OpinieRacismedebat

Zonder wederzijdse erkenning van complexe werkelijkheid stokt racismedebat

null Beeld

Waar het ene kamp racisme bagatelliseert, ziet het andere kamp het overal, ook als er geen sprake van is. Deze uitersten slaan het debat plat, terwijl er wel degelijk kans is op toenadering, stelt Alban Mik, promovendus rechtsfilosofie aan de Universiteit Leiden.

Alban Mik

Ik kan het niet ontkennen, we staan aan de verkeerde kant van de geschiedenis’, zo stelde mijn huisgenoot laatst schuldbewust aan de keukentafel. We spraken over de racismekwestie en waren aanbeland bij de rol van de witte man. Zijn opmerking staat niet op zichzelf. De witte man verbeeldt inmiddels de vleesgeworden onderdrukker. Maar is die visie waarheidsgetrouw?

Dat is ze niet. De ingewikkelde geschiedenis is nu eenmaal niet terug te brengen tot de simpele verdeling in witte onderdrukkers en zwarte onderdrukten. Zo waren tot 1861 miljoenen Russen de lijfeigenen van een kleine aristocratische elite. Dat waren vaak witte mensen. En ook tijdens de Nederlandse slavenhandel waren er zeker witte mannen die zich hiermee vreselijk verrijkten, maar behoorden de meeste witten tot het armzalige ‘grauw’, dat wanhopig probeerde de eindjes aan elkaar te knopen. Dat waren geen onderdrukkers. Eerder anonieme mieren met maar zeer beperkte invloed op de wereldgeschiedenis.

Maar dat deze kijk op de geschiedenis niet klopt, betekent niet dat de aanklagers van racisme in heden en verleden ook ongelijk hebben als ze zeggen dat Nederland nog steeds racisme kent. Het is precies hier dat het gedeelte van Nederland dat racisme bagatelliseert, de plank op zijn beurt misslaat. Als wit mens heb je weinig te maken met racisme. En dus zie je het ook maar heel zelden. Het is geen onderdeel van je realiteit. Maar dat je het niet ziet, betekent niet dat het er niet is.

De enige manier om daar achter te komen, is dan ook door je in te leven in de verhalen van mensen die daar wel mee te maken hebben en die serieus te nemen. Wellicht kom je dan tot het inzicht dat er meer aan de hand is dan je dacht. Luisteren is geboden. Dat geldt voor iedereen die er zelf weinig mee te maken heeft.

Tunnelvisie

Betekent dit dat alle verhalen, aantijgingen en beschuldigingen over racisme maar als zoete koek moeten worden geslikt? Nee. Een kritische blik blijft vereist. De fanatiekelingen in de ‘woke’-hoek missen namelijk ook enig werkelijkheidsbesef. Ze hebben een soort tunnelvisie, waardoor racisme wordt gezien op plekken waar dat niet of nauwelijks het geval is. Denk aan Sylvana Simons die opriep de wiskunde te dekoloniseren. Wiskunde lijkt me toch niet racistisch. Waar het ene kamp racisme dus bagatelliseert, ziet het andere kamp het overal, ook als er geen sprake van is.

De toon van het debat wordt nu voornamelijk gezet door deze twee kampen, die elkaar aanvallen en zichzelf bevestigen. Met name op Twitter. Terwijl de complexe werkelijkheid toch echt ergens tussen die beide uitersten zal liggen. Waar precies is lastig te achterhalen. Want hoe meet je racisme?

Het is iets wat nestelt in de geest en zich soms overduidelijk in abject gedrag uitdrukt, maar ook zo subtiel en terloops in het achterhoofd sluimert dat je het zelf nauwelijks doorhebt. Daarom kan de wetenschap hier vermoedelijk geen sluitend antwoord bieden.

Ander kan gelijk hebben

Maar daarmee is bepaalde overeenstemming over de feiten nog niet onmogelijk. Dat kan als men – zowel beide kampen als de rest van het land – daadwerkelijk met elkaar in gesprek gaat. Met de instelling dat je misschien niet de ultieme waarheid in pacht hebt en de ander weleens (gedeeltelijk) gelijk kan hebben. Want alleen bij het uitwisselen van wereldvisies waarbij men bereid is te erkennen het allemaal nog niet zeker te weten, is er kans op toenadering. En op een beter beeld van de gecompliceerde werkelijkheid. Want die wordt in de maatschappelijke discussie nu weinig eer aangedaan.

Lees ook:

De vrouwen van ‘Dipsaus’ over het racismedebat: We moeten het inkaderen, zodat het veilig voelt voor witte mensen

Het gesprek over racisme is in Nederland van een opvallend laag niveau, valt de vrouwen van podcast ‘Dipsaus’ op. ‘We hebben niet eens een gezamenlijk startpunt.’

Mijn grootvader leefde niet in de grachtengordel, maar op een trekschuit

In reactie op Jerry Afriyie beschrijft Geert Jager de armoede in zijn familie. Erkenning voor racisme is nodig, maar ook wederzijds begrip.

Beyoncé sluit niemand uit in haar oogstrelende visuele album Black is King

Miljoenen wereldwijde fans wachtten al in spanning en nu is het er: ‘Black is King’ van cultureel icoon Beyoncé.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden