Opinie

Zwarte Piet-ophef vraagt om debat over wederzijds aanpassen

Beeld Photo News

In deze diverse samenleving dreigt, met stevige groeistuipen, een nieuwe verzuiling te ontstaan. Zwarte Piet is dan een relatief gemakkelijk symbool, schrijft historicus Henk Slechte. 

De zwartepietendiscussie leidt inmiddels tot zo veel onrust, dat de premier ontwijkend zegt dat die thuis hoort in praatprogramma’s, terwijl de oppositie de Tweede Kamer oproept over Zwarte Piet te debatteren. Het lijkt iedereen te ontgaan waarover deze ‘discussie’ werkelijk gaat. 

Dat geldt ook voor het redactionele commentaar in Trouw, dat zich beperkt tot het wijzen op het recht van de anti-pietdemonstranten om hun mening kenbaar te maken en de plicht van de minister-president om voor dat grondrecht te gaan staan.

Groeistuipen

Zwarte Piet staat symbool voor de onrust die het gevolg is van een samenleving die in een hoog tempo ingrijpend verandert. We noemen die samenleving ‘divers’. Daarmee bedoelen we dat zij is samengesteld uit groepen met verschillende etnische, maar ook culturele, godsdienstige en historische achtergronden, en natuurlijk uit de ontvangende groep, die soms veel en soms weinig moeite heeft met de opvattingen en de wensen van de nieuwkomers.

In deze ‘diverse’ samenleving dreigt met stevige groeistuipen een nieuwe verzuiling te ontstaan. Zwarte Piet is dan een relatief gemakkelijk symbool. In het proces op weg naar deze nieuwe samenleving mag iedereen grondwettelijk zijn gevoelens van zorg en onbehagen met demonstraties uiten. 

Dat gebeurt rond Zwarte Piet in toenemende mate helaas niet altijd binnen de grenzen van de wet en met het noodzakelijke wederzijds respect. Bovendien maakt de gedigitaliseerde wereld het mogelijk gekwetste of racistische gevoelens onbeheerst te uiten, wat het proces ook niet bevordert.

We kennen zulke processen uit onze geschiedenis. Ook vroeger werden groepen nieuwkomers ervaren als een bedreiging van de bestaande cultuur en tradities, maar waren de mogelijkheden om die gevoelens publiek kenbaar te maken beperkt tot preken in de kerk en gedrukte pamfletten. Interessante voorbeelden zijn de Joden die zich in de late zestiende eeuw in Amsterdam vestigden. Zij waren onderdeel van een bredere instroom van vreemdelingen na de Val van Antwerpen in 1585.

In de late zeventiende en vroege achttiende eeuw kwamen tienduizenden Franse hugenoten naar de protestantse Republiek van de Zeven Nederlanden, nadat Lodewijk XIV in 1685 het openlijk belijden van de protestantse godsdienst strafbaar had gesteld.

Interessante nieuwkomers in de Nederlandse samenleving waren de Indische Nederlanders of indo’s die na de soevereiniteitsoverdracht van 1948 uit Indonesië naar Nederland kwamen. Zij waren Nederlander omdat ze uit gemengde huwelijken geboren waren, maar kenden de Nederlandse samenleving niet. Het integratieproces van deze groepen voltrok zich nauwelijks luidruchtig en niet gewelddadig, maar heel geleidelijk en met uiteindelijk succes.

Aanpassen

Het probleem dat zich nu manifesteert in de vorm van anti- en pro-pietdemonstraties wordt niet opgelost in praatprogramma’s of met een debat in de Kamer over Zwarte Piet en een motie over diens uiterlijk, maar met een zo breed en open mogelijk gestructureerd maatschappelijk debat over de vraag hoe we de samenleving wederzijds kunnen aanpassen aan de diversiteit.

Dat debat zal tijd kosten en daaraan moeten alle betrokken groepen meedoen. Dat kan alleen als maatschappelijke instituten als kerken en politieke partijen, maar ook organisaties op terreinen als wetenschap, onderwijs en cultuur het voortouw nemen. Demonstreren, schelden en met eieren en blikjes gooien lost het probleem niet op. BN’ers aan een praattafel ook niet.

Lees ook:

De premier moet ondubbelzinnig voor het grondrecht op demonstreren staan

Laat het debat over de kleur van Zwarte Piet over aan de samenleving. Die boodschap herhaalde premier Mark Rutte gisteren in reactie op de golf aan incidenten afgelopen weekeinde tijdens de intocht van Sinterklaas. Zo slecht gaat het helemaal niet met dat debat, benadrukte de premier, de steun voor verandering neemt toe.

Kritiek op Rutte wegens ‘magere’ reactie op rellen intocht

GroenLinks, SP en Denk verwijten premier Rutte een ‘gebrek aan leiderschap’ in de Zwarte Piet-discussie. Deze partijen willen een nationale dialoog over het Sinterklaasfeest, geïnitieerd door de politiek, omdat de samenleving er niet uitkomt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden