Opinie Ouderenzorg

Zonder de verzorgende is de vrije val van de ouderenzorg niet te stoppen

Pleiten voor een revolutie in de ouderenzorg heeft alleen kans als verzorgenden daarin een centrale rol krijgen, schrijven gezondheidspsycholoog David Blom en ouderenpsychloog Sarah Blom, beiden gedragsconsulenten in de ouderenzorg.

BN’ers Hugo Borst, Carin Gaemers en Wanda de Kanter roepen een nieuw zorgmanifest in het leven: de tien geboden, dat strijdt voor het welzijn van bewoners in zorginstellingen. Het AD kopt ‘weer een manifest’, het NRC ‘toch weer een manifest voor onze ouderen’. Het manifest lijkt hiermee met enige scepsis te worden ontvangen. Zal het deze keer wel leiden tot de langverwachte revolutie in de ouderenzorg?

We denken helaas van niet. Hoe goedbedoeld ook, is het manifest in zijn huidige vorm nog ontoereikend om de vrije val van de zorg te keren. Het gaat namelijk voorbij aan de groep die deze zorg dagelijks moet waarmaken: de verzorgenden. Immers, zetten we bij een vliegtuigramp ook niet eerst ons eigen zuurstofmasker op, alvorens we het masker opzetten bij de meest kwetsbaren, onze kinderen?

Een nieuw manifest zou daarom in de eerste plaats moeten vertrekken vanuit de verzorgenden. Al te lang bevinden zij zich in een benarde situatie, die het hen onmogelijk maakt om goede zorg te realiseren. Laat staan deze nieuwe lijst van geboden.

Ontredderde cliënten, rouwende familieleden, arrogante managers

Deze benarde positie is in de eerste plaats psychologisch van aard. Hun status is laag, terwijl er hoge eisen aan hen worden gesteld. Naast de zware praktische zorgtaken, moeten zij zich een weg banen door vele moeilijke contacten: met ontredderde cliënten, rouwende en kritische familieleden, arrogante managers. Met hun sterke intuïtie en gevoel bewegen de verzorgenden mee met de kwetsbare medemens en diens oermenselijke behoefte om zich begrepen te voelen en er nog bij te horen. Het is een ontroerende dans met acrobatische hoogstandjes.

De samenleving stelt hier bar weinig tegenover: een minimaal loon, managers die vaak van bovenaf zaken doordrukken in plaats van te luisteren naar de mensen op de vloer en een karrevracht aan werk, waardoor hun acrobatische dans bijna onmogelijk wordt. In overleggen worden ze kort gehouden, omdat ze ‘laaggeschoold’ zijn. In het maatschappelijke en politieke debat wordt vaak aan hen voorbijgegaan.

Als wij niks doen, zal hun situatie verslechteren. Immers, de typische verzorgende zal zelf als laatste de barricades opgaan. Dit strookt niet met haar psychologische profiel. Ze zal haar cliënten niet in de steek laten, in de wetenschap dat ze hun laatste strohalm is. Daarbij zijn veel verzorgenden onzeker, hebben ze moeite om hun gevoelens en ervaringen onder woorden te brengen en zijn ze bang om op te vallen en buiten de groep te vallen.

Een twaalf-geboden manifest

Het is één voor twaalf. Burn-out en ziekteverzuim waren niet eerder zo hoog. Het aantal verzorgenden dat psychische hulp ontvangt, is de afgelopen vier jaar met 40 procent gestegen (onderzoek: IZZ). We hebben nú vitalere en gelukkigere verzorgenden nodig. Dit vraagt om aanvulling van het gepresenteerde manifest met geboden die opkomen voor hun rechten en belangen.

Dit is de reden dat we een twaalf geboden-manifest hebben opgesteld, met als eerste gebod het recht op goede scholing. Het lijkt een vanzelfsprekendheid, maar het gros van de verzorgenden krijgt niet de scholing die benodigd is om het vak professioneel te kunnen uitoefenen. Om überhaupt plezier aan het vak te kunnen beleven. Denk aan scholing over mondzorg, onbegrepen gedrag en doorligwonden. Maar ook persoonlijke trainingen in stressmanagement, assertiviteit en weerbaarheid zijn een vereiste om dit moeilijke vak goed uit te oefenen. 

Via een derde gebod pleiten we voor een commissie voor ethische dilemma’s. De zorg voor mensen met dementie stelt verzorgenden voortdurend voor ethische dilemma’s die de gewone mens de pet te boven gaan. Laat je twee cliënten met dementie bijvoorbeeld wel of niet bij elkaar op de kamer slapen, wanneer ze die wens uiten? Verzorgenden maken keuzes die diep ingrijpen in het leven van hun clienten, en dit gaat veelal gepaard met diepgewortelde morele bezwaren. Ze moeten zulke keuzes op zorgvuldige wijze, in overleg met deskundige anderen, kunnen maken.

In de praktijk zijn verzorgenden vaak de enigen die het welzijn van de bewoner en diens naasten verbeteren. Pas wanneer we goed voor hen gaan zorgen, zullen zij goed kunnen zorgen voor onze meest kwetsbare medemens.

Het manifest staat op oudwordenmetzorg.nl

Lees ook:

Medewerkers betalen de prijs van betere verpleeghuiszorg

Volgens de inspectie gaat het beter met de verpleeghuiszorg in Nederland. Bewoners krijgen meer zorg en aandacht. Maar wie heeft dat eigenlijk bereikt? En ten koste van wat?, vragen Casper Mazurel en vier (ex-)collega-verzorgenden in de ouderenzorg zich af.

De zorg moet van ‘patiënt centraal’ naar ‘medewerker centraal’

Werken in de zorg doet een aanslag op de vrije tijd, de financiële zekerheid en gezondheid van professionals. De rek is eruit, maar er nauwelijks speelruimte om hun situatie te verbeteren, reageert Anneke Westerlaken, voorzitter van vakbond CNV Zorg en Welzijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden