ColumnStevo Akkerman

Zo zit het multiculturele drama nu écht

Iemand moet alle krantenredacties hebben ­gebeld om hen erop te wijzen dat het dit weekeinde precies twintig jaar geleden was dat Paul Scheffer zijn essay ‘Het multiculturele drama’ publiceerde. In NRC Handelsblad werd het jubileum luister bijgezet met een beschouwing van Scheffer zelf, plus een lang stuk over de huidige stand van zaken, als aftrap van een serie. De Volkskrant vroeg vijf kenners het originele essay te herlezen en Trouw kwam met een interview met de echtgenote van Scheffer, de Marokkaans-Belgische Saïda Sakali. Ze trouwden in 2019, las ik.

Ik dacht meteen: je zou hen samen aan het woord moeten laten. De man die in Nederland de publieke en politieke discussie over immigratie en integratie op scherp zette en zijn vrouw, dochter van eerste generatie migranten uit Marokko en dus ervaringsdeskundige. Omdat hun beider perspectief het gesprek zou kunnen verdiepen. En omdat ik gewoon nieuwsgierig ben natuurlijk, maar dat klinkt wat minder deftig. Wat mij trof was wat Sakali zei over haar kinderen, die Vlaams-Marokkaans zijn: “Ik kan het me niet veroorloven om me op te sluiten in één identiteit. Mijn zoon is veertien, mijn dochter tien, zij komen voort uit een eerdere relatie met een Belgische man. Mijn kinderen zijn even fier op hun Vlaams-zijn als op hun Marokkaans-zijn.”

Scheffer wordt gezien als degene die het debat over de multiculturele samenleving openbrak ter linkerzijde, en soms ook als de wegbereider voor Fortuyn, Wilders en Baudet. Bij herlezing van zijn essay kon ik dat wel begrijpen, maar anders dan bij nieuw-rechts komen de zorgen van Scheffer voort uit bekommernis, niet uit afkeer, en de rechtsstaat blijft bij hem recht overeind. Hij wil nog steeds een politiek debat over immigratie en en integratie, maar zegt ook: “Nu zou ik zo’n essay niet meer schrijven. Te midden van alle tegenstellingen ben ik op zoek gegaan naar wat mensen bijeen kan brengen: een gedeelde toekomst weegt zwaarder dan een verdeelde herkomst.”

Je zou denken dat dit ‘bijeenbrengen’ gemakkelijker is geworden nu blijkt dat de tweede en derde ­generatie bezig is met een inhaalslag. De onderwijsprestaties zijn de afgelopen twintig jaar enorm gestegen, de criminaliteit is gedaald, de arbeidsparticipatie gestegen – niet zoveel als we zouden willen, maar meer dan velen durfden hopen. Maar de paradox is, zo blijkt uit het ‘stand-van-zaken’-stuk van NRC, dat juist de meest succesvolle allochtonen zich het sterkst afgewezen voelen. “De groep die de meest contacten heeft met autochtonen, zegt de meeste discriminatie en uitsluiting te ervaren. Juist wie zich emancipeert, zich bemoeit met de samenleving omdat hij zich daarbij betrokken voelt, merkt daar het meeste van.” Dat, zo zeggen de auteurs, is ‘het werkelijke multiculturele drama’.

Het gevolg is dat mensen zich terugtrekken in hun eigen cocon, zowel oudgedienden als nieuwkomers. Dat ze zich, al dan niet gedwongen, opsluiten in één identiteit, zoals Saïda Sakali zei. Haar remedie: “Laten we proberen in te grijpen in elkaars werelden.”

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden