Zwanger door incest: een geheim binnen een geheim

De geschokte reacties op de situatie van de Groningse moeder van 12 jaar oud houden een taboe in stand, en maken het andere slachtoffers moeilijk om erover te praten.

Het 12-jarige meisje dat vorige week in Groningen is bevallen, maakt veel emoties los. Zeker nu het erop lijkt dat haar vader ook de vader van de baby is. Deze heftige reacties maken het voor andere slachtoffers moeilijk om over hun ervaring te praten. En dat brengt hen (nog meer) in een isolement.

Dat door seks zonder voorbehoedmiddelen een zwangerschap kan ontstaan, is voor de meeste seksueel actieven bekend. Dat er seksueel misbruik door familieleden plaatsvindt, is ook een feit. Een combinatie van deze twee: een zwangerschap veroorzaakt door incest, gaat het voorstellingsvermogen van veel mensen te boven.

Hierdoor is het voor een jonge vrouw/meisje die dit overkomt, moeilijk om over haar zwangerschap te praten. Ze veronderstelt dat de incestpleger gelijk heeft als hij haar zegt dat ze toch niet geloofd zal worden, of dat ze niet de moeite waard is om naar te luisteren. Reacties vol afschuw van mensen uit haar omgeving of hulpverlening nodigen naderhand ook niet uit tot het delen van deze ervaring.

Uit mijn onderzoek ('Zwanger door incest: een geheim binnen een geheim', Fiom, 2003), naar de ervaring van vrouwen die zwanger zijn geweest door incest en hulp hebben gezocht bij de Stichting Ambulante Fiom, blijkt dat meisjes die op jonge leeftijd seksueel misbruikt worden, niet stilstaan bij het feit dat zij zwanger kunnen raken. Ze zijn bezig met overleven; hebben geen of niet de juiste seksuele voorlichting gehad.

Wanneer de zwangerschap eindigt (in een miskraam, abortus of afstand ter adoptie), blijven zij door angst en schaamte zwijgen. Loyaliteit aan de pleger en de rest van de familie kan daarbij een belangrijke rol spelen. Wanneer een slachtoffer zwijgt, komt de waarheid niet snel aan het licht, ook al uiten mensen uit de omgeving hun vermoedens.

Om het zwijgen te doorbreken, moet het meisje voor zichzelf erkennen dat zij seksueel misbruikt is en zwanger is geraakt. De zwangerschap is vaak een geheim binnen een geheim en gaat een laagje dieper dan het seksueel misbruik op zichzelf. Het schuldgevoel wordt groter.

Het gaat niet alleen de vrouw/het meisje aan, maar ook het kind. Jaren later vragen vrouwen zich af hoe ze de zwangerschap hadden kunnen voorkomen en hoe ze het kind hadden kunnen beschermen. Tegenstrijdige gevoelens kunnen opspelen: door de zwangerschap zijn zij ook moeder geworden en kunnen ze liefde voelen voor het kind, ondanks de manier waarop het is ontstaan. Ook de relatie met de pleger is verwarrend: de vader van het meisje is ook de vader van haar kind.

Aan de buitenkant is niet te zien of een zwangerschap door incest is ontstaan. Hulpverleners zijn afhankelijk van de informatie van de vrouw. Slachtoffers benoemen deze problemen bijna nooit rechtstreeks. Vaak zijn andere klachten aanleiding om hulp te zoeken.

De zwangerschap door incest wordt al dan niet bewust verzwegen.
Van de hulpverlener wordt een grote intuïtie gevraagd. Als die vermoedt dat er iets niet klopt, is het besef belangrijk dat zwangerschap door incest voorkomt en dat dat mogelijk een verklaring kan zijn voor bepaalde klachten. Een meisje of vrouw kan over haar zwangerschap door incest gaan praten, wanneer iemand luistert, wanneer ze weet dat ze iemand kan vertrouwen, dat haar verhaal wordt geloofd.

Meeleven mag, maar zonder dat de hulpverlener te veel zijn of haar eigen gevoelens van onmacht, boosheid of onbegrip op haar projecteert. Deze gevoelens mogen er wel zijn, maar kunnen beter geuit worden bij een collega. De vrouw/het meisje heeft al genoeg aan haar eigen emoties. Het gevaar bestaat dat ze de hulpverlener wil beschermen.

Geef vrouwen/meisjes die hun zwangerschap door incest willen verwerken en dus ook het Groningse meisje de tijd en de ruimte, maar help ze ook begrenzen: niet alles hoeft in één keer te worden verteld. En niet alles hoeft met iedereen te worden gedeeld. Ook al is ze nog maar twaalf: luister naar haar en probeer te achterhalen wat ze wil zodat ze uiteindelijk de regie kan nemen over haar eigen leven.

Weet dat de situatie van dit meisje geen uitzondering is. Acht op de duizend vrouwen in de vruchtbare leeftijd is dit in Nederland overkomen, blijkt uit onderzoek van de Rutgers Nisso groep in 2006. Wie was het te weten gekomen wanneer de zwangerschap eerder was herkend en een abortus nog mogelijk was geweest? Of wanneer de bevalling thuis, op zaterdagmiddag was begonnen? Een oproep aan iedereen: besef dat jonge meisjes seksueel misbruikt worden en dat zij hierdoor zwanger kunnen raken. Benoem deze mogelijkheid bij een vermoeden en verwijs haar zonodig naar de juiste hulp; ook als een vrouw later in haar leven pas de ruimte heeft om haar ervaring bespreekbaar te maken.

De Fiom doet onderzoek naar en biedt hulp bij onbedoelde zwangerschap, zwangerschapsverlies, ongewenste kinderloosheid, afstand ter adoptie, adoptienazorg en (inter)nationale zoekacties naar biologische familie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden