Formatie

Afghanistan laat zien: formerende partijen liggen met elkaar overhoop over migratie

Demissionair minister Sigrid Kaag (rechts) en  demissionair staatssecretaris Ankie Broekers-Knol tijdens het tweeminutendebat in de Tweede Kamer over de meest recente situatie in Afghanistan.  Beeld ANP
Demissionair minister Sigrid Kaag (rechts) en demissionair staatssecretaris Ankie Broekers-Knol tijdens het tweeminutendebat in de Tweede Kamer over de meest recente situatie in Afghanistan.Beeld ANP

De kabinetsformatie blijft spannend. Er zijn diverse ingewikkelde kwesties die de onderhandelende partijen verdelen. Vandaag probleem 3: migratie.

Redactie Trouw

Halverwege augustus puzzelen de secondanten van D66 en VVD nog volop aan ‘de aanzet voor een opzet tot een regeerakkoord’. Maar de debatten over de evacuatie uit Afghanistan maken dan al duidelijk dat migratie een heikel punt zal zijn aan de onderhandelingstafel. Vooral VVD en D66 liggen op dat moment met elkaar in de clinch over wie er recht heeft op asiel en hoeveel mensen Nederland kan en wil opvangen. Extra zichtbaar wordt dat als D66’er Salima Belhaj het kabinet met een breed gesteunde motie oproept niet alleen de tolken en ambassadepersoneel, maar ook andere Afghanen te evacueren.

“Wij willen geen mensen achterlaten die in gevaar komen omdat ze voor Nederland met ons of voor ons hebben gewerkt”, zegt dan nog minister Sigrid Kaag (D66) van buitenlandse zaken op 18 augustus tegen de Tweede Kamer. Anderhalf uur later stelt VVD-staatssecretaris Ankie Broekers-Knol in hetzelfde debat dat het niet zo kan zijn ‘dat we zonder enig verschil kijken of iedereen hier zomaar kan komen’. “Dat kan het kabinet niet voor haar rekening nemen”, zegt Broekers-Knol als ze haar oordeel over de motie Belhaj uitspreekt. De Kamer neemt de motie toch aan, en dat is tegen het zere been van Broekers en de rest van de VVD.

formatie dilemma's

 Beeld idris van heffen
formatie dilemma'sBeeld idris van heffen

Streng asielbeleid

De VVD staat namelijk al jaren voor een streng asielbeleid. Bij de eerstvolgende vluchtelingencrisis, zei VVD-leider Mark Rutte vlak voor de verkiezingen nog in de Volkskrant, ‘moet je bereid zijn enorm veel marechaussee en grensbewaking in te zetten’. Grenzen dicht dus. Hierin vindt de partij het iets gematigde CDA aan haar zijde. Maar tegenover hen zitten D66 en CU die pleiten voor een ruimhartiger asielbeleid en de opvang van veel meer kwetsbare VN-vluchtelingen. Jaarlijks vangt Nederland er nu 500 op. Maar als het aan D66 ligt, reizen er per jaar 5000 VN-vluchtelingen richting Nederland.

Dat verschil van inzicht bracht deze oude coalitie al eerder aan het wankelen. In 2019, bijvoorbeeld, toen anders dan afgesproken in het regeerakkoord het kinderpardon uit 2013 toch verruimd werd. Pas na druk vanuit de kerkgemeenschap ging het CDA om. Een jaar later heerste er binnen de coalitie opnieuw wat D66-leider Sigrid Kaag later ‘een gespleten stemming’ zou noemen. Terwijl D66 en ChristenUnie aandrongen op het opnemen van 500 alleenstaande kinderen uit Griekse kampen, hielden VVD en CDA dat lange tijd af. Tot de brand in kamp Moria. Toen besloot het kabinet dat er 100 vluchtelingen naar Nederland mogen komen.

Bittere nasmaak

Deze Moria-deal liet bij alle vier de partijen een bittere nasmaak achter. Want tegenover het opnemen van 100 vluchtelingen stond tot frustratie van D66 en ChristenUnie onder meer de inperking van rechtsbijstand voor asielzoekers en het terugschroeven van het jaarlijkse aantal opgevangen kwetsbare vluchtelingen. D66 en ChristenUnie zagen eerder al dat de discretionaire werd geschrapt. Daarmee kon de staatssecretaris in schrijnende gevallen tegen de regels in toch asiel verlenen. VVD en CDA betreuren het dat het opnieuw niet was gelukt om vluchtelingen vooral in de eigen regio op te laten vangen.

Vraag je aan de formerende partijen of al dat oude zeer nog door ettert in de nieuwe onderhandelingen, dan klinkt er een volmondig nee. Maar juist nu Nederland kampt met een tekort aan bedden in de asielopvang en de eerste noodtenten al zijn opgebouwd, is het moeilijk voor te stellen dat de pijnpunten uit het verleden helemaal geen rol spelen in deze formatie.

Door de motie-Belhaj spant Nederland zich in om nog eens 2100 Afghanen naar Nederland te halen. Maar liefst zes weken duurde het voordat het demissionaire kabinet tot dit aantal kwam. Dat demissionair CDA-minister Ben Knapen van buitenlandse zaken aan het eind van die zes weken nog altijd niet wist hoeveel Afghanen in veiligheid konden worden gebracht, illustreert hoe moeizaam de gesprekken hierover gingen. Voor de VVD, die als enige coalitiegenoot tegen de motie stemde, zal er iets tegenover moeten staan.

Wisselgeld

Over dat wisselgeld, laten de partijen momenteel niks los. Bekend is wel dat het aantal op te vangen VN-vluchtelingen een discussiepunt is. Net als de bed-, bad- en broodopvang van gemeenten. En het al dan niet laten blijven van hier gewortelde asielkinderen. Hoeveel ruimte er nog voor D66 en ChristenUnie is om op het vlak van migratie iets binnen te halen, is moeilijk te zeggen. In de aanzet tot een regeerakkoord klinkt met zinnen als het ‘bestrijden van overlast en misbruik en bevorderen van terugkeer bij onrechtmatig verblijf’ een duidelijk VVD-geluid door.

Maar in het document staat ook dat de partijen de uitvoeringsorganisaties op orde willen brengen. De Immigratie- en Naturalisatiedienst kampt al jaren met een personeelstekort, met als gevolg dat duizenden asielaanvragen zich opstapelden. Tegelijkertijd heeft het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) bij elk beetje te veel aan onverwachte asielzoekers een tekort aan bedden. Meer rust brengen in de tent, betekent meer investeren. Ligt het aan de ChristenUnie dan kan in ieder geval de IND op hogere inkomsten rekenen. Ook D66 zal daarvoor voelen en wijzen op de achterstanden waar de dienst jaren mee kampte. Maar nu die stapel aanvragen bij de IND flink gereduceerd is, is het de vraag of en hoeveel extra geld de VVD en het CDA in die dienst willen.

Correctie: In een eerdere versie van dit artikel stond dat de discretionaire bevoegdheid was afgeschaft vanwege de Moria-deal. Dat is onjuist.

Lees ook:

De schaduw van Moria: opvang van vluchtelingen als eeuwig twistpunt in de politiek

Het conflict over de opvang van migranten in Griekse vluchtelingenkampen brak de coalitie bijna in tweeën. Hoe migratie een ideologische splijtzwam zal blijven, ook na de verkiezingen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden