VVD

Affaire-Van Haga: kun je ondernemer én parlementariër zijn?

Beeld Fadi Nadrous

Het in ongenade gevallen Kamerlid Van Haga zegt dat het Kamerlidmaatschap niet te combineren is met ondernemerschap. Heeft hij een punt?

Kan je ondernemer zijn én parlementariër? Die vraag legde het in ongenade gevallen Kamerlid Wybren van Haga dinsdag op tafel. Volgens hem is het antwoord op die vraag nee. Met de kanttekening dat hij tot voor kort, vóór zijn gedwongen vertrek uit de VVD-fractie, de combinatie nog prima vond. Nu zegt hij dat iedere ondernemer wel eens ‘akkefietjes’ heeft gehad - conflicten met werknemers of leveranciers. Die maken hem kwetsbaar in een wereld waar beeldvorming alles is.

Van Haga had alle belang bij dit antwoord. Het leidde voor eventjes de aandacht af van het feit dat hij zich tegen de afspraak in tóch bemoeid had met de dagelijkse bedrijfsvoering van zijn vastgoedportefeuille. Toch is het een feit dat onder Kamerleden weinig (oud-)ondernemers zitten. In het register van nevenactiviteiten van Tweede Kamerleden zijn er zo’n zestien te vinden. Met kleurrijke ondernemingen als een boerderij (CDA’er Maurits von Martels), luxe gastenverblijf (Isabelle Diks van GroenLinks), gevelbekledingbedrijf (PVV’er Roy van Aalst), advocatenkantoor (Theo Hiddema van FvD) of een (slapend) adviesbureau (de meeste anderen). Van de neveninkomsten mogen Kamerleden 14.000 euro per jaar houden, daarboven worden ze gekort op hun Kamersalaris. Volgens het register – waarop veel inkomstenopgaven ontbreken - zit niemand boven die maximumgrens. Meestal is het bedrijf op afstand gezet, al toont Van Haga aan dat dat niet altijd garantie biedt tegen problemen.

Patjepeeër eerste klas

Voor fatsoenlijke ondernemers is prima plaats in Den Haag, stelt PvdA’er en IT-ondernemer Jan Vos. “Jammer dat figuren zoals Van Haga dat niet zien. Hij is een patjepeeër eerste klas die het aanzien van zijn partij, de politiek en het ondernemerschap schaadt.” Vos windt zich erover op. Juist omdat hij zich tijdens zijn Kamerlidmaatschap (2012-2017) als oud-ondernemer inzette voor het algemeen belang. “Het is moeilijk om geloofwaardig te zijn”, zegt hij. “Over ondernemers wordt vaak gedacht dat ze alleen geïnteresseerd zijn in geld verdienen. Maar dat soort types vind je ook in de publieke sector.” Volgens Vos doen ondernemers vooral waar ze gelukkig van worden, en geloven ze - net als politici – dat de toekomst maakbaar is. Bovendien staan ondernemers volgens hem ‘losser’ in hun politieke loopbaan. “Zij zien de Kamer niet als carrièremachine, zoals sommige politici wel doen.”

Vos pleit voor meer ethiek in het bedrijfsleven, voor sociaal ondernemerschap. “Vroeger dacht de VVD dat dat laatste niet bestond, en de PvdA dacht aan sociale werkplaatsen. De VVD verdient een compliment dat ze dit thema nu heeft opgepikt”, zegt Vos. Hij doelt onder meer op de bijdrage van fractievoorzitter Klaas Dijkhoff vorige week, die pleitte voor meer verantwoordelijkheid en maatschappelijke betrokkenheid van grote bedrijven.

Cohort op links

Ook oud VVD-Kamerlid Ton Elias, eigenaar van een adviesbureau, kent de vooroordelen over ondernemers in de politiek. “Dat is onder meer te wijten aan avonturiers als Herman Heinsbroek”. Die was miljonair en kortstondig LPF-minister in het Balkenende I. “Je moet fatsoenlijk handelen. Dan is zakelijke ervaring een pre. Het brengt nuchterheid in de Kamer. Het cohort op links weet amper waar het geld vandaan komt. Het maakt echt uit of je zelf hebt geleerd met geld om te gaan, of dat je publiek geld aan het uitgeven bent.”

Belangenverstrengeling moet voorkomen worden, daarom laten partijen hun Kamerleden niet het woord voeren op terreinen waarin ze zakelijk actief waren. Ook in de Eerste Kamer, waar de leden allemaal een baan hebben naast hun senatorschap, wordt deze discussie na incidenten strenger gevoerd. Partijen hebben volgens Elias nog veel te winnen. “Twintig commissariaten is gewoon te veel.”

Valkuilen zullen er altijd blijven, vinden beide oud-Kamerleden. “Ondernemers zijn gewend aan het hoofd te staan. Dat botst soms met samenwerking in de fractie”, zegt PvdA’er Vos. “Er is een groot cultuurverschil, maar dat valt te overbruggen.” VVD’er Elias: “Democratie is per definitie niet efficiënt. Het is veel koffiedrinken met mensen van andere partijen en ouwenelen tot je erbij neervalt. Dat is lastig voor ondernemers, die zijn eigenzinnig. Ik zou zeggen, doe er je voordeel mee zonder die eigenzinnigheid uit te sluiten. Er is al genoeg ja en amen in de politiek.”

Lees ook: 

Van Haga uit VVD-fractie gezet: wat betekent dat voor de coalitie?

Kamerlid Wybren van Haga is dinsdag uit de 33-koppige VVD-fractie gezet. Onduidelijk is of hij zijn zetel teruggeeft. Daarmee dreigt de coalitie haar kleinst mogelijke meerderheid van 76 zetels te verliezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden