null Beeld

ColumnAbdelkader Benali

Zonder de beelden van ons bestaan, bestaan we niet

Abdelkader Benali

Verscholen achter een grote houten deur van een oud schoolgebouw in het Oude Noorden in Rotterdam, huist een man die 45 jaar geleden besloot om nieuwkomers te fotograferen. Zijn naam is Robert de Hartogh. We lopen de brede trap op. “Na de kunstacademie kwam ik hier wonen. Maar de corporatie heeft aan die bewoning een einde gemaakt.”

Tijdens de kunstopleiding leerde hij een bekoorlijke Turkse dame kennen, ze besloot na haar studiestage niet meer terug te gaan naar Ankara. Ze ging de belangen van gastarbeiders behartigen. Ook in die tijd kampte Rotterdam met een wooncrisis. Er was sprake van verkrotting, huisjesmelkers stopten schimmelwoningen vol met nieuwkomers; het chagrijn onder de oude bewoners nam toe, wat resulteerde in de beruchte rellen op het Afrikaanderplein in 1972. Robert was bij wat de Turkenrellen werd genoemd. “We zaten binnen bij een familie. De molotovcocktails vlogen door de ramen”, vertelt hij terwijl hij me koffie inschenkt. “Ik besloot toen de camera op te pakken. Om mensen te laten zien die niet werden gezien.”

En waar hij kwam maakte hij foto’s. Foto’s van een Turkse moeder die voor de deur een trui breit. Foto’s van een islamitische zondagsschool waar in de gangen de mannen knielen voor het gebed. Foto’s van het slachten van lammeren tijdens het offerfeest. Foto’s van Rotterdamse jongens vol branie en overmoed die uitdagend in de lens kijken. Foto’s van Rotterdammers die de hele wereld zou moeten zien, maar zijn werk is nagenoeg onbekend.

De kleinheid van het bestaan

Twee jaar geleden stuurde Robert me een e-mail. Of we konden praten over een gezamenlijk project. Ik kende een aantal van zijn foto’s maar de man niet. Mijn generatie is op een leeftijd gekomen dat ze dorst heeft naar de verhalen van vroeger. Wij zijn ouder geworden en kunnen dieper in de tijd kijken. Dat kijken vraagt om beelden, anders valt er niks te zien. Kijken doe je niet alleen, kijken doe je samen.

In die zin is kijken een uitnodiging om een gemeenschap te vormen. Een gemeenschap van zieners. Wat Robert maakte, vertelt het verhaal van mijn generatie. De huizen waarin we woonden. De kleinheid van het bestaan. Een pot thee op tafel. Een Marokkaanse slager die zijn klanten helpt. Een besnijdenisfeest waar de hoofdvrouw de voeten van het kind met henna beschildert.

Het was onze werkelijkheid, het is geschiedenis geworden. Ik word overrompeld door de schoonheid ervan. Ja, dit waren wij. Wat waren we mooi. Wie geen beelden van zijn bestaan kan overleggen die bestaat niet. “Anderen maakten ook foto’s van migranten. Maar die stopten daarmee. Ik ben dat blijven doen.” Robert bezocht de herkomstlanden en kwam altijd thuis in Rotterdam, in dit atelier.

De wereld moet weten wie we waren

Duizenden negatieven heeft hij gescand, gearchiveerd en online gezet. Zijn werk heeft nooit een grote tentoonstelling gekregen. Er is een klein boekje verschenen, Kijk over gastarbeid, uit 1977 alweer. “De foto’s stonden in dienst van voorlichtingscampagnes aan migranten.” Jammer? “Maar 10 procent van mijn werk is aan het publiek vertoond”, zegt Robert. Hij doet de deur van de kast open, van vloer tot plafond liggen de dozen met negatieven opgestapeld; ons cultureel erfgoed. We smeden een plan. De wereld moet weten wie we waren, wie we zijn.

Stiekem hoop ik tussen de tienduizenden foto’s mezelf te vinden, de jongen die ik was, struinend over de Zwart Janstraat of dwalend over de Lijnbaan.

Abdelkader Benali (1975) is schrijver. In 1996 debuteerde hij met ‘Bruiloft aan zee’, in 2003 won hij de Libris Literatuur Prijs voor zijn roman ‘De langverwachte’. Om de week schrijft hij voor Trouw een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden