ColumnJamal Ouariachi

Zuinig met geld, zuinig met schuld

Ten tijde van de val van Srebrenica, aanstaande zaterdag 25 jaar geleden, was ik 16. Soms denk ik dat het met grote politieke gebeurtenissen hetzelfde is als met popmuziek: wat je in je tienerjaren krijgt ingeprent, laat een blijvende, diepe indruk achter.

De laatste keer dat ik vloog, was begin maart van dit jaar. De Servische vertaling van mijn roman ‘Een honger’ verscheen die week. Ter promotie zou ik een aantal optredens verzorgen in Belgrado en Novi Sad.

Ik vertrok met open blik. Dat expliciete voornemen betekent natuurlijk dat die blik helemaal niet zo open was, maar gekleurd door vooroordelen. De Serviërs, dat waren daders, een volk dat ‘het’ had ­laten gebeuren. Van mij als Hollander zouden ze vast geen hoge dunk hebben, type pianoplayer, en dan droeg ik ook nog een moslimnaam.

Opschepperig

De eerste Serviërs die ik ontmoette, maakten een wat opschepperige indruk op me. Het duurde even voor het kwartje viel: een volk dat in de ogen van de buitenwereld ‘fout’ is, doet er uiteraard alles aan om de eigen positieve kenmerken te benadrukken. Ik merkte, dat wanneer ik die pijnlijke gedeelde geschiedenis van onze landen rond Srebrenica aansneed, de gesprekken een heel andere toon kregen. De tongen kwamen los. Over toen. En over nu, maar dan zonder opschepperij. Ik hoorde kritiek op de regering, op de alomtegenwoordige corruptie, de politieke controle over de media, de nog altijd aanwezige dreiging van een conflict rond Kosovo.

Het was een heilzame dienstreis. Vooroordelen verpulveren zodra je in gesprek gaat en daarbij de moeilijke onderwerpen niet vermijdt. Trots zijn op je land is niet hetzelfde als instemmen met gevaarlijk nationalisme, besefte ik. Trots staat zelfkritiek niet in de weg. Zelfkritiek is niet hetzelfde als zelfhaat.

Opvallend genoeg, nu ik er zo over nadenk, allemaal inzichten die je rechtstreeks kunt vertalen naar ons gemankeerde racismedebat. Waarin begrip voor de antiracismebeweging gelijk is komen te staan aan cultuurmarxistische zelfhaat. Waarin mensen die geen écht gesprek aangaan, blijven ­volharden in hun vooroordelen.

Geen excuses

Nederland heeft nooit excuses gemaakt voor het Srebrenica-drama, behalve aan de nabestaanden van drie slachtoffers. Dat gebeurde pas na een uitspraak van de Hoge Raad. Daar hoorden schadevergoedingen bij. Geen wonder dat algemene excuses uitbleven. Ook voor het slavernijverleden zal Nederland geen excuses aanbieden, zo bleek vorige week.

Waar het Engels onderscheid maakt tussen debt en guilt en het Frans tussen dette en culpabilité, hanteert het Nederlands één woord: schuld. Dat zegt waarschijnlijk iets over onze handelsgeest: dat we zelfs de oer-emotie van je schuldig voelen, automatisch in financiën vertalen. En dat Nederlandse politici daarom het maken van excuses zo lastig vinden: omdat ze die meteen in verband brengen met centjes. Zuinig met geld, zuinig met schuld.

Stevo Akkerman is met vakantie, schrijver Jamal ­Ouariach vervangt hem.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden