klaas Dijkhoff: ‘Ik heb geen enkele aanleiding te geloven dat mijn kinderen het slechter krijgen’

Klaas Dijkhoff verlaat de politiek. Bij zijn afscheid schreef de VVD-fractievoorzitter het boek Alles komt goed. ‘Ik heb geen reden te denken dat mijn dochters het slechter krijgen dan ik.’

CU-kamerlid Carla Dik-Faber: ‘Ik moet stoppen. Ik ga mezelf nog verliezen in dit mooie ambt’

Politieke debatten over gevoelige onderwerpen ervoer ChristenUnie-Kamerlid Carla Dik-Faber als een steeds zwaardere opgave. Na veel aarzelen stopt ze, en verlaat de Tweede Kamer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden